پس از رحلت حضرت امام(س)که ديوان اشعار ايشان منتشر و وجهه ديگري نيز از ايشان ارائه شد و همچنين به صورت شفاهي نيز از نزديکان ايشان شنيديم که ايشان به برخي از موسيقي هاي سنتي ايراني ابراز علاقه کرده اند تصميم گرفتيم در موسسه کار موسيقي نيز انجام دهيم و در همان سال اول رحلت حضرت امام کاست نواري به نام ياديار با صداي آقاي حسام الدين سراج و موسيقي آقاي کاظم نفر منتشر شد که مجموعه اي از اشعار حضرت امام(س)، مولانا و حافظ بود.
برخي از فتاواي فقهي امام خميني(س) به خصوص پس از تشکيل جمهوري اسلامي ودر بسياري از موارد براي اولين بار از سوي يک عالم شيعي در سطح ايشان با صراحت صادر و از همين جهت تحولي اساسي محسوب مي شد. فتواي ايشان در عدم حرمت موسيقي غيرمطرب نيز از همين نوع احکام است که هر چند مورد انتقاد برخي از علما قرار گرفت اما با استقبال جامعه مواجه شد و توانست ثمرات فرهنگي بسياري به وجود آورد و براي موسيقي ايراني راهگشا باشد.
در همين راستا موسسه تنظيم و نشرآثار امام خميني(س) نيز از بدو تاسيس باتشکيل واحد موسيقي آثار فاخر و مقبولي را توليد و به علاقمندان ارائه کرده است. ب
راي بررسي تاثير فتاواي حضرت امام خميني(س) در رابطه با موسيقي و همچنين فعاليت هاي واحد موسيقي موسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني با حجت الاسلام و المسلمين سعادتي مطلق مسئول اين واحد به گفتگو نشستيم.
بعد از انقلاب اسلامي به علت فضايي که موسيقي پيش از انقلاب داشت محدوديت هايي در زمينه موسيقي ايجاد و در چنين فضايي فتواي راهگشاي حضرت امام پيرامون موسيقي صادر شد اين فتوا بر چه مبنايي استوار بود و چه تاثيري در وضعيت موسيقي پس از انقلاب گذاشت؟
بحث موسيقي يکي از مباحث مهم و خطير فقهي است که به نحوه استفاده از موسيقي در طول تاريخ باز مي گردد. به نظر مي رسد يکي از دلايل مهم تحريم موسيقي و مغضوب و منفور بودن آن از طرف علما ، متدينين و متشرعين نحوه استفاده از آن بوده است نه نفس آن.هيچ شکي نيست که موسيقي بخشي از خلقت و آفرينش است و حيات و زندگي همه موجودات داراي ريتم و آهنگ و موسيقي است. اگر در مفهوم موسيقي عميق تر تامل شود متوجه مي شويم که زندگي بدون موسيقي معنا ندارد. نواي پرندگان و صداي جريان آب و صداي طبيعت داراي وزن و آهنگ و ريتم و نوعي موسيقي است لذا عباراتي نظير موسيقي شعر، موسيقي کلام و ... وجود دارد. اما اختصاصاً اصواتي که از يک سري ادوات خاص خارج مي شود،موسيقي نام گذاري شده است که به تناسب فرهنگ ملل واقوام اين ادوات هم فرق دارد. به اعتقاد من ذات اين صداها هم تقليدي از صداهاي طبيعت است که خداوند خلق کرده است. يکي از وجوه اعجاز قرآن هم موسيقي و آهنگ کلمات و آيات آن است. اما چون در طول تاريخ از موسيقي کمتر استفاده مفيد شده و مخصوص مجالس لهو و لعب بوده و کمتر استفاده روحي و فکري از موسيقي شده است علما و فقهاي گذشته از باب ترس از اين که متدينين در گناه بيافتند کليت موسيقي را تحريم مي کردند و لذا هيچ فقيهي شهامت اين را نداشت که موسيقي را به حلال و حرام و مباح و غير مباح تقسيم و تفکيک کند. البته در طول تاريخ علماي بزرگ و شجاعي مانند مرحوم فيض کاشاني، ابن سينا و مولانا به عمق معناي موسيقي پي برده بودند و حتي از موسيقي استفاده و در آن تحقيق و تامل مي کردند اما در دوران معاصر موسيقي تبديل به مقدماتي براي اعمال خلاف شرع شده بود.
