آذر رسولی - سوءاستفاده گری در دین مبین اسلام به معنی مورد بهره برداری و تحت استثمار قرار دادن و ظلم به انسان هاست.
حجةالاسلام هادی اتابکی-پژوهشگر مسائل دینی- معتقد است افرادی که متکبرند و به دنبال سوءاستفاده از دیگران هستند برای بقای تکبر خود، از دیگران سوءاستفاده می کنند. این افراد به دنبال طرح و نقشه ای برای رسیدن به یک هدف و نفع شخصی در محدوده جزئی یا کلان هستند و این هدف به تناسب موقعیت فردی می تواند متفاوت بوده و برای رسیدن به این هدف دیگران را پله خود قرار دهد. سوءاستفاده از نظر دین اسلام مطرود است و به عکس، اسلام سفارش به نوع دوستی می کند. از معصومی نقل شده است که اگر کسی حق الناس به گردنش باشد، خدا نمی بخشد؛ مگر اینکه صاحب حق از حقش در گذرد.
افراد سوءاستفاده گر فقط خود و منافع شخصی خود را می بینند و در زندگی و اجتماع و حتی گاهی برای خانواده خود نیز حقی قائل نیستند و چنانچه اگر حقی نیز، قائل باشند بر این باورند که اول خودم مهم هستم بعد دیگران! در این ویژگی تکبر، حسادت، کینه ورزی و بخل ورزی نیز مشهود است.
کسانی که مورد سوءاستفاده قرار می گیرند، اغلب تنبل و ترسو هستند و اهل تلاش و کوشش نیستند. به اعتقاد این محقق علوم دینی، بیشتر افرادی، مورد سوءاستفاده قرار می گیرند که غالبا افرادی رویایی و بلندپروازند.
بر اساس روایت دینی، یکی از نشانه های مؤمن زیرکی است و انسانی که زیرک و باهوش بود اجازه سوءاستفاده به دیگران را نمی دهد. امیر مؤمنان (ع) در نهج البلاغه فرموده اند: که در جایی که حق و ناحق با هم ممزوج شده و نمی توانید حق را تشخیص دهید؛ مثل شتری باشید که نه کوهانی برای سواری دارد و نه شیری برای دوشیدن . افراد سوءاستفاده گر گاه خود را به عنوان خیرخواه معرفی می کنند و با زبانی خوش چرب زبانی می کنند.
اتابکی بر این باور است که گاهی یک فرد به تنهایی مورد سوءاستفاده دیگران قرار می گیرد و ضررش فقط به خودش می رسد. ولی گاهی این مورد سوءاستفاده قرار گرفتن یک اجتماع را متضرر کرده و لطمه می زند. مثل مورد سوءاستفاده قرار گرفتن یک مدیر، که باعث متضرر شدن یک گروه می شود.
این پژوهشگر در مورد شناسایی افراد سوءاستفاده گر، از زاویه دید اسلام به نقل از امام علی (ع) می گوید: حق را بشناسید، اهل حق شناخته می شوند. مهم ترین تکنیک برای جلوگیری از سوءاستفاده همین کلام گهربار حضرت علی (ع) است که با آن معرفت خود را بالا ببریم و افق دید خود را روشن کنیم.
در سوره حدید آیه 28 آمده است:« کسانی که به خدا ایمان می آورند و اهل تقوا هستند و به رسول خدا هم ایمان می آورند ؛ خداوند نوری به آنها می دهد که به واسطه آن نور حرکت می کنند». مراد از نور همان معرفت است که کسی که اهل معرفت و شناخت باشد در سایه تقوا و ایمان، هیچگاه مورد فریب و نیرنگ کسی قرار نخواهد گرفت.
