اعلام کنارهگیری مشروط نوریالمالکی در این روزهای پر ابهام و پیچیده عراق میتوانست روزنهای از امید را در میان محافل سیاسی ایجاد کند و گره از کار این کلاف سر در گم تشکیل دولت بگشاید. هر چند اعلام کنارهگیری نوری المالکی پس از آن مطرح شد که ائتلاف ملی عراق اعلام کرد تا زمانی که ائتلاف دولت قانون شخص دیگری غیر از مالکی را به عنوان نامزد نخست وزیری معرفی نکند، مذاکرات برای تشکیل دولت را متوقف خواهد کرد. اما نوریالمالکی خاطرنشان کرده است که وی مانع واقعی بر سر راه تشکیل دولت نیست و آمادگی دارد تا از نامزدی نخست وزیری چشم پوشی کند، اما این امر مشروط بر آن است که ائتلاف ملی عراق نامزدی را معرفی کند که قادر به جمع آوری 60 درصد آرای اتحاد ملی باشد.
این گفته نوریالمالکی نشان از عزم جدی شیعیان برای حل و فصل مسائل فی مابین دارد، اما با این تفاوت که شرط مالکی نیز به نوعی بازگشت به نقطه اول است چرا که در ائتلاف شیعیان گروه نوریالمالکی با داشتن نزدیک به 90 کرسی پارلمان از اکثریت برخوردار است و ائتلاف ملی به رهبری حکیم نیز نسبت به آن در اقلیت هستند. از آنجا که ائتلاف دولت قانون به رهبری مالکی همواره اعلام کرده است:« تنها نامزد نخست وزیری این ائتلاف مالکی است»، بنابراین میتوان گفت تنها کسی که در حال حاضر قادر به کسب 60 درصد آرای اتحاد شیعیان است خود وی میباشد. این بیان و شرط مالکی به نظر میرسد اولتیماتومی نیز به سایر اجزای این اتحاد است که باید به اکثریت بودن وی تمکین کنند. این گمانه زمانی تقویت میشود که مالکی در مصاحبه دیروز خود فاش کرده است که در حال حاضر ائتلاف دولت قانون مشغول رایزنی با فهرست العراقیه است و این گفتوگوها واقعی هستند.
اظهار نظر مالکی باعث شد برخی از سناریوها در سایهای که طی ماههای اخیر در محافل سیاسی عراق مطرح بود بار دیگر بر سر زبانها بیفتند. این امر زمانی بیشتر تقویت میشود که به نقش اساسی کردها در تشکیل دولت اشاره میکند و میگوید:« ائتلافهای العراقیه و دولت قانون بدون توافق با ائتلاف کردستان نمی توانند به تنهایی دولت تشکیل دهند.»
با وجود اینکه مالکی از دخالت خارجی در روند انتخاب دولت جدید عراق بسیار گله مند است و بر این نکته تأکید میکند که اگر دخالت منطقهای متوقف نشود و سیاستمداران مانع از این امر نشوند، عراق همچنان بدون دولت جدید باقی خواهد ماند، اما سفر مکرر هیأتهای امریکایی و دیدار مستمر با مقامات سیاسی این کشور از نگاه کارشناسان مخفی نمانده است و چرخش محسوس مالکی به سوی علاوی نمی تواند بی تأثیر از این دیدارها باشد، هر چند مقامات امریکایی ادعا کردهاند که سفر مسئولان امریکایی به بغداد در راستای آمادگی برای انتقال روابط واشنگتن- بغداد از روابط نظامی به روابط شهروندی است، اما از آنجا که امریکا همواره از اتحاد و تسلط شیعیان در عراق به عنوان گروهی مسلط واهمه داشته و تلاش کرده است با حمایت از عناصر لائیک و میانه رو این اتحاد را تضعیف کند. به نظر میرسد با نزدیک شدن علاوی و مالکی این مهم برای دولتمردان غربی دست یافتنی شده است.
البته عدهای اظهار نظر اخیر مالکی را بی ارتباط با سخنان دیروز باراک اوباما نمی دانند که در آن رئیس جمهور امریکا خاطر نشان کرد:«به صورت ماهانه یک یا دو تیپ نظامی از عراق خارج میشوند تا بتوان به هدف پایان عملیاتهای نظامی در عراق دست یافت.» ولی این بحث است که آیا اعلام خروج از عراق برای تحت فشار گذاشتن سیاستمداران این کشور صورت گرفته است ؟ آیا با این سخنان اوباما تلاش کرده است مسئولان عراقی را نسبت به تشکیل دولت ترغیب کند؟ اگر چنین فرضیهای ولو اندک بتواند صحت داشته باشد، باید گفت که این اقدام اوباما تاکتیکی بوده و نیروهای امریکایی همچنان در عراق مستقر خواهند بود و شاید از لحاظ کمیت کاهش پیدا کنند.
