هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه امریکا، در روز جمعه 20 اوت مقابل خبرنگاران حاضر شد تا خبر دعوت باراک اوباما، رئیسجمهور امریکا، از بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر رژیم صهیونیستی و محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان، برای انجام مذاکرات مستقیم را اعلام کند. کلینتون ضمن بیان این خبر همچنین به دعوت اوباما از ملک عبدالله، پادشاه اردن، حسنی مبارک، رئیسجمهور مصر، به واشنگتن نیز اشاره کرد که در روز اول سپتامبر در کاخ سفید حضور خواهند داشت تا شاهد دیدار مستقیم نتانیاهو و عباس باشند. گفتوگوهای رسمی در روز دوم سپتامبر و زیر نظر کلینتون انجام میشود که در جریان آن تونی بلر، نخست وزیر اسبق بریتانیا و نماینده ویژه گروه چهار جانبه امریکا، روسیه، اتحادیه اروپا وسازمان ملل حضور خواهند داشت. کلینتون با گفتن این که «مذاکرات باید بدون پیش شرط، با حسن نیت و با تعهد به موفقیت انجام شود تا آینده بهتر برای مردم منطقه را به وجود بیاورد»، مدعی گفتوگوهای جدی و فراگیر بین دو طرف شد، گفتوگوهایی که در مدت یک سال انجام خواهد شد.
نمایشی در ابعاد بسیار کوچکتر
قبل از هر چیز دعوت کاخ سفید از نتانیاهو و محمود عباس برای مذاکرات مستقیم در ابتدای سپتامبر یادآور کنفرانس صلح آناپولیس در 27 نوامبر 2007 است که در طی آن جورج بوش، رئیسجمهور وقت امریکا، دو طرف رژیم صهیونیستی و تشکیلات خودگردان را به همراه نمایندگانی از کشورهای عربی، کمیته چهار جانبه وسازمان ملل را به آکادمی نیروی دریایی امریکا در شهر آناپولیس واقع در ایالت مریلند امریکا دعوت کرد. گویا اوباما قصد دارد تا در سپتامبر برنامهای شبیه بوش را اجرا کند، اما از ظواهر امر پیدا است که برنامه اوباما تنها نمایشی از آناپولیس در ابعادی بسیار کوچکتر خواهد بود. بوش توانسته بود که نمایندگان کشورهای اردن، مصر، عربستان سعودی، سوریه، لبنان و قطر را در آناپولیس گرد آورد، اما اوباما تنها به دعوت از ملک عبدالله و حسنی مبارک اکتفا کرده که اولی اساساً تاکنون نقشی در گفتوگوها نداشته و به نظر نمی رسد که بعد از این نیز داشته باشد. حسنی مبارک هر چند که برخلاف ملک عبدالله نقش مؤثری در گفتوگوها مستقیم و غیر مستقیم داشته، اما بیماری شدید وی موجب شده تا دیگر نتواند نقش سابق خود را بازی کند. رسانههای دولتی مصر برای پایان دادن به شایعات در مورد وخامت جسمانی حسنی مبارک در 14 ژوئیه به صورت رسمی حضور او در اجلاس سران کشورهای آفریقایی در اوگاندا را اعلام کردند، اما درست یک روز قبل از افتتاح اجلاس در 24 ژوئیه خبر لغو سفر حسنی مبارک را بدون ذکر دلیلی منتشر کردند که همین امر موید وخامت حال رئیسجمهور 82 ساله مصر است. بنابر این، بعید به نظر میرسد که اوضاع و احوال حسنی مبارک اجازه حضور او در برنامه اوباما را بدهد و اگر هم حاضر شود بیشتر به مجسمه متحرکی شبیه خواهد بود تا عنصری مؤثر در گفتوگوها. غیر از این دو فرد غیر مؤثر، اوباما از دیگر سران عربی و حتی ملک عبدالله، پادشاه عربستان سعودی، به عنوان یار همیشگی امریکا در خاورمیانه دعوت نکرده و از اینجا میتوان فهمید که او حتی نتوانسته نمایشی در ابعاد آناپولیس ترتیب دهد.
امید گمشده
ابتدای سپتامبر و حتی با شروع مذاکرات مستقیم دو طرف و حضور مدعوین در کاخ سفید باز این مذاکرات یک گمشده مهم دارد و آن امید به نتیجه بخش بودن آن است. رابرت دانین، کارشناس مطالعات خاورمیانه و آفریقا در شورای روابط خارجی، در مقاله «چشماندازهای دلهره آور در مذاکرات خاورمیانه»، به تلاش 20 ماهه دولت اوباما برای تحقق این مذاکرات اشاره کرده اما مینویسد؛ «علی رغم دو دهه از مذاکرات، مشکلات گرد آوردن دو طرف به دور میز نشان دهنده فقدان شور و شوقی است که فلسطینیها و اسرائیلیها به چنین مذاکراتی دارند». در پاسخ به دانین باید گفت که دو طرف شور و شوقی ندارند چون امیدی به این مذاکرات وجود ندارد. از یک سو نتانیاهو به عنوان نماینده رژیم صهیونیستی بسیار تندروتر و لجوج تر از اولمرت در مذاکرات آناپولیس است و از سوی دیگر، آناپولیس برای عباس کوچکترین دستاوردی در پی نداشت و اکنون او چگونه میتواند در مقابل نتانیاهو امید به نتیجه ای داشته باشد. در واقع باید گفت که تا اینجای کار محمود عباس بازنده کار بوده چرا که پیش شرط وی مبنی بر توقف شهرکسازی صهیونیستها در کرانه باختری تامین نشده و اکنون در حالی بار سفر به واشنگتن را میبندد که به مذاکرات بدون پیش شرط یا خواسته نتانیاهو تن داده است. گذشته از این دو، نه دستگاه دیپلماسی اوباما و نه نمایندگان کمیته چهار جانبه نتوانستهاند طی سفرهای زنجیرهای به فلسطین اشغالی، نتانیاهو را به توقف شهرکسازی در کرانه باختری و پایان دادن به محاصره غزه راضی کنند و حتی ابزاری جدی برای تمکین نتانیاهو نیز در دست ندارند. بنابر این به طور جدی میتوان پرسید که جدای از نمایش سیاسی مذاکرات مستقیم، کدام طرف حاضر در واشنگتن میتواند امیدی به مذاکرات سپتامبر داشته باشد؟!