درحوزه هاي مشابه با موسيقي مانند سينما ديدگاه امام خميني(س)چه بود؟
در مورد سينما هم همينطور است؛ سينما يکي از مظاهر تمدن است ولي داراي فضايي بود که مشروع نبود به همين علت علما رفتن به سينما را نيز تحريم کرده بودند ولو اينکه هر فيلمي نمايش داده شود؛ چون عموم فيلم ها تصاوير مستجهن داشتند که مي تواند مقدمات گناه را فراهم آورد. در شرع هم اين قاعده کلي وجود دارد که از جايي که امکان دارد موضع گناه باشد يا زمينه اي براي گناه ايجاد کند پرهيز کنيد لذا رفتن به سينما هم تحريم مي شد. استدلال هايي که براي حرمت موسيقي مي شد از ميان چهار منبع استدلال در فقه که قرآن و سنت و عقل و اجماع است چندان مستحکم نبود، تنها بحث اجماع مطرح بود يعني اين که اکثريت علما آن را حرام مي دانستند. قرآن صراحتا در تحريم موسيقي حکمي ندارد و در سنت نيز لهو ولعب و مجالس فساد و قمار و موسيقي هاي همراه آن رد شده است و تنها بحث اجماع علما در تحريم موسيقي مطرح بود و به تبعيت از آن نيز فقها حکم بر حرام بودن موسيقي مي دادند اما فلسفه فقه شيعه بر استمرار و پويايي و اجتهاد مبتني است تا در زمان و مکان و شرايط هر دوراني احکام را تعيين کند. بزرگترين وجه امتيازي که حضرت امام خميني(س) از نظر فقهي داشتند اين بود که فقه را پويا کردند معني اين حرف اين نيست که ايشان تغيير و تحريفي در فقه پديد آوردند بلکه احکام فقه را به روز کردند و با زمان و مکان سنجيدند و آن چه براي بشر و اعتلاي وي مفيد است را چنانچه قرآن و سنت حرام نکرده پذيرفتند.
زماني که ما مي بينيم از دل موسيقي حماسه بيرون مي آيد، لطافت روح و معنويت و آرامش پديد مي آيد و انسان را به خدا نزديکتر مي کند چه دليلي دارد حرام باشد؟ لذا ايشان موسيقي را تقسيم بندي کردند؛ موسيقي مطرب که کلاً حرام است آن نوع موسيقي است که انسان را به شهوات و لذت هاي مادي تحريک کند و موسيقي مباح آن نوعي است که هيچ دليلي بر حرمتش نداريم و موسيقي مشکوک نيز يعني اين که شک داريم که حرام است يا نه؟ که در اين مورد نيز حضرت امام فرمودند که اشکالي ندارد و به اين شک نبايد اعتنا کرد. اين فتواي امام پس از انقلاب اسلامي يک نقطه تحول در فقه شيعه بود؛ البته مخالفت هايي را هم برانگيخت که هنوز برخي علماي سنتي مخالف اين فتوا هستند. اين فتواي حضرت امام بزرگترين خدمت را به موسيقي اصيل کرد،چون موسيقي اصيل ما داراي مضامين معنوي است.
