افسردگي، درد ستون فقرات، چاقي، بي‌عاطفگي، زمان از دست رفته و خودباختگي آشغال جمع‌كن‌هاي فضاي مجازي

كرم اينترنت درسيب زمان

ناصر جعفرزاده - بازار داغ بازي‌هاي آنلاين کامپيوتري، انواع و اقسام سايت‌ها و وبلاگ‌هاي سرگرمي‌ و شبکه‌‌هاي اجتماعي و محيط‌هاي گفت و گو به همراه پيگيري اخبار و کسب اطلاعات از طريق دنياي مجازي همه و همه موجبات ظهور نوع جديدي از اعتياد در دنياي مدرن را سبب شده‌اند که به اعتياد اينترنتي يا اعتياد به فضاي مجازي شناخته مي‌شود. روانشناسان و جامعه‌شناسان در يک تعريف سنتي، اعتياد را وابستگي جسماني يا رواني به استفاده از هرگونه ماده مصرفي مي‌دانند اما اعتياد اينترنتي نوع جديدي از اعتياد است که در آن کالاي مصرف شده نه از نوع مادي که از جنس زمان است. زماني که گاه تا ساعت‌ها در پشت صفحات نمايش يارانه‌ها مي‌گذرد بدون اينکه کاربر اينترنتي متوجه گذر زمان از دست رفته شود. کارشناسان علم ارتباطات براساس مطالعات ميداني خود به اين نتيجه رسيده‌اند که هرگاه ميزان استفاده از اينترنت به بيشتر از 38 ساعت در هفته برسد، فرد به شكل غير طبيعي از اينترنت استفاده مي‌كند و به تعبير ديگر وي يک معتاد به اينترنت است. بر اساس برخي مطالعات ديگر اين رقم براي يک فرد معتاد به اينترنت به 5/8 ساعت در روز مي‌رسد به شرطي که اين ميزان استفاده به شرايط خانوادگي و شغلي فرد لطمه وارد کند. در ايران اگرچه حدود 10 سال از همه گير شدن استفاده از اينترنت مي‌گذرد آمار دقيق و قطعي در مورد ميزان و کيفيت استفاده از اينترنت وجود ندارد؛ با اين حال برخي منابع از جمله شرکت فناوري اطلاعات از نفوذ حدود 40 درصدي اينترنت در کشور خبر مي‌دهند؛ رقمي‌که اگرچه با ميزان نفوذ آن در کشورهاي توسعه يافته فاصله دارد اما سرعت رشد آن به نحوي است که تا چند سال آينده افزايش چشمگيري را تجربه خواهد کرد. نگاهي به گروه‌هاي سني که بيشترين استفاده از اينترنت در کشور را دارند نيز گوياي اين واقعيت است که بيش از 50 درصد کاربران اينترنت در کشورمان را جوانان کمتر از 30 سال تشکيل مي‌دهند که به طور طبيعي در معرض خطرات بيشتري از اين فناوري جديد هستند. آنچه که اعتياد به اينترنت از ما مي‌گيردبا اينکه معتادان به فضاي مجازي زمان بسيار زيادي از اوقات مفيد خود را در شبانه‌روز صرف وبگردي و گشت ‌و گذار در اينترنت مي‌کنند اما زمان از دست رفته تنها يکي از آسيب هاي اجتماعي و رواني حادث شده بر اين دسته از معتادان است. اين روزها شکايت‌هاي مداوم والدين و اولياي مدارس نسبت به بي‌حوصلگي، خواب آلودگي و افسردگي دانش‌آموزان در مدارس و آموزشگاه‌ها به امري عادي و روزمره تبديل شده است. در اين باره مدير يکي از مدارس دبيرستان شهر تهران گفت که براساس گزارش والدين و معلمان، تعداد زيادي از دانش