«محمد رضا کلاهی»، دکترای جامعه شناسی دانشگاه تهران و مدرس دانشگاه، در گفتوگو با ایکنا، در ابتدا با اشاره به تقسیم فضا به دو بخش واقعی و مجازی، و بر این اساس استفاده از اصطلاح «فضای مجازی» (یا فضای سایبر) روش مفیدی ندانست.
وی ادامه داد: این تقسیم بندی به شناخت بهتر یا تحلیل بهتر هیچ موضوعی کمک نمیکند. ابزارها و وسایل مختلفی وجود دارد که هر یک با ورود به زندگی اجتماعی، الزامات و آداب خاص رفتاری و اخلاق خاص خود را پدید میآورد. انواع رسانههای ارتباطی مانند نامه، تلفن، اینترنت، تلویزیون، دیویدی پلیر و غیره نیز از این جملهاند.
آداب خاص رفتاری
وی افزود: بنابراین بهجای «فضای سایبر» بهتر است از «ابزار» اینترنت صحبت کنیم. به این ترتیب سؤال درستتر و به نظر من مفیدتر آن است که آداب استفاده از اینترنت(به عنوان یک ابزار) مورد بررسی قرار گیرد، استفاده از اینترنت، مانند هر ابزاری آداب خاص خود را دارد.
کلاهی اظهار کرد: اخلاق استفاده از اینترنت از اخلاق کلی حاکم بر جامعه جدا نیست و این اخلاقیات نیز بخشی جهانشمول و عام است و بخشی دیگر به فرهنگ خاص هر جامعه بستگی دارد. بدی یا خوبی اعمالی مانند هک نیز در همین چهارچوب توضیح داده میشود.
این فعال حوزه مجازی در رابطه با تفاوت اخلاق دینی در فضای سایبر و فضای واقعی تصریح کرد: اصطلاح اخلاق دینی باید روشنتر تعریف شود. این اصطلاح خیلی عام و گسترده است به نحوی که هیچ تمایزی در میان انواع اخلاقیات ایجاد نمیکند. اخلاق بودایی، اخلاق مسیحی، اخلاق اسلامی و غیره همگی اخلاق دینیاند اما ممکن است با هم بسیار فاصله داشته باشند.
وی در ادامه افزود: در درون قلمرو اسلامی نیز اخلاق ایرانیان با ترکها با عربها با بوسنیاییها با مسلمانان مقیم فرانسه تفاوتهای بسیار زیادی دارد به نحوی که حتی شاید به راحتی نتوان از چیزی به نام «اخلاق اسلامی» سخن گفت و اگر بتوان، وجه مشترک چنین اخلاق آنچنان اندک است که پرداختن به آن چندان دردی را دوا نخواهد کرد.
تثبیت اخلاق
وی افزود: بنابراین به جای آنکه شکاف دینی ـ غیردینی را مبنای دستهبندی اخلاق قرار دهیم، بهتر است از اخلاقیات یک جامعه خاص سخن بگوییم، مثلاً اخلاقیات ایرانیان.
کلاهی در پایان افزود: به منظور عملیاتی کردن اخلاق دینی در فضای مجازی راهی جز نهادینه شدن اخلاق در جامعه وجود ندارد و راههای آن در مورد اینترنت هم مانند سایر موارد است. تا جایی که به اخلاق مربوط میشود، راهی که مخصوص تثبیت اخلاق در مورد خاص استفاده از اینترنت باشد وجود ندارد. اما اگر وارد حوزه «حقوق» شویم البته وضع قوانین حقوقی خاصی لازم است.
