گفت‌وگو با احمد بخشایشی، استاد دانشگاه درباره تحریم‌های ایران

امریکا و اروپا هم به تحریم ایران پایبند نیستند

«تحریم» پدیده‌‌‌ای جدید و مربوط به قرن بیستم نیست. در قرون گذشته که روابط بین‌‌‌الملل محدود به قاره اروپا بود، کشورهای اروپایی که نظام پادشاهی بر آنها حاکم بود اگر کشوری مسیری غیر از این مسیر را می‌‌‌پیمود، از سوی سایرین تحت فشار و تحریم قرار می‌‌‌گرفت. در دوران استعمار و به ویژه در قرن بیستم با اشاعه روابط بین‌‌‌الملل به سایر قاره‌‌‌ها، در نقاط مختلف جهان کشورهای آزادیخواه یا قیامشان از سوی کشورهای اروپایی سرکوب می‌‌‌شد یا مورد تحریم سیاسی و اقتصادی قرار می‌‌‌گرفتند. ایران نیز از جمله این کشورهاست که در قرن بیستم با سرنگونی نظام پادشاهی وابسته به غرب و جایگزین کردن نظام جمهوری اسلامی به جای آن، از سوی قدرت‌‌‌های بزرگ در 30 سال اخیر همواره مورد تحریم قرار می‌‌‌گرفته ‌‌‌است. «احمد بخشایش‌اردستانی» استاد دانشگاه و کارشناس مسائل بین‌‌‌الملل در گفت‌‌‌و‌‌‌گو با خبرنگار روزنامه «جوان» به بررسی بیشتر این موضوع پرداخته‌ است.استفاده از حربه تحریم حدوداً از چه زمانی و توسط کدام کشورها آغاز شد؟نظام بین‌‌‌الملل برایند سیاست خارجی کشورها است، نظام باید توسط یک نظم خاصی اداره شود. از سال 1815 که کنگره وین آغاز می‌‌‌شود تا سال 1914، نظام بین‌‌‌الملل توسط نظم توازن قوا اداره می‌‌‌شد. کنگره وین به این دلیل به وجود آمد که قدرت‌‌‌های اروپایی می‌‌‌خواستند انقلاب مردم فرانسه را مهار کنند، زیرا انقلاب فرانسه دو دستاورد داشت: یکی جمهوریت بود و دیگری ناسیونالیسم عقلانی در قالب لیبرالیسم. کشورهای اروپایی، فئودال‌‌‌ها، آریستوکرات‌‌‌ها و پادشاه‌‌‌های اروپایی می‌خواستند تا انقلاب فرانسه را مهار کنند، بنابراین «کاسترگا» وزیر امور خارجه انگلیس بدین منظور کنگره وین را تشکیل داد که حاصل آن یکی ایجاد توازن قوا در نظام بین‌‌‌الملل و دیگری تشکیل کنسرت اروپایی بود که هدفشان مهار انقلاب فرانسه بود، زیرا نمی‌‌‌خواستند در شرایطی که نظام حاکم بر همه کشورها پادشاهی است کشوری با نظام جمهوری موجب تحریک ملت‌‌‌های دیگر شود. در مجموع، تحریم قانون نانوشته‌ای است که قدرت‌‌‌های جهان از آن به عنوان ابزاری برای حفظ وضعیت موجود یا به بیان بهتر حفظ وضعیتی که مورد دلخواه آنهاست علیه بر‌‌‌هم‌‌‌زنندگان این نظم از آن استفاده می‌‌‌کنند. تحریم در منابع مکتوب حقوقی جایگاهی ندارد و قدرت‌‌‌های جهان، امروزه با استناد به فصل هفتم منشور ملل متحد جنگ یا اتفاقی را تهدیدی برای صلح و امنیت بین‌‌‌المللی دانسته و کشوری را که به نظر آنها صلح را به خطر می‌‌‌اندازد با تحریم‌‌‌های مختلف تحت فشار قرار می‌‌‌دهند. كارشناس مسائل بین‌المللاین تحریم‌‌‌ها عمدتاً به چه صورت‌‌‌هایی اعمال می‌‌‌شده و انواع آن کدام است؟تحریم‌‌‌ها معمولاً تابع موضوع است؛ گاهی بیشترین تحریم‌‌‌ها در زمینه مسائل مالی است چون موتور محرکه یک کشور، اقتصاد آن کشور است و از این طریق می‌‌‌توان هزینه‌‌‌ها را در آن کشور بالا برد. از انواع دیگر تحریم‌‌‌ها می‌‌‌توان به تحریم‌‌‌های سیاسی، اجتماعی، حقوقی و... اشاره کرد، اما مهم‌‌‌ترین تحریم، «تحریم اقتصادی» است، ولی کشورهایی که تحریم علیه آنها اعمال می‌‌‌شود در یک موضوع خاصی مورد تحریم قرار می‌‌‌گیرند. به عنوان مثال وقتی ایران در ارتباط با مسائل هسته‌‌‌ای مورد تحریم قرار می‌‌‌گیرد، بخش‌‌‌هایی که به مسائل هسته‌‌‌ای ارتباط پیدا می‌‌‌کند یا کاربرد دوگانه دارد، مورد تحریم واقع می‌‌‌شود. به طور کل برای اینکه کشور تحریم‌‌‌شونده به خواسته‌‌‌های کشور تحریم‌‌‌کننده تن دهد، مسائل و موضوعاتی از سوی کشور تحریم‌‌‌کننده مورد تحریم واقع می‌‌‌شود که تأثیر مستقیم روی پدیده مورد نظر داشته باشد. آیا تا به حال این تحریم‌‌‌ها نتایج مورد نظر را در پی داشته یا خیر؟