مرگ آرام مرجان‌هاي خليج فارس

نيلوفر متولي - خليج فارس که تقريباً عمده سواحل جنوب ايران را تشکيل مي‌‌دهد به خاطر اهميت سوق الجيشي و تجاري به يکي از نقاط معروف جهان تبديل شده است اما به رغم اين مزايا متاسفانه اين پهنه زيباي آبي مدفون و مخزن انواع آلاينده‌هاي بسيار خطرناک نيز مي‌‌باشد. زندگي صنعتي بشر امروزي بيش از هر پهنه آبي بر پيکر بي‌دفاع خليج فارس آثار مخرب خود را نشان داده است. مواد آلوده کننده‌اي که بسيار متنوع مي‌باشد و بسياري از موجودات دريايي را در معرض انقراض قرار داده است. در بين انواع انقراض‌هايي که اتفاق مي‌افتد، ‌احتمالاً بدترينش مربوط به سواحل مرجاني است؛ ‌جنگل‌هاي باراني اقيانوس و بنياد بسياري از اکوسيستم‌هاي دريايي. آلودگي،‌ تغيير آب و هوا،‌ ماهيگيري بيش از اندازه و اسيدي شدن اقيانوس‌ها باعث شده که يک چهارم مرجان‌ها طي 50 سال گذشته از بين بروند و يک سوم گونه‌هاي مرجاني در خطر باشند. از بين رفتن مرجان‌ها و همه حيواناتي که حياتشان وابسته به مرجان‌هاست، فقط براي ماهي‌ها تهديد به حساب نمي‌آيد. از ديد زمين‌شناسي، اکوسيستم‌ها مکانيسم‌هاي زيستي هستند که جريان تغذيه و انرژي را منظم مي‌سازند. به اعتقاد دانشمندان،‌ انقراض گسترده موجودات دريايي باعث مي‌شود که تا چندين ميليون سال ديگر،‌ چرخه کربن زمين بي‌ثبات باشد. اکوسيستم‌هاي دريايي قابليت تنظيم خود را از دست مي‌دهند و اين مسأله روي آب و هوا تأثير مي‌گذارد. در نيم ميليارد سال گذشته، ‌5 رويداد انقراض جهاني اتفاق افتاده و به نظر مي‌رسد ششمي در راه است. آيا تا به حال مي‌‌دانستيد که مرجان‌ها فقط يك درصد از بستر درياها را پوشش مي‌دهند. مرجان‌ها??درصد از تمام حيات دريا را در خود حفظ مي‌کنند و بسياري از انواع ماهي‌ها در مرجان‌ها زندگي مي‌کنند. هر کدام از مرجان‌ها يک اکوسيستم کامل هستند. مرجان‌ها مقر زندگي گياهان و جانوراني است که خود اکوسيستم کاملي هستند. بيش از ????? گونه حياتي در مرجان‌ها زندگي مي‌کنند. مرجان‌ها به غير از غذا يک مکان براي زندگي موجودات دريايي هستند. اين موجودات قديمي‌ترين اکوسيستم زمين هستند و جوان‌ترين گونه مرجان‌ها????? سال عمر دارند. مرجان‌ها گونه‌اي از جاندارانند که نه گياهند و نه جانور بلکه ماينرال نام دارند که از موادي به نام زوکسانتيلا تشکيل يافته‌اند. مرجان‌ها از نزديکان شقايق دريايي هستند با اين تفاوت که اين جانوران با ترشح کلسيم براي خود نوعي اسکلت خارجي به نام صدف درست مي‌نمايند که از قسمت زنده بدن آنها محافظت کند. صدف اسکلت خارجي حداکثر حفاظت را براي مرجان ايجاد کرده و اين قسمت همان قسمتي است که پس از عمل آوري براي تزئين در داخل آکواريوم قرار مي‌‌گيرد. (بصورت مرده)به قسمت زنده مرجان‌هاکه شبيه به شقايق‌ها نيز مي‌‌باشد پوليپ مي‌‌گويند که اين قسمت براي صيد غذا بازوهاي(تانتاکول‌ها) خود را به داخل آب رها مي‌‌سازد. مرجان شاخ گوزني در حال انقراضهمانطور که عنوان شد بيش از دو سوم گونه‌هاي مرجاني موجود در خليج فارس از جمله گونه‌هاي جانوري در معرض خطر انقراض قرار دارند. وضع زيستي برخي گونه‌ها مانند مرجان شاخ گوزني نيز در ليست گونه‌هاي در معرض خطر جدي مرگ قرار گرفته است. مهرداد كتال محسني، مديركل حفاظت محيط زيست هرمزگان با بيان اينكه جزاير كيش، لارك، شيدور، ابوموسي، سيري، هنگام، لاوان، فارو