استادان دانشگاه در گفت‌و‌گو با «جوان» مطرح کردند

علوم انسانی بومی، پرچم پیشرفت کشور است

‌نفیسه ابراهیم‌زاده انتظام - صاحبنظران و استادان دانشگاه برخورد سلبی با علوم انسانی غربی را یک مهندسی معکوس در هدایت تحولات اجتماعی و فرهنگی و عادت‌کردن به ترجمه آثار غربی‌ها در این حوزه را سبب عقب ماندگی تئوری و عملی در علوم انسانی می‌دانند. ‌‌به گزارش «جوان»، ‌‌یک‌شنبه گذشته مقام معظم رهبری در دیدار اساتید و اعضای هیأت علمی با انتقاد از قدیمی بودن و تغییر نکردن سرفصل‌های حوزه علوم انسانی که نشان دهنده نبود جرأت برای ورود به مناقشه فکری با لیبرال دموکراسی غربی در محیط‌های دانشگاهی کشور است، ‌‌تصریح کردند: ‌‌«با علوم انسانی غربی به جای برخورد سلبی باید برخورد اثباتی کنیم و این وظیفه اساتید حوزه و دانشگاه است». ‌‌ صاحبنظران این حوزه در گفت‌و‌گو با «جوان»، ‌‌راهکارهای ایجاد زمینه‌های بومی سازی این علوم و برخورد اثباتی با آن را بررسی کردند. ‌‌شریعتی: ‌‌برخورد اثباتی با علوم انسانی وارداتی نیازمند قوی شدن در برهان و استدلال استحجت الاسلام و المسلمین صدرالدین شریعتی، رئیس دانشگاه علامه طباطبایی در این باره به «جوان» گفت: «‌‌باید در حوزه علوم انسانی از دیدگاه اسلام و ایران مطالعات جدی داشته باشیم تا آن مسائل را مورد ارزیابی قرار دهیم و روش و راهکار جدیدی را به وجود آوریم، براساس آن راهکار جدید شروع کنیم به صورت پانل و گفت و گو تا جایگاه خودمان را تثبیت کنیم و دیدگاه‌های مخالف را با دلیل و برهان رد کنیم، ‌‌این اولین مساله است و دومین مساله این است که باید تعصب در کار نداشته باشیم. ‌‌سوم اینکه اگر به مرحله‌ای رسیدیم که ‌نظریه‌ای که مطرح است قابل قبول است و از نظر مبنای اعتقادی ما مشکلی ندارد و سازگاری دارد باید آن را به عنوان یک نظریه تائید شده دینی ولو اینکه خاستگاه و پایگاهش غرب بوده، بپذیریم.» ‌‌وی پرهیز از خودباختگی و خود‌کم‌بینی را در این جهت مؤثر دانست و افزود: «‌‌دیدگاه‌های خود را واپس گرایانه ندانیم، به طوری که از بیان آن خودداری کنیم و یکی از اصول ما باید این باشد که ما می‌توانیم. ممکن است در بخش صنعت و تکنیک از آنها عقب تر باشیم اما در حوزه علوم انسانی با یک پشتوانه 1400 ساله معارف اسلامی و قبل از آن پیشینه ایرانی حتماً بیش از غربی‌ها حرف برای گفتن داریم.»رئیس دانشگاه علامه یادآور شد: «‌‌آنچه در حوزه آموزش و کاربری مطرح می‌شود دو چیز جداگانه است که باید این دو را تبدیل به یک کنیم.»‌زیباکلام: ‌‌عادت به ترجمه آثار غربی‌ها یعنی عقب ماندگیصادق زیباکلام، مدرس علوم سیاسی دانشگاه نیز در گفت‌و‌گو با «جوان» اظهار کرد: «‌‌هر چند طی سال‌های اخیر پیشرفت‌های خوبی در زمینه‌های علمی داشته‌ایم، اما من معتقدم علم در جامعه ما مهجور است. ‌‌این وضعیت به خصوص در علوم انسانی دیده می‌شود.»‌‌وی افزود: «‌‌تعداد و کیفیت ژورنال‌ها و فصل‌نامه‌های تخصصی در این حوزه و حتی آمار تعداد مقالات چاپ شده از اساتید ایرانی در مجلات معتبر علمی دنیا نشان از رشد کُند کشور ما در این حوزه دارد. ‌‌علاوه بر این در زمینه تحولات سیاسی و اجتماعی ایران و سایر جوامع، علوم انسانی و به خصوص علوم سیاسی ما توان تولید فکر و اندیشه ندارد و ما صرفا آثار غربی‌ها را ترجمه می‌کنیم و این یعنی عقب ماندگی.»