سیاهچاله‌ها مهمانان خود را می‌بلعند

محمد ترکمان - کهکشان راه شیری اسمی نام آشناست برای منجمان آماتور و حتی کسانی که دورادور به این حرفه علاقه دارند اما مقاله امروز ما درباره مهمانانی است که در این کهکشان سرگردانند و نمی‌دانند که چه سرنوشتی در پیش رو دارند. دانشمندان علم نجوم احتمال می‌‌‌‌‌دهند که صدها سیاهچاله تک رو که هر کدام هزاران بار انبوه‌تر از خورشید هستند در حال پرسه زدن در کهکشان راه‌شیری باشند. براساس فرضیه‌ای جهان در میلیارد‌هاسال قبل براثر انفجار یک ماده با جرمی بسیار زیاد معادل آنچه در هستی وجود دارد به وجود آمده است. در این فضای بیکران میلیاردها کهکشان، منظومه، ستاره، سحابی، توده‌‌‌های عظیم گاز، سیاهچال‌‌‌های فضایی و بسیاری اجرام ناشناخته دیگر وجود دارند. حال سوال این است که ما در کجای این فضای بیکران هستیم؟ خانه ما در یکی از این کهکشان‌ها به نام راه شیری قرار گرفته است. به گفته اخترشناسان این سیاهچاله‌‌‌های سرگردان تهدیدی برای زمین محسوب نمی‌شوند. سیاهچاله‌ها مناطقی در فضا هستند که قوه جاذبه آنها چنان شدید است که حتی نور هم نمی تواند از آن بگریزد و داخل سیاهچاله به دام می‌‌‌‌‌افتند. اخترشناسان هم اکنون شواهد علمی در اختیار دارند مبنی بر اینکه سیاهچاله‌‌‌های کوچک، ۱۰۰ بار کوچک‌تر از خورشید ما در کهکشان راه شیری، زمانی ایجاد می‌‌‌‌‌شوند که ستاره‌‌‌های غول پیکر در یک ابر نواختر منفجر می‌‌‌‌‌شوند. همچنین شواهد مشابهی وجود دارد که نشان می‌‌‌‌‌دهد سیاهچاله‌‌‌های بسیار عظیم باید در مرکز بیشتر کهکشان‌ها وجود داشته باشند. چگالی و تراکم این سیاهچاله‌ها میلیون‌ها و بلکه حتی میلیاردها بار بزرگ‌تر از خورشید است. اخترشناسان دانشگاه وندربلت آمریکا با استفاده از ابررایانه‌ها، برخورد انواع مختلف این سیاهچاله‌ها را شبیه سازی کرده اند. هر سیاره یا ستاره یا حتی منظومه ای که در سر راه این سیاهچاله‌ها قرار گیرد کاملاً بلعیده خواهد شد. یکی از آنان سحابی جبار است که یکی از درخشان‌ترین مناطق ستاره ساز در کهکشان راه شیری به حساب می‌‌‌آید. زایشگاه‌‌‌های ستاره که می‌توان اسم مناسبی برای آن دانست که تازه کشف شده است دیگر مانند سحابی جبار اخترشناسان را در تشخیص ترکیب و ساختار کیمیاوی کهکشان ما کمک می‌کند. به طور اوسط سالانه 7 ستاره در کهکشان راه شیری متولد می‌شود و اکثر ستاره‌‌‌های سنگین در مناطقی به نام «H II» متولد می‌شوند. چون گاز‌‌‌های موجود در این زایشگاه‌ها به علت تابش ستاره‌‌‌های جوان و سنگین تازه تولد شده درخشان یا یونیزه می‌شوند، این مناطق را به این نام یاد می‌کنند. دانشمندان بر این باور هستند که زایشگاه ستاره تازه کشف شده سر نخ‌هایی در مورد ترکیب یا ساختار کیمیاوی و ساختار کهکشان راه شیری به دست دهد.اخترشناسان با استفاده از تلسکوپ‌‌‌های فروسرخ و رادیویی به درون گاز‌‌‌های ضخیم و کلفتی که در سراسر کهکشان راه شیری پخش شده اند، نفوذ کردند. با ترکیب اطلاعات (داده‌های) این تلسکوپ‌ها و چندین تلسکوپ بزرگ دیگر «نقطه‌‌‌های داغی» را کشف کردند که می‌تواند گزینه یا انتخاب خوبی برای مناطق «H II» باشند. برای تشخیص بهتر یافته‌‌‌ها یشان دانشمندان از تلسکوپ بسیار حساس رادیویی روبرت سی استفاده کردند تا فرکانس‌‌‌های رادیویی الکترون‌‌‌هایی را که با پروتون‌ها یکجا شده تا هیدروژن را ترکیب دهند، دریافت نمایند. این پروسه ترکیب مجدد برای تشکیل هیدروژن نشانه خوبی از مناطقی است که حاوی هیدروژن یونیزه شده یا «H II» می‌‌‌‌‌باشند. این مناطق در نزدیکی لبه بیرونی میله مرکزی و بازو‌‌‌های مارپیچی کهکشان راه شیری قرار دارند. از موقعیت خورشید تا مرکز کهکشان راه شیری به تعداد 25 منطقه یا زایشگاه ستاره کشف گردید که مطالعه دقیق‌تر این مناطق می‌تواند اخترشناسان را در درک بهتر تکامل و ترکیب کهکشان راه شیری کمک کند. منظومه شمسی هر 200 تا 250 میلیون سال با سرعتی نزدیک به 250 کیلومتر در ثانیه یک دور کامل به دور کهکشان راه شیری می‌چرخد. فاصله منظومه شمسی تا مرکز کهکشان راه شیری در حدود 28هزار سال نوری است. ساختار این کهکشان یک‌هاله غباری به قدمت حدود 10 تا 15 میلیارد سال است که بیشتر ستارگان قدیمی در آن وجود دارند. این قسمت دارای گازهای بسیار داغ است که اشعه گاما را تولید می‌کند. وسعت این قسمت به درستی معلوم نیست و شاید به صد و یا هزاران سال نوری برسد. این قسمت که اکثر ستارگان در آن دیده نمی‌شوند به نام بخش تاریک نامیده شده است. اگر بخواهیم عکس واقعی از این کهکشان راه شیری بگیریم الزاماً باید از آن خارج شویم و این کار عملی نیست چون بشر تاکنون نتوانسته از کهکشان خود خارج شود و به همین دلیل تصاویر به دست آمده بیشتر از اطلاعات دریافتی از مجموعه ستارگان رصد شده این کهکشان است.
اگر شب‌ها از مکانی کاملاً صاف و تاریک مانند یک صحرا به آسمان نگاه کنیم می‌توانیم نواری پهن از مجموعه عظیم ستارگان را مشاهده کنیم. خانه ما در کهکشان راه شیری به اندازه قطره‌ای از یک دریای بیکران است. بشر کنجکاوانه درحال جست‌وجوی اسرار نهفته در این کهکشان است و شاید روزی بتواند همسایه‌ای را برای خود بیابد.