آموزان تا پاسي از شب به بازي‌هاي آنلاين کامپيوتري يا گذران وقت در چت روم‌ها مشغولند و صبح با حالتي از کسالت و خواب آلودگي در کلاس حاضر مي‌شوند. افسردگي را هم اضافه کنيدروانشناسان معتقدند استفاده بيش از حد از اينترنت با بروز افسردگي مرتبط است. در اين باره دکتر معصومه طباطبائي در گفت و گو با «جوان» مي‌گويد: «استفاده بيش از حد از فضاي مجازي به ويژه براي نوجوانان که تأثيرپذيري بيشتري از محيط اطراف خود دارند مي‌تواند موجب بروز صدمات غير قابل جبراني در مراحل رشد آنان شود. صدماتي که نشانه‌هاي خود را در پرخاشگري، عدم تمايل به برقراري ارتباط با دوستان و اعضاي خانواده، گوشه‌گيري و گاه لطمه بر سيستم عصبي فرزندان بروز مي‌دهد. در درجه اول وقتي يک نفر در محيط خانواده معتاد به استفاده از اينترنت باشد، فرصت برقراري تعامل با ساير اعضاي خانواده را از دست مي‌دهد. همين امر موجب تشکيل يک چرخه معيوب مي‌شود که فرد هر روز بيشتر از گذشته از نظر عاطفي و رواني از ساير افراد خانواده فاصله مي‌گيرد و به تنهايي خود و استفاده از اينترنت پناه مي‌برد. اين کم شدن روابط به نوبه خود موجب مي‌شود فرد مهم‌ترين منبع حمايت اجتماعي خود را تضعيف کرده يا احياناً از دست بدهد.»اين عضو هيأت علمي‌دانشگاه مي‌گويد: «از سوي ديگر با گسستن يا تضعيف رابطه والدين و فرزندان، آنها به جاي ارتباط باهم، شنيدن حرف‌هاي يكديگر و گوش سپردن به درددل عضو ديگر خانواده محو فضاي مجازي اينترنت شده و سعي مي‌کنند تا خلأ ‌عاطفي به وجود آمده را با حضور شخص ديگري که هيچ شناختي از او ندارند پر کنند.»اين استاد دانشگاه توصيه مي‌كند که والدين تا حد امکان اجازه ندهند فرزندانشان بيش از دو تا سه ساعت در روز را به استفاده از اينترنت يا بازي‌هاي آنلاين بگذرانند و به جاي آن شرايط بروز خلاقيت در فرزندان را از طريق آشنا کردن آنان با انواع بازي‌هاي فکري خلاق مهيا کنند. زيرا امروزه انواع و اقسام تست‌هاي اعتياد به اينترنت ساخته شده است که والدين با استفاده از آنها يا مراجعه به مراکز مشاوره به اين نتيجه برسند که فرزندشان معتاد اينترنتي است يا خير.علاوه بر آسيب‌‌هاي اعتياد به اينترنت بر سيستم رواني و عصبي افراد، استفاده بيش از حد از اينترنت و نشستن متوالي پشت ميز رايانه صدمات شديدي را بر اسکلت بندي افراد وارد مي‌کند. بيشترين اين آسيب‌ها بر ستون فقرات، مهره‌هاي گردن و مچ دست وارد مي‌شود که به صورت دردهاي مزمن خود را نشان مي‌دهند. بروز چاقي در اثر افراط در استفاده از اينترنت نيز از جمله مسائل فيزيولوژيک است که به کاربران معتاد به رايانه و فضاي مجازي وارد مي‌شود. بر اساس پژوهش‌هاى صورت گرفته 5 تا ?? درصد كاربران اينترنت در ايران مبتلا به اعتياد اينترنتى هستند كه با توجه به آمار اعلامى‌?? ميليون كاربر اينترنت در كشور مى‌توان گفت ايران داراى ? ميليون و 300 معتاد اينترنت است. حدود 60 درصد وقت كاربران اينترنت در ايران صرف گفت وگوى اينترنتى مى‌شود. بر اساس اين گزارش ??