و هندورابي كه محل آبسنگ‌هاي مرجاني است در معرض خطر مرگ قرار دارند، گفت: پوشش‌هاي مرجاني موجود در حوزه آب‌هاي استان هرمزگان در تمامي مناطق تحت فشار جدي هستند به طوري كه پارسال بيش از ?? درصد مرجان‌هاي جزيره كيش در اثر افزايش دماي آب ناشي از پديده گرم شدن زمين و فشارهاي انساني زيان جدي ديده و در مناطق ديگر استان نيز اين وضع وجود دارد. وي خاطرنشان كرد: براساس گزارش‌ها و تحقيقات به طور متوسط آبسنگ‌هاي مرجاني سالانه ??? ميليارد دلار كالا و خدمات در اختيار جوامع انساني قرار مي‌‌‌دهند و با توجه به اهميت آنها و نقش حياتي‌شان در حفاظت از نوار ساحلي، حمايت از دوران نوزادي و لارو آبزيان و ماهيان تجاري، ايجاد محيط زندگي براي بسياري از آبزيان و گونه‌هاي زيستي دريايي، حفظ تعادل اكولوژيك درياها، نقش حياتي آنها در تامين اكسيژن و تصفيه محيط آبي تخريب آنها پيامد‌هاي جبران ناپذيري به اكوسيستم دريايي منطقه وارد خواهد كرد.نابودي مرجان‌ها بر اثر تغييرات اقليمي يک پژوهشگر و مرجان شناس با اشاره به تأثيرات آلودگي‌هاي نفتي و صنعتي، تغييرات اقليمي و آب و هوايي سال‌هاي اخير را عامل اصلي کاهش 90 درصدي مرجان‌هاي خليج فارس دانست. قاسم نرگسي با اشاره به گرم شدن زمين و بالا رفتن دماي آب‌ها گفت: گرمايش زمين باعث مرگ مرجان‌هاشده است اما نمي‌توان تأثيرات ريختن فاضلاب‌ها به آب‌هاي خليج فارس و آلودگي نفتي شديد را ناديده گرفت. چرا که خليج فارس آلوده‌ترين آب‌هاي جهان را دارد و محل گذر کشتي‌هاي نفتي و نفتکش‌هاي غول‌پيکر است. تحقيقات نشان مي‌‌‌دهد در سال 2007 درجه حرارت آب‌ها در برخي نقاط دنيا به 37 درجه سانتيگراد رسيد که اين گرماي هولناک در خليج فارس، استراليا، مالديو و ديگر نقاط آبي دنيا مرجان‌ها را در عمق‌هاي 8 تا 10 متر نابود کرد؛ چرا که با بالا رفتن دماي آب مرجان‌ها اولين موجوداتي هستند که به شدت آسيب پذيرند. اين متخصص محيط زيست که در جزيره قشم به مطالعه مرجان‌ها مي‌‌‌پردازد، جريان‌هاي آبي در خليج فارس را مورد اشاره قرار داد و افزود: بحث گرمايش زمين و تأثيرات آن بر حيات در آب‌هاي خليج فارس به اندازه‌اي است که بايد چاره‌اي اساسي انديشيد؛
چرا که تأثير آسيب‌هاي جنگ نفتکش‌ها در دوران جنگ تحميلي بر موجودات دريايي به خصوص مرجان‌ها کمتر از اثرات گرمايش و تغييرات اقليمي است. اين پژوهشگر و مرجان شناس همچنين جزيره خارک را از بزرگ‌ترين پايانه‌هاي نفتي دنيا دانست و تأکيد‌‌ کرد: اين پايانه با اينکه سرشار از آلودگي نفتي بوده اما بهترين مرجان‌ها را نيز در خود جا داده؛ چرا که عمقي نسبتاً مطلوب دارد و از تابش مستقيم آفتاب دور است که البته طبق تجربه با کوچک‌ترين تغييرات دمايي در آب، مرجان‌هايش نابود شده اند. نرگسي تأثير آلودگي‌هاي نفتي در آب‌هاي خليج فارس را مشهود دانست و گفت: در جزيره کيش که براي مدتي نفتکش‌ها توقف داشتند ماهي‌ها، دلفين‌ها، کوسه‌ها و بسياري از موجودات زنده دريايي در اين جزيره به شدت تخريب شدند اما گرمايش زمين و تغييرات هراس آور دما در آب‌ها توانسته تأثير به مراتب خطرناک‌تري بر مرجان‌ها بگذارد که در هزار سال اخير بي‌سابقه بوده است. کف جزيره قشم به دليل عمق پايين (حدود 6 متر) در معرض تابش مستقيم آفتاب است و به همين دليل مرجان‌ها در سال‌هاي اخير در آب‌هاي کم عمق مرده اند.