پرتاب نظامی کرملین به غرب از خاکریز قفقاز

دکتر سید نعمت‌الله عبدالرحیم‌زاده - با وجود آنکه الکسی کوزنتسوف، سخنگوی وزارت دفاع فدراسیون روسیه، در اوایل ماه مارس خبر خرید زره پوش‌های65 LMV M ساخت شرکت ایوکو ایتالیا را تکذیب کرده بود اما گزارش تازه روزنامه کامرسانت، چاپ مسکو حاکی از مونتاژ این زره پوش در روسیه است. وزارت دفاع روسیه قصد اجرای طرحی برای خرید حدود یک میلیارد دلار از ایوکوهای مونتاژ روسی را دارد و از یک مقام آگاه نظامی وزارت دفاع نقل کرده که این طرح به تأیید مقامات رده بالای روسیه رسیده و در آینده ساختار نظامی وزارت کشور و همچنین سازمان امنیت فدرال روسیه، FSB، مجهز به این زره‌پوش‌ها خواهند شد. کامرسانت در گزارش خود به ضرری که این طرح بر کمپانی روسی الگ دریپاسکی وارد می‌کند، اشاره کرده چرا که این کمپانی سازنده خودروهای زرهی تیگر است که نیروهای مسلح روسیه آنها را از سه سال پیش به خدمت گرفته‌اند. بنابر ادعای مقامات الگ دریپاسکی آنان هنوز دلایل وزارت دفاع برای ترجیح زره پوش‌های ایتالیایی بر روسی را درنیافته‌اند، در حالی که تیگر ساخت آنها هم از لحاظ تأمین امنیت خدمه و قابلیت عبور بر محصول ایوکو برتری دارد و هم آنکه قیمت تمام شده تیگر 100 هزار یورو و قیمت 65 LMV M 300 هزار یورو است. به نظر می‌رسد که طرح وزارت دفاع روسیه برای مونتاژ زره‌پوش‌های ایتالیایی در جهت برنامه کلی دولت روسیه برای نوسازی واحدها و تجهیزات نظامی است که بخش مهمی از آن در قالب افزایش خریدهای نظامی این کشور انجام می‌شود. ولادیمیر پوتین، نخست‌وزیر روسیه، در جریان یازدهمین گردهمایی حزب روسیه متحد در ماه نوامبر گذشته خبر از افزایش 5/8 درصدی خریدهای نظامی روسیه را در سال 2010 داد که رقمی بالغ بر 10175تریلیون روبل یا چیزی بیش از 40 میلیارد دلار را در بر می‌گیرد و در همان گردهمایی اعلام کرد: «سفارش‌های فزاینده نظامی از سوی دولت را مهم‌ترین ابزار برای مدرنیزه‌سازی خود، صنایع دفاعی و نیز صنایع وابسته می‌دانم». سخنان پوتین در آن گردهمایی بیانگر دکترین نظامی جدید روسیه است که بر مبنای آن نوسازی نیروهای نظامی این کشور با استفاده از تکنولوژی کشورهای غربی انجام می‌گیرد و به همین جهت بود که ولادیمیر پاپوفکین، معاون اول وزیر دفاع روسیه، در 22 ژوئن امسال از قصد وزارت دفاع برای تولید زره سبک در کارخانه‌های روسیه بر اساس فناوری‌های خریداری شده از آلمان خبر داد و گفت: «در حال حاضر مذاکراتی در‌خصوص خرید فناوری‌های تولید زره سبک از یکی از کمپانی‌های آلمانی انجام می‌شود که متعاقباً قرار است روی خودروهای کلاس سبک (کاماز) و متوسط (زره پوش و نفر‌بر) زنجیر‌دار و چرخ‌دار تعبیه شوند». یکی از مهم‌ترین اقلام در فهرست خریدهای نظامی روسیه را می‌توان خرید ناو پیشرفته میسترال از فرانسه دانست که دیمتری مدودف، رئیس‌جمهور روسیه، در 25 فوریه و پیش از سفر خود به فرانسه در مصاحبه‌ای با مجله فرانسوی پاری مچ از توجه کشورش به خرید آن سخن گفت. مدودف با اشاره به تولید نظامی روسیه از کلاشینکوف تا سامانه موشکی اس 300 گفت: «اما بخش‌هایی هستند که بد نیست یادبگیریم و ببینیم که سایر کشورها چه می‌کنند.»از خرید تا تولیدهمچنان که از اظهار نظر مدودف می‌توان دریافت، نکته قابل توجه در دکترین نظامی روسیه آن است که این کشور تنها به دنبال خرید تجهیزات نظامی از کشورهای غربی نیست، بلکه تولید این تجهیزات در داخل روسیه نیز مد‌نظر مقامات کرملین نیز هست. به عبارت دیگر، هدف اساسی روسیه از خرید تجهیزات نظامی غربی یادگیری و استفاده از تکنولوژی نظامی غرب برای بهبود سطح کیفیت تجهیزات نظامی روسیه است. از این رو، روسیه برنامه خرید خود را به دو صورت در نظر گرفته که یا نخست تجهیزات نظامی خریداری شده و سپس در روسیه مونتاژ می‌شوند یا آنکه