وضعیت سیاسی در عراق به گونهای است که پیشبینی تحولات و رخدادهای سیاسی بسیار مشکل شده و حتی غیر ممکن است چرا که پاسخ به این پرسش که چه کسی نخست وزیر عراق خواهد شد ؟ از طرف تحلیلگران و مراکز سیاسی و افکار عمومی دشوار به نظر میرسد، و این امر ناشی از ابهام موجود در مسائل بهوجود آمده و تحولات جاری در عراق است و به همین دلیل نمیتوانند وضعیت آینده عراق را با قاطعیت پیشبینی کنند.
گفتوگو و مذاکرات نیروهای سیاسی و همچنین تلاش و فشار داخلی و خارجی به منظور تعجیل در تشکیل کابینه جدید عراق در چند ماه گذشته بینتیجه بوده و همچون کلافی سردر گم تشکیل کابینه را در هالهای از ابهام قرار داده است. هر چند این امر ناشی از کم تحرکی سیاسی و نبود عمق لازم در بینش دیپلماسی برندگان انتخابات نسبت به حساسیت وضعیت کنونی عراق است.
با وجود اینکه بیش از شش ماه از انتخابات پارلمانی در عراق میگذرد و تا حدودی مواضع و نیات رهبران سیاسی گروهها مشخص شده و معلوم شده که مواضع احزاب و ائتلافها برخاسته از نقطه نظرات رهبران آنهاست، به همین دلیل به واسطه موضعگیری رهبران و فعالیتهای آنها میتوان تا حدودی آینده را تخمین زد.
مردم عراق و افکار عمومی منطقه و جهان که با حساسیت بالا تحولات عراق را بررسی میکنند نسبت به پافشاری رهبران احزاب سیاسی بر سر برنامه و مطالباتشان و همچنین عقبنشینی نکردن از حداقل مطالبات انتقاد دارند و همواره رهبران سیاسی مستقل و مراجع تقلید از اینکه نیروهای سیاسی در برابر همدیگر قرار گرفته و رقابتشان جنبه شخصی پیدا کرده است به شدت ناراضی هستند و همواره بر توجه گروهها به منافع ملی به جای منافع گروهی تأکید دارند و خواهان تسریع در انتخاب نخست وزیر و تشکیل کابینه شدهاند.
بر اساس مؤلفههای مختلفی که پس از انتخابات در عراق در نظر گرفته شده در رقابت سیاسی بهوجود آمده، سه شخصیت مالکی، علاوی و عبدالمهدی برای احراز پست نخست وزیری کاندیدا شدهاند که هر کدام از کاندیداها یکی از لیستهای برنده انتخابات پارلمانی در عراق هستند و این سه لیست از فاکتور حذف یکی برای ارتقاء دیگری استفاده میکنند، به همین دلیل این فاکتور هم میتواند پیشبینی تحولات را در عراق آسانتر میکند.
نوری المالکی، نخست وزیر عراق از همان ابتدا با قاطعیت تمام برای تصدی پست نخست وزیری از حمایت ائتلاف قانون برخوردار بوده و همچون رقیبی سر سخت در برابر ایاد علاوی رئیس لیست العراقیه قد علم کرده است و از طرفی با وجود اختلافات درونی میان ائتلافهای شیعیان و معرفی عادل عبدالمهدی از سوی ائتلاف ملی، شرایط برای مالکی تا حدودی سخت شده است و در این راستا لیست العراقیه نیز اعلام کرده است که از مواضع خود عقب نخواهد نشست، حتی اگر هم مالکی انتخاب شود در دولت وی مشارکت نخواهد کرد.
البته لیست العراقیه اینک تا حدودی مطمئن شده که احراز مقام نخست وزیری عراق به آسانی یا حداقل در شرایط موجود از طرف لیست آنها بعید به نظر میرسد و تردیدی ندارند که مقام نخست وزیری در شرایط کنونی از دست شیعیان خارج نخواهد شد، لذا در این مدت شش ماهه واقف بوده است چنانچه بر پافشاری خود ادامه دهد امکان اتحاد هر چه بیشتر و کامل دو لیست شیعه دور از انتظار نیست و در این صورت العراقیه از گردونه رقابت خارج خواهد شد، بهطوری که حتی پستهای کلیدی دیگر را نیز از دست خواهند داد و بنابراین العراقیه پس از نا امیدی از احراز پست نخست وزیری به دنبال این گزینه بوده است که اگر مقام نخست وزیری به علاوی نمیرسد باید تلاش شود مالکی نیز به این مقام نرسد.
کشور عراق بعد از سرنگونی رژیم بعث، موانع زیادی را پشت سر گذاشته است. این کشور تلخترین رویدادهای تروریستی را لمس نموده، اما با توان وصف ناپذیری پروسه سیاسی خود را به پیش برده است و پر واضح است شماری از رهبران سیاسی در عراق منافع حزبی و شخصی خود را بر منافع کلان کشور ترجیح دادهاند و همین امر باعث شده است عراق در بن بست سیاسی گرفتار آید. در این میان عراق و مردم آن با بحران بزرگی روبهرو شدهاند. افزایش ناامیدی، عدم امنیت و از همه مهمتر عدم تشکیل جلسات پارلمانی در عراق از جمله عوارض ناشی از تأخیر تشکیل حکومت بهحساب میآید.
با وجود توافق اتحاد ملی بر سر انتخاب سازو کار مناسب جهت معرفی نامزد نهایی و تمدید مهلت ارائه شده در این راستا، اینک مردم عراق و حتی رسانههای منطقه و جهان منتظر تصمیم نهایی همپیمانی ملی است. آیا این هم پیمانی به خواسته مردم عراق مبنی بر تشکیل حکومت در اسرع وقت تن خواهد داد؟
آیا تلاشهای صورت گرفته میتواند امید را در دل عراقیان زنده کند؟ آیا پروسه دمکراسی در عراق شکست نخواهد خورد؟ آیا شیعیان همواره قادرند اتحاد و همبستگی خود را در سیاست عراق حفظ کنند؟ پاسخ به این سؤالات به عملکرد چند روز آینده ائتلاف شیعیان بستگی دارد.
