امیرترقی نژاد- صنایع دستی به بخشی از هنر و صنعت گفته میشود که با بهره برداری از مواد اولیه بومی و انجام کار اساسی به کمک دست و ابزارهای سنتی دستی انجام میپذیرد و منحصر به ساخت محصولاتی میشود که بیانگر ذوق هنری و خلاقیت فکری سازندگان آن میباشد. حال اینکه استان یزد یکی از مهم ترین استانهایی است که در حوزه صنایع دستی از قدیم الایام حرفهای زیادی برای گفتن داشته و دارد و به جرأت میتوان گفت که صنایع دستی در استان یزد جلوهای از هنر و نشانهای از فرهنگ، تمدن و نبوغ مردمان این خطه کویری است.به اعتقاد کارشناسان ،این استان در سالهای متمادی مهد تمدن و فرهنگ ریشهدار ایرانی و اسلامی بوده و بسیاری از این فرهنگ در صنایع دستی آن نهفته است. صنایع دستی یزد را سرامیک و سفال، کاشی سازی، زرگری، زیلوبافی، شعربافی، ترمه بافی، فرش بافی، شمد، دستمال، مخمل، دارایی، چادرشب بافی، قناویز، دندانی، گیوه بافی، حصیر بافی، خورجین بافی، روفرشی، سفره، احرامی، قلمزنی، شیشهگری، چرمسازی، موتابی و نمدمالی تشکیل میدهند.بااین وصف،صنایع دستی یزد از جاذبههای دیدنی و سوغات گرانبهای این استان میباشد که همواره مورد توجه گردشگران داخلی و خارجی قرار دارد.دریافت مهر اصالت یونسکو
محمد بهشتینژاد، معاون صنایع دستی اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان یزد، صنایع دستی این استان را شایسته دریافت مهر اصالت یونسکو دانست و گفت :امیدواریم امسال بتوانیم شاهد دریافت مهر اصالت یونسکو در مورد صنایع دستی استان یزد باشیم زیرا این نشان، مهمترین برنامه یونسکو در حمایت از تولیدکنندگان صنایع دستی در جهان است.
بهشتینژاد برخی از معیارهای انتخاب صنایع دستی را بر اساس نظر هیئتی از متخصصان بینالمللی انتخاب شده توسط یونسکو، مرغوبیت،اصالت، نوآوری، قابلیت بازاریابی و سازگاری با محیط زیست عنوان کرد.
وی بیان داشت: اهدای نشان مرغوبیت کالا و صنایع دستی، توسط سازمان یونسکو، هر دو سال یکبار برگزار میشود و در سال 87 نیز تعدادی از تولیدات ایران موفق به اخذ این نشان شدهاند. وی از حضور در کارگاههای منتخب استان و یادآوری مزایای این نشان جهانی به صنعتگران به عنوان بخشی از تلاشهای معاونت صنایع دستی استان یزد در راستای موفقیت صنعتگران یزدی در اخذ این نشان جهانی نام برد.
رکورد 2 هزار و 658 استان یزد
اما به نکته قابل توجه دیگری میتوان اشاره کرد این است که مجموع اطلاعات استان یزد در بانک جامع صنایعدستی کشور به بیش از 2 هزار و 600 رکورد رسیده است.
وی تأکید کرد: بانک صنایعدستی اطلاعاتی را در خصوص مجوزهای سه گانه صنایعدستی، سوابق صادراتی صنعتگران و هنرمندان، ارائه تسهیلات بانکی به هنرمندان، شناسنامه مراکز آموزشی، مربیان آموزشهای عمومی، شرکتهای فعال صنایعدستی و آموزش دیدگان صنایعدستی و هنرهای سنتی به ثبت رسانده است.
معاون صنایعدستی این استان اضافه کرد: بخش مهمی از رکوردهای ثبتی استان یزد مربوط به صدور و تمدید کارت شناسایی صنعتگری میشود و یزد در بخش تسهیلات بانکی و سوابق صادراتی صنعتگران و هنرمندان صنایعدستی نیز 53 رکورد به بانک جامع اطلاعاتی وارد کرده است.
معرفی کوتاه صنایع دستی یزد
سفال و سرامیک:
در اصطلاح محلی به تولیدات سفال کواره میگویند، هنر سفالگری در استان یزد به ویژه شهر میبد با طرح های ویژه از حال و هوای کویر نشأت گرفته است.
سفال و سرامیک میبد با نقشهای اصیل خورشید خانم و مرغ و ماهی شهرت فراوان دارد. خورشید سمبل آفتاب درخشان کویر، مرغ نماد گونهای از گنجشکان نواحی کویری و ماهی کنایه از کم آبی این سرزمین است.
طرح سرامیک میبد با نقش خورشید، مرغ و ماهی در نمایشگاه بین المللی مونیخ در سال۱۹۷۱میلادی برنده مدال طلا شد.
زرگری:
زرگری یکی از هنرهای دستی استان یزد است که با طرح های بسیار زیبا از نقوش ساده هندسی و نمادین با تلفیق سنگ ها و گوهرهای قیمتی زیورهای بسیار متنوعی برای زینت زنان و دختران میآفرینند. این زیور آلات شامل گوشواره، سینه ریز، دستبند، انگشتر، حلقه و النگو است. زیلو بافی:
این دست بافته زیبا، خاص مناطق حاشیه کویری است و تولیدات آن با نوع زندگی مردم منطقه تطابق دارد و بخشی از اعتقادات مذهبی، تاریخی، طبیعت و گویش مردم این نواحی نیز بر تار و پود آن نقش بسته است. قدیمی ترین و نفیس ترین زیلوهای میبد به قرن دوازدهم هجری قمری تعلق دارد .
شعر بافی:
شعر بافی در ابتدا توسط زنان انجام میشد، اما رفته رفته این هنر به یک کار کارگاهی و مردانه تبدیل شد.
تا چند سال پیش صدای کار دستگاههای شعر بافی در بیشتر کوچه های یزد شنیده میشد.
کارهای شعر بافی متنوع و دست بافته های آن عبارتند از ترمه، زری بافی، شمد، دستمال، مخمل، دارایی و چادر شب میباشد.
ترمه :
ترمه بافی در استان سابقهای بیش از ۲۵۰سال دارد، ترمه پارچهای است در نهایت زیبایی که تار آن از ابریشم طبیعی و پودش از ابریشم نخ، پشم و کرک الوان است. در گذشته ترمه را با دست میبافتند از این رو به آن انگشت بافت میگفتند.
گیوه بافی:
این هنر، بافتنی و سرگرمی زنان روستایی هنگام فراغت از کار است. زنان با استفاده از نخ پنبهای و سوزن گیوه میبافند. در مناطقی مانند تفت، مهریز، هنزا، نیر و بهاباد هنوز گیوه بافی ادامه دارد.