از ابتدا خرید به‌صورت مونتاژ در روسیه انجام می‌گیرد. روسیه در مورد ناو میسترال الگوی اول را اجرا می‌کند و در مورد زره‌پوش ایتالیایی الگوی دوم. پوتین 9 ژوئن طی سفر به فرانسه در مصاحبه‌ای با خبرگزاری فرانس‌پرس گفت: «روسیه در صورتی علاقه به خرید میسترال دارد که همراه با انتقال تکنولوژی آن به روسیه باشد». به همین دلیل است که مذاکرات روسیه با فرانسه در مورد قرارداد چهار ناو میسترال به صورت خرید یک میسترال ساخت فرانسه، تولید یک میسترال از سوی شرکت فرانسوی در روسیه و سرانجام تولید مونتاژ دو میسترال در روسیه انجام گرفته است. روشن است که این روند در جهت ارتقای کیفیت توان نظامی روسیه انجام می‌گیرد، نکته‌ای که مقامات روسیه آشکارا از آن سخن می‌گویند و در آن سو، امریکاییان نگران وقوع چنین تحولی هستند. به همین جهت شش سناتور امریکایی در 16 دسامبر سال گذشته نامه‌ای خطاب به سفیر فرانسه در امریکا منتشر کردند که در آن نسبت به قرارداد فرانسه با روسیه بر سر میسترال هشدار دادند و ایله آنا روزله تینن، نماینده جمهوری‌خواه، نیز در مصاحبه‌ای با روزنامه لوموند گفت: «هیچ یک از اعضای اتحادیه اروپا و متحدین ناتو با فروش ابزار پیشرفته نظامی و تکنولوژی به روسیه نباید به تمایلات خصمانه و بارز این کشور پاداش بدهند». در واقع، این دسته از نمایندگان امریکایی به خوبی واقفند که نزدیکی روسیه به غرب در سال‌های اخیر بیشتر به منظور بهره برداری از تکنولوژی غربی است تا همگرایی واقعی روسیه با موازین کشورهای غربی. نتیجه جنگ با گرجستانسیاست روسیه در انتقال تکنولوژی نظامی غرب از طریق خرید برای مونتاژ بیش از هر چیز ناشی از جنگ روسیه با گرجستان در آگوست 2008 است که به جنگ قفقاز نیز مشهور شد.دریارسالار ولادیمیر ویسوتسکی، فرمانده کل نیروی دریایی روسیه، در سپتامبر 2009 گفته بود که اگر نیروی دریایی روسیه در جنگ با گرجستان ناو میسترال را در اختیار داشت، می‌توانست مأموریت خود را به جای 26 ساعت در 40 دقیقه انجام دهد. در واقع، کرملین پس از جنگ گرجستان ضرورت استفاده از تکنولوژی نظامی غرب را احساس کرد و به همین جهت بود که مدودف بعد از آن جنگ دستور بازسازی ارتش روسیه را صادر کرد و در ماه می‌سال جاری گفت: «حداقل 30 درصد از سلاح‌های ارتش باید تا سال 2015 مجهز به تکنولوژی جدید بشوند». هر چند که روسیه قبل از حمله به گرجستان تجربه درگیری با نیروهای جدایی‌طلب چچن را داشت، اما جنگ با گرجستان به منزله نخستین جنگ کلاسیک روسیه پس از فروپاشی شوروی بود که در آن میزان و کیفیت توان نظامی این کشور مشخص می‌شد. روسیه در مدت کوتاه پنج روز از جنگ گرجستان توانست به صورت کوبنده‌ای وارد عمل شود و با وجود شدت عمل ارتش روسیه در این جنگ می‌توان گفت که نه مدت کوتاه جنگ و نه توانایی نظامی طرف گرجی به هیچ وجه سنگ محکی برای اثبات توانایی‌های ارتش روسیه نبود و سخنان کسانی چون مدودف یا دریاسلار ویسوتسکی و دیگر مقامات روسی بیانگر نتیجه‌گیری مسکو پس از این جنگ برای بازسازی کلی ارتش خود است. نتیجه دیگری که روسیه از این جنگ گرفت به ارتقای کیفیت تولیدات نظامی این کشور برای حفظ مقام خود در‌عرصه صادرات نظامی مربوط می‌شود. روسیه با در اختیار داشتن 23 درصد از بازار صادرات تسلیحات همچنان مقام خود را بعد از امریکا با 30 درصد، حفظ کرده است، اما آیا می‌تواند این مقام را در آینده نیز حفظ کند؟ با توجه به رشد اقتصادی کشوری چون چین که با کالاهای مشابه روسی وارد بازار صادرات سلاح شده و رقیب جدی روسیه به شمار می‌رود، روسیه برای حفظ مقام خود در بازار صادرات سلاح نیاز به استفاده از تکنولوژی غربی دارد تا کیفیت تولیدات خود را ارتقا دهد که در حال حاضر از طریق خرید و مونتاژ یا به عبارت دیگر، تزریق تکنولوژی غربی به کارخانجات تسلیحاتی خود انجام می‌دهد.