درصد كاربران از روى كنجكاوى به سمت گفت وگوى اينترنتى كشيده مى‌شوند و مابقى يا براى فرار از مشكلات يا پيدا كردن همصحبت در اينترنت به چت كردن مى‌پردازند. يک عضو هيأت علمى‌ دانشگاه در اين زمينه معتقد است: «يكى ديگر از موارد اعتياد به فناورى‌هاى جديد اعتياد به بازى‌هاى رايانه‌اى است كه قدمت ?? ساله دارد.» بر اساس تحقيقات صورت گرفته حضور بيش از ?0 ساعت در فضاى اينترنت در هفته غيرعادى است و باعث ايجاد رفتارهاى ضداجتماعى در افراد مى‌شود. بر‌اساس تحقيقات انجام شده روى دانشجويان ميزان اعتياد به اينترنت حدود ?? درصد گزارش شده است. با وارد شدن فناوري اينترنت در تلفن همراه به نظر مي‌رسد برخي محدوديت‌ها در اين زمينه برداشته شده و امکان ورود به فضاي مجازي در هر زمان و در کمترين زمان براي همه افراد آماده شده است. كارشناسان بر پايه يك مطالعه جديد دريافتند، ميانگين زمانى كه هر يك از كاربران اينترنتى براى گشت وگذار در دنياى آنلاين سپرى مى‌كنند، به استثناى زمان صرف شده براى ارسال پست الكترونيكى حدود ?? ساعت در هفته است. نتايج حاصل از نظرسنجى نشان مى‌دهد كاربرانى كه به صورت مرتب در دنياى آنلاين گشت مى‌زنند، به طور ميانگين هفته‌اى ?? ساعت را به اينترنت اختصاص مى‌دهند. طبق آمارها، ?? درصد اين افراد در طول يك هفته كمتر از دو ساعت در اينترنت حضور مي‌يابند و در مقابل، ?? درصد هفته‌اى ?? ساعت يا بيشتر را در دنياى اينترنت سپرى مى‌كنند. همين تحقيق نشان مي‌دهد در کشورمان ميزان زيادي از ساعات حضور در اينترنت در چت روم‌ها و سايت‌هاي دوست‌يابي مي‌گذرد که اين مسأله توجه بيشتر مسئولان و تصميم‌گيران حوزه‌هاي فرهنگي و اجتماعي را مي‌طلبد. دکتر کاشانکي درباره علل استقبال جوانان و نوجوانان از اين سايت‌ها گفت: «نبود برنامه‌ريزي دقيق و کارشناسي شده براي اوقات فراغت اين گروه‌هاي سني و عدم نظارت والدين بر فرزندانشان در فضاي مجازي از مهم‌ترين عوامل ورود نوجوانان و جوانان به اين سايت‌هاست». وي به مسئولان توصيه کرد به جاي برخوردهاي دستوري و نگاه کنترلي به پرکردن هرچه مفيدتر اوقات فراغت جوانان بپردازند تا اين قشر آينده ساز براي کسب نيازهاي ارتباطي خود به فضاي مجازي پناه نبرند. بيماري‌هاي برآمده از اعتياد به اينترنت