در مواردی بله، نتایجی داشته، مثلاً در سال 1990، عراق از سوی امریکایی‌‌‌ها مورد تحریم قرار گرفت و وقتی این تحریم‌‌‌ها جهانی شود و در قالب قطعنامه‌‌‌ها این تحریم‌‌‌ها صورت پذیرد، به طور خودکار مشروعیتی را به کشور تحریم‌‌‌کننده می‌‌‌دهد که قدم بعدی را بردارد و قدم بعدی، «حمله نظامی» است. گاهی اوقات حمله نظامی امکان‌‌‌پذیر نیست و تحریم‌‌‌ها در یک سطحی باقی می‌‌‌ماند، در برخی موارد هم تحریم‌‌‌ها نتیجه‌‌‌بخش نبوده، به عنوان مثال امریکایی‌‌‌ها در سال 2003 از تحریم و جنگ در عراق استفاده کردند و جهانیان متوجه شدند که امریکایی‌‌‌ها دروغ گفته‌‌‌اند که عراق به دنبال تسلیحات هسته‌‌‌ای است. به طور طبیعی این مسائل در رابطه با ایران صدق نمی‌‌‌کند، بنابراین تحریم‌‌‌ها در ایران کارایی لازم را نداشته اما هزینه‌‌‌های زندگی را در ایران بالا برده ‌‌‌است. از زمان پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون تحریم‌‌‌های زیادی بر ضد جمهوری اسلامی اعمال شده، این تحریم‌‌‌ها عمدتاً از کدام نوع بوده‌‌‌است؟اولین نوع تحریم‌‌‌ها، تحریم‌‌‌هایی بود که امریکا در صنعت نفت و همچنین مسائل مالی علیه ما اعمال کرد. پس از آن ما جنگ تحمیلی را در پیش داشتیم که آخرین مرحله تحریم جنگ است، وقتی تحریم‌‌‌ها نتیجه‌‌‌ای در پی نداشته باشد، به جنگ منتهی می‌شود. در جنگ هشت ساله عراق علیه ایران، امریکایی‌‌‌ها و سایر قدرت‌‌‌های جهان و همچنین کشورهایی مانند عربستان سعودی با دادن وام و تسلیحات به تجهیز عراق پرداختند. پس از جنگ و به ویژه از دوران ریاست جمهوری آقای خاتمی تحریم‌‌‌های جدیدی بر ضد ایران اعمال شد. این تحریم‌‌‌ها مسائل هسته‌‌‌ای ایران را هدف قرار می‌‌‌داد. این تحریم‌‌‌ها ابتدا شامل تحریم‌‌‌های سیاسی می‌‌‌شد اما بعد جنبه اقتصادی و بعد جنبه مالی به خود گرفت، برخی از بانک‌‌‌هایی که ما در خارج از کشور داشتیم، مورد تحریم قرار گرفتند. چهار قطعنامه‌‌‌ای که علیه ما صادر شده به ترتیب سیاسی، اقتصادی، مالی و تحریم شخصیت‌‌‌های کشوری(در خصوص سفر آنها به خارج از کشور) بوده‌‌‌ است. ایران چگونه می‌تواند با تحریم‌‌‌های اعمال شده مقابله کند؟ایران برای مقابله با این تحریم‌‌‌ها باید انسجام داخلی خود را حفظ کند. ایران اگر انسجام داخلی خود را بالا ببرد، به بهترین وجه می‌تواند در مقابل این تحریم‌‌‌ها ایستادگی کند، چرا که این تحریم‌‌‌ها عمدتاً سیاسی است. ایران از طرق مختلف جایگزین برای این تحریم‌‌‌ها پیدا کرده‌‌ ‌است.اگر اتحاد و انسجام وجود داشته ‌‌‌باشد و ما یک ژاپن اسلامی داشته‌ ‌‌باشیم، به راحتی می‌‌‌توانیم در مقابل این تحریم‌‌‌ها بایستیم. راه‌‌‌های دیگری که وجود دارد، این است که ایران متناسب با نوع تحریمی که صورت می‌‌‌گیرد جایگزین‌‌‌های مناسبی را داشته باشد. علاوه بر این امریکا، اروپا و روسیه خود به این تحریم‌‌‌ها پایبند نیستند، زیرا می‌‌‌دانند که خودشان هم متضرر می‌‌‌شوند و این تحریم‌‌‌ها فقط یک بار روانی را بر ایران وارد می‌‌‌کند.