سازش در برزخ سرخوردگی امریکا و پایمردی مقاومت

مذاکرات مستقیم میان اسرائیل و فلسطین که از اوایل ماه سپتامبر در واشنگتن آغاز شده بود، اینک در حالی به آخر خط رسیده که کاملاً با شکست مواجه شده است. اگر چه در آغاز، طرفین موافقت کرده بودند که در طی یک سال، قرارداد صلحی را به امضا برسانند‌، اما ادامه ساخت شهرک‌های یهودی در مناطق فلسطینی روند صلح و مذاکرات را عملاً بی‌نتیجه کرد. اخیراً هیلاری کلینتون، وزیر خارجه امریکا، در عین‌اشاره به سرخوردگی کشورش از عدم پیشرفت در مذاکرات صلح خاورمیانه، رهبران اسرائیل و فلسطینی را به «نرمش در دیدگاه‌های خود بر سر مسائل حاد و اساسی نزاع خاورمیانه» فراخوانده است. امریکا که پیش از این سعی می‌کرد نقش مهمی در راستای ایجاد صلح بین دو طرف بازی کند، اینک اعلام کرده که هیچ راه حلی را به طرفین تحمیل نخواهد کرد. سرخوردگی اصلی امریکا که باعث شده واشنگتن چنین موضعی را در قبال مسئله صلح خاورمیانه اتخاذ کند، به سرپیچی و نافرمانی اسرائیل از قطع شهرک‌‌سازی در اراضی مورد اختلاف با فلسطینی‌ها باز‌می‌گردد. این در حالی است که پیشتر محمود عباس، رئیس تشکیلات فلسطینی نیز تأکید کرده بود که بدون قطع کامل شهرک‌سازی اسرائیلی‌ها در شرق بیت‌المقدس و کرانه باختری، مذاکرات جدیدی در کار نخواهد بود. وی حتی مقامات اسرائیلی را به استعفا از مقام خود و انحلال تشکیلات خودگردان نیز تهدید کرده است.در حال حاضر به نظر می‌رسد از جمله مهم‌ترین معضلات و مشکلاتی که بر سر راه طرفین قرار دارد و هرگونه مذاکره را تحت تأثیر قرار خواهد داد، می‌توان به موارد زیر‌اشاره نمود:1- تداوم شهرک‌سازی: در شرایط کنونی مانع اصلی بر سر راه مذاکرات صلح، شهرک‌سازی اسرائیلی‌ها در مناطق فلسطینی است. دولت اسرائیل در پی فشار دولت امریکا، به مدت ده ماه شهرک‌سازی‌ها را متوقف کرده بود. این مهلت 10 ماهه در ۲۶ سپتامبر به پایان ‌رسید. در همان زمان بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل اعلام کرد که مهلت توقف شهرک‌سازی تمدید نخواهد شد و پس از ۲۶ سپتامبر شهروندان اسرائیلی اجازه خواهند داشت به پروژه‌های ساختمانی خود ادامه دهند. در عین حال محمود عباس‌، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطینی، بارها هشدار داد که در صورت ازسرگیری شهرک‌سازی، بلافاصله به مذاکرات خود با رهبری اسرائیل خاتمه خواهد داد. بنا به گزارش‌های رژیم صهیونیستی، در سال ۲۰۰۹ میلادی، تعداد خانه‌های در دست ساخت در این شهرک‌ها ۱۹۰۰ خانه بوده‌است. پیشتر یک گروه اسرائیلی طرفدار صلح اعلام کرده بود که سرعت گسترش شهرک‌های یهودی‌نشین در کرانه باختری رود اردن در مقایسه با پایان سال گذشته، چهار برابر شده است. گروه «صلح همین حالا» روز ۲۱ اکتبر 2010 گفته بود که در یک ماه گذشته، ساخت دست‌کم ۶۰۰ واحد مسکونی جدید توسط شهرک‌نشین‌ها در اراضی‌اشغالی کرانه باختری آغاز شده است. این در حالی است که خاکبرداری برای ساخت ۵۴۴ واحد مسکونی دیگر در کرانه باختری نیز آغاز شده است. آمار این گروه اسرائیلی نشان می‌دهد که رژیم صهیونیستی برای صلح با فلسطینی‌ها جدی نیست. دولت اسرائیل کرانه باختری رود اردن و از جمله بخش شرقی بیت‌المقدس را در سال ۱۹۶۷ تصرف کرد و از آن پس با ساخت حدود ۱۰۰ شهرک حداقل ۵۰۰ هزار یهودی را در این اراضی مستقر کرده است. تاکنون حدود ۳۰۰ هزار شهرک‌نشین یهودی در میان دو و نیم میلیون فلسطینی ساکن کرانه باختری رود اردن سکونت یافته‌اند و ۲۰۰ هزار یهودی دیگر نیز در بیت‌المقدس شرقی زندگی می‌کنند. وضعیت در ۶۰ درصد از کرانه باختری رود اردن که تحت اداره کامل ارتش اسرائیل و محل سکونت ۴۰ هزار فلسطینی است، اصلاً مناسب نیست زیرا سیاست‌های اسرائیل در کرانه باختری و شرق بیت‌المقدس، مسئله «اشغال اراضی» را به طور بالفعل به «الحاق اراضی» تبدیل کرده‌است. این در حالی است که فلسطینیان، این دو ناحیه را بخشی از «کشور مستقل آینده» خود عنوان می‌کنند.