دکتر حميد ضيايي پرور*بيماري‌هاي ناشي از اعتياد به اينترنت را بايد شناخت تا به درمان آنها اقدام کرد. اولين بيماري «جست‌وجوي خود» است. اين بيماري برخي از مردم و احتمالاً بسياري از جماعت روشنفکر و روزنامه نگار را شامل مي‌شود. ظاهراً مبتلايان به اين بيماري دائم در اينترنت دنبال اسم خودشان مي‌گردند. اينکه چند نفر و از کجا به وبلاگ يا سايتشان لينک داده‌اند براي آنها بسيار مهم است و مدام کنتور سايتشان را چک مي‌کنند و احتمالاً از کمبود يا افزايش بازديدکنندگان دچار استرس مي‌شوند. خودافشاگري وبلاگي مسأله ديگري است که محققان آن را يک بيماري خوانده‌اند. گروهي از مردم رازها و اسراري را که معمولاً شخصي و خصوصي قلمداد مي‌شود. روي وبلاگ‌هايشان افشا مي‌کنند که دامنه‌اش از عکس‌هاي خصوصي گرفته تا روابط خصوصي امتداد دارد. اينترنت گردي از همه جا، گوگل بازي مفرط، اعتياد به ويکي پديا، آشغال جمع کني اينترنتي، دلبستگي به آلبوم عکس افراد ناشناس و خود بيمار پنداري اينترنتي، نام بقيه بيماري‌هاي اينترنتي است که ممکن است نصيب وبگردهاي حرفه اي شود. نشانه‌هاي اعتياد اينترنتييک شهروند تهراني مي‌گويد: من هر وقت دارويي مي‌خرم حتماً قبل از مصرف در سايت‌ها دنبال توضيح دارو، عوارض جانبي و تداخل با داروهاي ديگر را جست‌وجو مي‌کنم. حتي وقتي يک وسيله الکترونيک مي‌خرم حتماً به سايت سازند‌ه‌اش مراجعه مي‌کنم تا درباره آن اطلاعات کاملي داشته باشم. هر وقت اسم يک بازيگر، يک فيلم، يک وسيله، يک کتاب، يک نويسنده، هرچي مي‌شنوم سريع تو notepad موبايلم يادداشت مي‌کنم تا بعداً آن را جست وجو کنم. لپ تاپم هم پر از چيزهايي است که بيخودي download يا save کردم. آن قدر توي مغزم اطلاعات درباره همه چيز پر کرده‌ام که مغزم دچار اشباع شده است. اينترنت امكانات و قابليت‌هاي بسياري را براي كار، آموزش، بازي و ارتباطات ارائه مي‏كند اما كاربران غالباً جواني وجود دارند كه از اين شبكه بيش از حد معقول استفاده مي‏كنند؛آنان از محدوديت‏هاي اتصال عادي كه به رفتارهاي اعتيادآوري همچون خريداري بي‏ضابطه و تفنني منجر مي‏شود، عبور كرده و تمام كنترل خود را در زندگي واقعي از دست مي‏دهند. اين رفتارهاي اعتيادآور بدون وابستگي به مواد دارويي، با جست‌وجويي لذت‌بخش و هيجان انگيز آغاز شده و با از دست دادن كنترل رفتار، فرد سر گردان در فضاي سايبري را با آسيب‌هايي فردي و اجتماعي مواجه مي‌كند كه بيشتر آنها جدي و پيچيده و با منشأ ارتباطي همراه است. افرادي كه در فضاي مجازي رفتارهاي اعتيادگونه ناشي از وابستگي به اينترنت را از خود بروز مي‌دهند، «نوجوانان غير معمول و عجيب و غريب» نيستند، بلكه اكثر آنان نوجوانان و جواناني هستند كه همه‌ بازدهي و ظرفيتشان تحت تأثير اين رفتارهاست. بر اساس يافته‌هاي پژوهش يك انجمن امريكايي روانشناسي، مطالعه‌اي كه توسط كيم برلي يونگ در دانشگاه پيتس برگ برادفورد انجام شد، ‌398 مرد و زني كه به طور متوسط ‌38 ساعت در هفته به اينترنت متصل بودند، مورد بررسي قرار گرفتند، حفظ رابطه‌اي «سالم» با اينترنت، تعميم و انسجام بهتر