پس از رحلت حضرت امام(س)که ديوان اشعار ايشان منتشر و وجهه ديگري نيز از ايشان ارائه شد و همچنين به صورت شفاهي نيز از نزديکان ايشان شنيديم که ايشان به برخي از موسيقي هاي سنتي ايراني ابراز علاقه کرده اند تصميم گرفتيم در موسسه کار موسيقي نيز انجام دهيم و در همان سال اول رحلت حضرت امام کاست نواري به نام ياديار با صداي آقاي حسام الدين سراج و موسيقي آقاي کاظم نفر منتشر شد که مجموعه اي از اشعار حضرت امام(س)، مولانا و حافظ بود.
واحد موسيقي موسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني(س)از آغاز تشکيل اش تا کنون چه فعاليت هايي داشته است؟
موسسه به عنوان ميراث دار امام خودش را موظف مي دانددر زمينه موسيقي نيز توليداتي داشته باشد که هم براي ديگران الگو و شاخص باشد و هم اينکه نسل جوان با فضاي معنوي مورد نظر امام آشنا شده و از برخي موسيقي هاي ناهنجاري که اخيرا شنيده مي شود در امان بماند. ما هر سال به مناسبت سالگرد ارتحال حضرت امام توليد چند قطعه موسيقي را داشته ايم.
قطعاتي از اشعار حضرت امام (س) را آقاي مختاباد و برخي را نيز آقاي افتخاري اجرا کردند که صدا و سيما مکرر آنها را پخش کرده است. کارديگري توسط آقاي ميرزماني آهنگسازي شد و آقاي مهراد کاظمي اجرا کردند. نوار بوي گل که به نام شبانگاهان معروف است توسط آقاي مختاباد کار شد که اشعاري از حضرت امام(س)، سعدي و تصنيف شباهنگام هم از شاعر معاصر آقاي ساعد باقري است.
يک سمفوني به نام روح الله توسط آقاي بهزاد عبدي که تحصيل کرده اوکراين و آهنگساز برتري هستند ساخته شد. موسيقي فيلم فرزند صبح را هم آقاي بهزاد عبدي ساخته اند. سمفوني ديگري به نام انتظار توسط آقاي دکتر مير مهدي که در آلمان استاد دانشگاه هستند بر اساس پنج غزل حضرت امام (س) تدوين و در سال 87 در تالار وحدت اجرا شد و مورد تحسين کارشناسان موسيقي قرار گرفت؛ آقاي نادر مشايخي رهبر ارکستر ملي اجراي اين سمفوني را رهبري کردند.
سمفوني ديگري به نام عاشورا توسط آقاي ميرزماني ساخته ودر سالگرد حضرت امام اجرا شد،موسيقي فيلم حضور را هم ايشان ساخته اند .
در مجموع مي توان گفت در اين بيست و يک سال حداقل هر دو سال يک کار بزرگ انجام شده که هم استقبال مردمي آن خوب بوده است و هم کارشناسان آنها را تحسين کرده اند. صدا و سيما نيز از اين آثار بسيار استفاده کرده و بر روي اين آثار تصوير سازي شده است.
در حال حاضر واحد موسيقي چه فعاليتي را در دست کار دارد؟
در حال حاضر آقاي مختاباد اثري را مشابه مجموعه بوي گل يا شبانگاهان در دست کار دارند که از اشعار حضرت امام(س) و شاعران معاصر در آن استفاده شده است. آقاي محمد اصفهاني نيز مجموعه اي را در دست کار دارند که هر چند قدري طولاني شده اما در حال آماده شدن است. البته طرحي نيز براي يک جشنواره به نام صداي سخن عشق وجود داشت که قصد داشتيم کل کارهاي سي سال گذشته را به مسابقه بگذاريم تا بازخواني بشود و تجليلي از کليه افراد که اين آثار را خلق کرده اند صورت بگيرد و همين طور کارهاي جديدي نيز طي آن خلق شود منتها به دلايل متعدد و بنا به ملاحظاتي به تعويق افتاد که به محض فراهم شدن شرايط نسبت به برگزاري آن اقدام خواهد شد.
منبع: پايگاه اطلاع رساني جماران