بر اساس قوانین بین‌المللی وجود این شهرک‌ها در سرزمین‌هایی که سازمان ملل متحد آنها را‌اشغال شده اعلام کرده، غیرقانونی است اما دولت اسرائیل این استدلال را رد می‌کند. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل می‌گوید که اگر فلسطینی‌ها رسماً اسرائیل را به عنوان کشوری «یهودی» به رسمیت بشناسند، تعلیق شهرک‌‌سازی در کرانه باختری را بررسی خواهد کرد. محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطینی، تأکید دارد که در صورت تغییر نیافتن موضع اسرائیل درباره شهرک‌سازی، حاضر به ازسرگیری گفتگوهای مستقیم صلح نخواهد بود. در واقع طرف فلسطینی از این امر نگران است که ادامه شهرک‌سازی اسرائیل در سرزمین‌های فلسطینی باعث شود تا دیگر مکانی برای برپایی کشور فلسطین باقی نماند. از این رو در شرایطی که نمایندگان فلسطین خواستار توقف ساخت شهرک‌های یهودی در کرانه باختری رود اردن هستند، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل تاکنون پاسخ مثبتی به این درخواست نداده است و این امر به مهم‌ترین چالش در راه این مذاکرات مبدل شده است. چنانکه تاکنون شماری از کشورها، از جمله امریکا، روسیه و فرانسه، از اقدام اسرائیل ابراز ناخرسندی کرده‌اند.2- گرایش‌های موجود در فلسطین: در سرزمین‌های‌ اشغالی دو گرایش وجود دارد که یکی خواهان سازش و دیگری خواهان مقاومت است. بر این اساس در حالی که فتح با نیت صلح‌آمیز و به رسمیت شناختن اسرائیل می‌خواهد اهداف خود را پیش ببرد، گروه حماس معتقد به ایستادگی و مقاومت در برابر صهیونیست‌ها‌ست. از این رو در شرایطی که جنبش فتح تلاش کرده است فلسطینی‌ها را در شرق بیت‌المقدس آرام کند تا گسترش احتمالی ناآرامی‌ها بر روند صلح اثر نگذارد، سازمان حماس از فلسطینی‌ها خواسته است که در اعتراض به روند صلح قیام کنند. اینک با توجه به تداوم شهرک‌سازی و توقف مذاکرات، به نظر می‌رسد ایده‌های گروه حماس از کارآیی بیشتری برخوردار باشد.3- اختلافات در اسرائیل: در میان صهیونیست‌ها نیز اختلافات زیادی در خصوص روند مذاکرات وجود دارد. در شرایطی که برخی معتقدند امنیت واقعی تنها با ایجاد دولت مستقل فلسطینی میسر است، گروه‌های دست راستی هیچ اعتقادی به چنین امری ندارند. بر این اساس چپ‌گرایان و صلح‌خواهان اسرائیلی به دولت نتانیاهو هشدار داده‌اند که از اقدامات افراطی راستگرایان جلوگیری کند. آنها از این هراس دارند که افراطیون اسرائیلی دست به اقداماتی بزنند که حتی حیات اسرائیل را به خطر‌اندازد و کفه‌ترازو را به سود مخالفان صلح سنگین‌تر کند. به عنوان نمونه یوسی سارید، رهبر پیشین حزب صلح‌خواه «مرتص» در مقاله‌ای در روزنامه‌هاآرتص نوشته است:«اگر دولت اسرائیل اجازه دهد که افراطیون به هرج و مرج‌طلبی خود ادامه دهند و آنان این بار نیز روند صلح را ناکام بگذارند، این نزاع هزار سال دیگر ادامه خواهد یافت اما فرصت از دست رفتنی است.»4- فقدان اجماع جهانی: اگر چه برقراری صلح، موضوعی میان اسرائیل و فلسطین است، اما دیگر کشورهای جهان نیز نقش مهمی در این مسئله دارند. در شرایط فعلی ظاهراً هیچ اجماعی میان کشورهای تأثیرگذار در این مناقشه وجود ندارد. چنانکه حتی امریکایی‌ها نیز معتقدند هیچ «فرمول جادویی» برای پایان دادن به بن‌بست پیش آمده در گفت‌وگوهای صلح بین فلسطینی‌ها و اسرائیل وجود ندارد. در واقع امریکایی‌ها که پیش از این سعی می‌کردند با ایده‌های خاص خود، روند صلح را پیش ببرند، اینک پیگیری «مذاکرات» را تنها راه رو به جلو برای صلح خاورمیانه می‌دانند.