واقعيت مجازي به زندگي جاري و ايجاد گروه‌هاي مباحثه در اينترنت، برخي از راه‏حل‏هايي است كه بر اساس يافته‌هاي تحقيق اين پژوهشگر، براي مقابله با اين آسيب فزاينده از سوي معتادان سايبري پيشنهاد شده‏است. تست اعتياد به اينترنتحتي تست‌هايي براي مشخص شدن ميزان اعتياد افراد به اينترنت تهيه شده است به عنوان نمونه تست اعتياد به اينترنت (IAT) يكي از معتبرترين تست‌هاي مربوط به سنجش اعتياد اينترنتي است كه توسط دكتر كيمبرلي يانگ (Kimberly Young) ابداع شده است. در تست IAT هر چه نمره شما بيشتر باشد؛ اعتياد شما به اينترنت شديدتر است. نمرات هم به ترتيب از يك تا پنج هستند. در اين تست سؤالاتي از اين قبيل مطرح شده است : ‌- چقدر بيشتر از آنچه قصد داريد؛ در اينترنت مي‌مانيد؟- چقدر به‌خاطر آنلاين ماندن؛ اعضاي خانواده را ناديده‌ گرفته‌ايد؟- چقدر ديگران از شما به خاطر ميزان آنلاين بودنتان شاكي هستند؟- چه اندازه به‌خاطر اينترنت، نمرات و كارهايتان در مدرسه افت كرده است؟- چقدر ايميل‌هايتان را پيش از كارهاي ضروري ديگرتان چك مي‌كنيد؟- چه ميزان عملكرد كاري و بهره‌وري شما به خاطر اينترنت آسيب ديده است؟- چقدر وقتي كسي هنگام آنلاين بودن مزاحم شما مي‌شود؛ غر مي‌زنيد؛ فرياد مي‌زنيد يا عصباني مي‌شويد؟- چقدر فكر مي‌كنيد كه در حالت آفلاين حواس پرتي داريد؛ ولي در حالت آنلاين بهتر هستيد؟- وقتي آنلاين هستيد چقدر اين جمله را به كار مي‌بريد: فقط چند دقيقه مونده؛ الان ميام.- چقدر سعي كرده‌ايد از ميزان آنلاين بودن خود بكاهيد و موفق نشده‌ايد؟پاسخ‌هاي اين تست به صورت 5 گزينه‌اي طراحي شده که شامل اين موارد است : ‌1- به ندرت 2- گاهگاهي 3- غالباً 4- به كرات 5-هميشهاگر پاسخ فرد به اکثر سؤالات گزينه‌هاي 4 و 5 باشد، او يک معتاد اينترنتي است. مراحل اعتياد اينترنتيقبل از هر چيزي بايد به اين نکته اشاره کنم که اعتياد اينترنتي سه مرحله دارد: تداوم استفاده، زياد شدن ساعت مصرف و مرحله اعتياد واقعي. اعتياد به اينترنت هم مثل اعتياد به تماشاي تلويزيون، کشيدن سيگار، انجام دادن فعاليتي خاص در ابتدا کم خطر به نظر مي‌رسد اما به هر حال در صورت بي‌توجهي به آن تبديل به يک اعتياد صد در صد واقعي مي‌گردد. تشخيص اعتياد به اينترنتاز معمول‌ترين معيارهاي تشخيص اعتياد به اينترنت مي‌توان به مواردي نظير افت تحصيلي شديد، کاهش وزن به علت از بين رفتن نظام تغذيه بدن، بالا رفتن دامنه تنش‌هاي عصبي، کاهش فعاليت‌هاي اجتماعي، معاشرت با اشخاص يا گروه‌هاي بزرگ‌تر، قانون‌گريزي، عدم مسئوليت‌پذيري در خانواده، خشونت بيش از حد، پرخاشگري، تغيير عادت‌هاي رفتاري، ابتلا به سردردهاي عصبي و. . . نام برد که مي‌توان به کمک آنها علائم اعتياد به اينترنت را در ديگران شناسايي کرد. * استاد علوم ارتباطات