‌زیباکلام تصریح کرد: «‌‌مشکل وزارت علوم ما این است که به دنبال دانشگاهیانی است که وضع موجود و تصمیمات گرفته شده را تائید کنند.» ‌‌وی راهکار برون رفت از وضع کنونی را اینگونه عنوان کرد: «‌‌اولین و اساسی ترین راهکار برون‌رفت از وضع کنونی این است که بپذیریم در حوزه علوم‌انسانی عقب‌ماندگی داریم و مادامی که خود را با موفقیت‌های کوچک سرگرم کنیم نمی‌توانیم راهکار سازنده‌ای ارائه دهیم. ‌»مطهرنیا: ‌‌برخورد سلبی با علوم انسانی یک مهندسی معکوس است«برخورد سلبی اولیه با علوم انسانی اگر به برخورد‌های رادیکالی و سلبی ممتد و مستمر با علوم انسانی تبدیل شود نه تنها مسأله‌ای را حل نمی‌کند بلکه به ضد خود تبدیل می‌شود و با مهندسی معکوس آن در رفتار سیاسی و اجتماعی به ویژه در حوزه و جغرافیای دانشگاه زمینه بروز تحرکاتی می‌شود که هیچ نفعی را به دنبال نداشته بلکه متضمن ضررهای فراوان در این ارتباط خواهد بود و شکاف اجتماعی ایجاد می‌کند و تأکید‌‌ مقام معظم رهبری بر این نکته که باید از برخورد سلبی کناره گرفت، ‌‌در این چارچوب باید مورد عنایت قرار گیرد.‌» این‌ها سخنان مهدی مطهرنیا مدرس دانشگاه در گفت‌و‌گو با «جوان» است. ‌‌وی ادامه داد: «‌‌به‌طور کلی آنچه دانشمندان و نظریه‌پردازان علوم انسانی مطرح می‌کنند بردی جهانی پیدا می‌کند و نوع بهره‌برداری از آنها در مسیر اهداف متفاوت و متکثر ارزش استفاده از آنها را تغییر می‌دهد. به عنوان مثال ‌‌اشتباه است که مثلاً می‌گوییم حقوق بین‌الملل اسلامی. ‌‌اسلام در جایگاهی استعلایی و برتر قرار دارد و با نگاه به علوم مختلف بر اساس اصول و ارزش‌های برخاسته از دین به نقد و ارزیابی آنها می‌پردازد و در مسیر تعالی ارزش‌های حاکم بر حوزه تفکر دینی از آنها بهره می‌گیرد. ‌‌لذا من اعتقاد دارم تفکیک علوم با این واژگان بایسته نیست.»کوشکی: ‌‌الهام از دین، ‌‌راهکار برخورد اثباتی با علوم انسانی غربی است«نحوه تاثیر گذاری علوم انسانی با وضعیت کنونی بر مدیریت‌ها و تصمیم گیری‌های کلان کشور سبب شده است که بازنگری در آن به صورت یک اضطرار در جامعه و به‌خصوص در محیط‌های علمی و پژوهشی مطرح شود.»‌‌صادق کوشکی عضو هیأت علمی دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی با بیان این مطلب به «جوان» گفت: «‌‌تنها راه حل بحران فعلی علوم انسانی موجود کشور، زمینه سازی برای تولید علوم انسانی برآمده از چارچوب‌های اصیل دینی است.» ‌‌وی افزود: «‌‌شرایط فعلی برای تولید رشته‌های مختلف وابسته به علوم انسانی بر اساس مبانی و هنجارهای دینی در محیط‌های دانشگاهی و پژوهشی آماده نیست و همین نا آمادگی باعث می‌شود که فرآیند ترجمه متون علوم انسانی غربی و بازتولید این متون در فضای آموزشی و پژوهشی کشور تداوم داشته باشد. ‌‌به عنوان تنها گزینه برخورد منطقی با این معضل باید علوم انسانی بر اساس نیازهای جامعه و جهان پیرامون از منابع دینی استخراج و در عرصه‌های دانشگاهی و تحقیقاتی عرضه گردد و این روند تا آنجا ادامه پیدا کند که نیاز بدون پاسخی بر زمین نماند. ‌‌در چنینی حالتی دیگر اعتنا و رغبتی برای مراجعه به علوم انسانی وارداتی در میان نخواهد بود.»‌‌این استاد دانشگاه خاطر‌نشان کرد: «‌‌صرف حذف متون علوم انسانی غربی راهکار نیست. ‌‌یعنی وقتی جامعه ما از علوم انسانی وارداتی پاک خواهد شد که بتواند نیازهای خود را از علوم انسانی برآمده از این تأمین‌‌ کند. ‌‌اگر بخواهیم با روش‌های حذفی با علوم انسانی وارداتی برخورد کنیم مدتی نمی‌گذرد که دستمان از همه چیز خالی خواهد شد. ‌‌هم روش سلبی و هم روش ایجابی باید با هم اتفاق بیفتد و اولویت این است که راه برای تولید علوم انسانی دینی هموار شود.» ‌به باور کوشکی، ‌‌علوم انسانی غربی برای پاسخ به نیازهای جوامع غربی طراحی شده‌‌اند و منطبق با فرهنگ‌ها و اعتقادات آن جوامع هستند. ‌‌پیاده کردن این علوم در جامعه اسلامی ما نه تنها منجر به حل مشکلات نمی‌شود بلکه مشکلات را افزون‌تر و پیچیده‌تر می‌کند و باید برای توسعه و پیشرفت کشور و حل مشکلات خودمان پاسخ‌های بومی پیدا کنیم که ‌‌منطبق با نیازها، واقعیات جامعه و برآمده از مبانی اعتقادی و فرهنگی ما باشد. ‌