آذر رسولی - سوءاستفادهگری نوعی انحراف وکجروی اجتماعی است و به رفتاری اطلاق میشود که برخی، از حسن رفتار و خلق دیگران به نفع مطامع شخصی خود بهره میگیرند. این مطلب را دکتر داود نعمتی انارکی میگوید.
این استاد ارتباطات تصریح میکند که انواع نابهنجاریها و نژندیهای اجتماعی چه به مثابه انحراف (کجروی ) و چه در زمره بیماری یا اختلال، معلول ناسازگاریهایی است که بر روابط فرد و جامعه حاکم است.
نعمتی انارکی ریشههای این انحراف را در عوامل مختلف از جمله عوامل فردی، خانوادگی و محیطی میداند. به عنوان مثال در عوامل فردی، صفات شخصیتی افراد مهم و تأثیرگذار است. کسانی که فاقد مهارتهای فردی واجتماعیاند یا افرادی که پرخاشگرند به سمت انحرافات مختلف کشیده میشوند که یکی از این انحرافات سوءاستفاده از دیگران و موقعیتهای بهدست آمده آنان است.
این استاد دانشگاه بر این باور است که محیط خانواده نیز در گرایش افراد به انحرافات دخیل است. وقتی در خانواده پایبندی به ارزشهای جامعه حاکم باشد، فرزندان نیز در زندگی خود به آن توجه میکنند. اما خانوادهای که پایبند به اصول اخلاقی و دینی نباشد، مسلماً اگر فرزندان به آن تأسی بجویند حکایت دیگری حاصل میشود.
نعمتی با تأکید بر تأثیرعوامل اجتماعی بر ریشههای ناهنجاریها میگوید: اجتماع، مکان بزرگی است که افراد، بسیاری از رفتارهای خود را از آن فرا میگیرند. اگر فضای یک جامعه، فضایی منبعث از ارزشهای والای انسانی باشد، مسلماً بسیاری از انحرافات که خاص دوران مدرنیته است جایی برای عرض اندام پیدا نخواهند کرد. به عنوان مثال رشوهگیری که نوعی سوءاستفاده گری محسوب میشود، عمدتاً در شرایطی شکل میگیرد که فرد رشوه گیر با مشکلات اقتصادی مواجه باشد. بنابراین جامعه نیز میتواند افراد را به سمت رفتارهای انحرافی بکشاند، اگر نیازهای اساسی مردم برطرف شود میل به انجام ناهنجاریها نیز کاهش مییابد.
این عضو هیأت علمی دانشکده صدا و سیما در مورد ویژگیهای افراد سوءاستفادهگر میگوید که آنها غیرقابل اعتمادند، از چربزبانی در همه امور زندگی لذت میبرند و دائما مجیزگوی دیگران هستند تا از این طریق بتوانند در افراد نفوذ کرده و به اهداف خودشان برسند. در واقع سوءاستفاده کردن زمانی امکانپذیر میشود که اجازه سوءاستفاده به آنها داده شود؛ پس باید بتوانند خودشان را موجه جلوه دهند تا طرف مقابل باور کند. از ویژگیهای این افراد آن است که از ترفندهای زیادی برای حقه زدن برخوردارند، خودشان را افرادی محاسبهگر نشان میدهند و مهمتر از همه اینکه بسیار دمدمیمزاج هستند.
این استاد دانشگاه میگوید: افرادی که زودباور هستند و در اصطلاح سادهلوح محسوب میشوند به دام افراد سوءاستفادهگر میافتند. گاهی تا جایی که حتی، هستی خود را نیز از دست میدهند. سوءاستفادهگرها تکنیکهای مختلفی را بهکار میبندند تا به مقاصدشان برسند از جمله تکنیک نفوذ در دیگران، دروغ، موجه نشان دادن خود، حق بهجانب بودن و برهم زدن رفاقت افراد. به طور مثال، یک فرد سوءاستفادهگر با دروغ بافی، وضعیتی را برای خودش نشان میدهد تا مخاطب بپذیرید که وی محتاج است و باید به او کمک کند. در چنین شرایطی اگر در مخاطب خود نفوذ کرده باشد، بهتر به اهدافش خواهد رسید.
در تمام جوامع افراد سوءاستفادهگر وجود دارند و بعضاً روبه رشد هستند. باید توجه کرد که گول این افراد را نباید خورد و تحت تاثیر قرار نگرفت.
