آذر رسولی - روشنفکر اجتماعی از دیدگاه اسلام، کسی است که بتواند مطالب دینی، انسانی و اجتماعی را با قدرت برهان و استدلال در یابد. بدین معنی که می بایست با توضیح روشن و دلیل عالمانه، تمام نقاط مبهم متون دینی را از هم بگشاید و بعد از منطقی شدن آن را بپذیرد. این مطلب را دکتر علیرضا حلم زاده-استاد دانشگاه- می گوید. او معتقد است: گاهی بعضی از افراد می انگارند که با ادعای روشنفکری، هر کاری که بخواهند، می توانند انجام دهند؛ حال از خیانت به همسر خود گرفته تا اعمال رفتار ناشایست در کوچه و خیابان و بد پوششی و ...! انسان ها در تاریکی رها نشده اند که هر کسی با فرضیات شخصی خود ، راه را انتخاب کند. این مسئله همانند فردی است که به تابلوهای راهنمایی و رانندگی توجهی نداشته و مسیر را با عقل و تفکر ناقص خود جستجو می کند.
حلم زاده معتقد است: بهترین راه برای زندگی، راهی است که خداوند برای انسان ها قرار داده و افرادی روشنفکر اجتماعی هستند که مسیر خدایی را بیابند. نکته مهم آن است که، فکری که چراغ خدا در آن خاموش باشد در اجتماع به هیچ عنوان روشنفکر تلقی نمی شود.
اجتماع، فردی را که در برنامه های زندگیش برای خداوند جایگاهی قرار نداده، روشنفکرنمی داند. چون خداوند صالح ترین مقام هستی برای برنامه ریزی بشر است. کسی که با ادعای روشنفکری به رهنمودهای دینی بی توجه باشد، عقل بشر هم، چنین فردی را روشنفکر نمی داند.
این استاد علوم قرآن و حدیث در مورد ویژگی های روانی افرادی که به ظاهر خود را روشنفکر اجتماعی می داند، می گوید: فردی که به بهانه روشنفکری به حکم الهی و احکام دینی بی توجهی می کند، گرفتار پیله غرور شده و به اندیشه ناچیز خود چنان مغرور است که به دانشی فراتر از آنچه می اندیشد توجه نمی کند؛ خواسته های خود را محور عالم هستی می داند و هر مرزی را که خلاف علایق و سلیقه او باشد در هم می شکند. این افراد به اصطلاح روشنفکر، نه از جهان هستی و نه از انسان و نه از نقطه پایان این عالم هیچ تصور روشنی ندارند و با این وجود، بنابر خواسته های شخصی خود و تصورات محدود ذهنی خویش، مسیر دلخواهی را در پیش گرفته و نسبت به دین بی توجهی می کند.
این استاد دانشگاه امام حسین (ع) معتقد است؛ انسان روشنفکر در هر مجموعه ای که باشد، اول می اندیشد که سامان و قانون آن مجموعه چیست و سپس نسبت به آن تفکر می کند که لازمه روشنفکری، خصوصاً روشنفکر اجتماعی بودن، رعایت قوانین خاص آن جامعه است.
از نگاه اسلام والدینی جزو روشنفکران اجتماعی هستند که در درجه اول، برنامه و پایه زندگی خود را از دین دریافت کنند. دین اسلام به والدین توصیه کرده که دنیا در مسیر دگرگونی است و باید فرزندان خود را آماده تحولات دنیای آینده کنند. بدین معنی که او را متحجر و گرفتار سبک زندگی خود نکرده و متناسب با روند جامعه در حال پیشرفت باشند.
اما نکته قابل بحث آن است که تحولات، به معنای تغییر معیارهای اخلاقی نیست، بلکه سبک زندگی در حال تحول است. گاهی می بینیم بعضی باورهای دینی به اسم دین جا افتاده است؛ مثل استفاده از رنگ ها و لباسهای تیره که گاهی والدین فرزندان خود را مجبور به استفاده از این رنگ برای پوشش می کنند در حالی که در ذات دین ما این مسئله وجود ندارد. گاهی والدین برخی باورها و سلایق فردی خود را به اسم دین ترویج می دهند و فرزندان خود را مجبور به اعمال سلیقه شخصی می کنند و خود را نیز روشنفکر، می دانند. والدین روشنفکر باید فرق بین رهنمودهای الهی و سلایق شخصی را بدانند.
اما، جایگاه فرزندان روشنفکر کجاست؟ حلم زاده معتقد است که فرزندانی به لحاظ اجتماعی روشنفکرند، که به خیر اندیشی والدین و دلسوزی آنها ایمان دارند و چون تغییر با خطر انحراف و آسیب اجتماعی دست به گریبان است از این رو فرزندان در این مسیر تغییر، به احتیاط های والدین و صلاح اندیشی آنها توجه کرده و با توجه به مراقبت و توصیه های آنان مسیر تغییر را طی می کنند. بطور مثال فرزندان در جامعه با دوست های جدیدی سروکار دارند اما در انتخاب دوستی ها و برنامه های تفریحی جدید اگر توصیه های والدین دخیل نباشد، دچار انحرافات و ناهنجاری های اخلاقی خواهند شد.
