خلیل اسفندیاری
خرمشهر در قاموس انقلاب اسلامیبه واژهای سرشار از عبرت و آموزه تبدیل شده است. واژهای که تداعیکننده بسیاری از نقاط قوت و اتکا ملت ایران در غلبه بر دشواریها و سختیها بوده میتواند سرمشقی برای عصرها و نسلهای آتی گردد.
قریب به 3 دهه است که سالروز آزادسازی این شهر را گرامیمیداریم. کسانی که در روز آزادسازیاش تولد یافتهاند امروز به جوانانی 28 ساله تبدیل شده و از اینکه سالروز تولدشان، کشور شاهد برپایی جشنها و مراسمهای بزرگداشتی است احساس غرور و افتخار مینمایند لیکن چه بسا این سؤال نیز به ذهنشان خطور نماید که دلیل این همه توجه به این رویداد از حماسه 8 سال دفاع مقدس چیست و فتح خرمشهر واجد چه ویژگیهایی است که آن را شایسته این همه تکریم و توجه ساخته است؟ در این گفتار در صددیم تا با طرح ابعادی از بزرگی و شکوه این حماسه، پاسخی مستدل به این پرسش ارائه نماییم.
***
مردم در طول تاریخ با حوادث و رویدادهای پیرامونی خود برخوردهای مختلفی داشتهاند. برخی از این رویدادها در ظرف زمان و مکانی خاصی محل توجه قرار گرفته سپس به فراموشی سپرده شده است. لیکن جوامع مختلف، به برخی از حوادث و رویدادهای مربوط به خود توجه خاصی نموده و تلاش کردهاند تا سینه به سینه و نسل به نسل، آن را به آیندگان منتقل نمایند. میتوان گفت بزرگی رویدادها و میزان موفقیت آنها در جلب نظر افکار عمومی و ماندگار شدن در اذهان به عوامل مختلفی از جمله موارد زیر بستگی دارد.
الف- کسانی که در وقوع آن رویداد مؤثر بودند.
ب- اهمیت و ویژگی شرایط زمانی و مکانی که رویداد در آن به وقوع پیوسته است.
ج- نتایج حاصل از رویداد
با این توضیح میتوان گفت حماسه فتح خرمشهر از جمله حوادث مهم در تاریخ دهههای اخیر کشورمان محسوب میشود که همه این عوامل و عناصر در اثرگذاری جهت ماندگار سازی آن نقش و سهم داشتهاند. حماسه فتح خرمشهر واجد ویژگیهای خاصی از حیث زمینههای وقوع و نتایج حاصل از آن است که این حماسه را در بین حوادث تاریخ کشورمان ممتاز و برجسته نموده است. در ادامه این گفتار برخی از این ویژگی و نتایج حاصل از این رویداد مهم را مورد تجزیه و تحلیل قرار میدهیم:
1) فتح خرمشهر، نتیجه ایمان و اخلاص مردم و مسئولین:
در فرهنگ مبتنی برآموزههای اسلامی ما، اخلاص، شرطی مهم برای به سرانجام نیکو و خوش یمن رسیدن کارها و امور است. الزامات آن نیز آن است که جز به قدرت خدا دل نبسته و چشم ندوزیم و انجام امور را جز از مسیر اراده حق تعالی نخواهیم. این همان امر مهمی بود که رزمندگان اسلام در اثنای فتح خرمشهر به درستی از عهده آن برآمده، اراده خدا را تمام کننده کارهایشان میدانستند. آنان هم آوا با امام عارف خود بودند که با خدای خود چنین راز دل میگفت:
«خداوندا، در جهان ظلم و ستم و بیداد، همه تکیه گاه ما تویى و ما تنهاى تنهاییم و غیر از تو کسى را نمىشناسیم و غیر از تو نخواستهایم که کسى را بشناسیم. ما را یارى کن، که تو بهترین یارى کنندگانى»
بر اساس همین ایمان و اخلاص نیز بود که پیروزیهای حاصله در طول 8 سال دفاع مقدس و در صدر آنها، فتح افتخار آمیز خرمشهر را تنها از خدا میدانست و با این کلام شیوا و تاریخی خود راه را برای رخنه غرور و منیت بست تا مسیر نصرت الهی همچنان به روی این ملت باقی بماند.
2) فتح خرمشهر، تبلور اعتماد به نفس ملی:
در تعریف اعتماد به نفس گفته شده است «خصیصهای است که به موجب آن فرد به انجام موفقیت آمیز فعالیتش باور دارد» این باور به توانایی در اوج خود در رزمندگان اسلام متجلی بود. آنان به نصرت حق ایمان داشته میدانستند که امداد خدا همراه مجاهدان فی سبیل الله است. این اعتماد به نفس ملی موجب شد تا عظمت قدرت مادی دشمن در چشم مردم و فرزندان آنها در جبهههای جنگ اندک و ناچیز آید. از سوی دیگر هیچ کس خود را از این جهاد بزرگ دور و جدا نمیدید از این رو میدانی به فراخنای تمامی ایران و دلهای پاک و دستهای پرتوان اهالی تاریخ ساز آن گشوده شد و بسیاری از قابلیتها در این میان، مجال بروز و ظهور یافت. شاید اگر جنگ تحمیلی اتفاق نمیافتاد و زمینههایی برای وقوع فتوحاتی چون آزادسازی خرمشهر پیش نمیآمد بسیاری از قابلیتهای کشور که زمینهساز اعتماد به نفس ملی است تا مدتها ناگشوده و ناشناخته باقی میماند.
3) فتح خرمشهر، عرصه ای برای بروز ابتکار و خلاقیتها:
ابتکارات و نوآوریهای فرماندهان و رزمندگان اسلام در طول 8 سال دفاع مقدس از جمله عناصرو اجزای مهمی از این قطعه شکوهمند است که هنوز زوایای آن به درستی تبیین نشده است. در طول این سالها بود که سپاهیان اسلام جنگ را که میتوانست تهدیدی جدی علیه انقلاب اسلامی و کشور عزیز ایران محسوب شود به فرصتی برای بالندگی و شکوفایی علمی تبدیل نمود. آنچه که در سال 61 در خرمشهر روی داد اولین جلوه از این نوع ابتکارات و کار مبتنی بر دانش و محاسبه رزمندگان اسلام بود. در روزگاری که به تعبیر مقام معظم رهبری «حتی سیم خاردار را جزء وسایل جنگی دانسته اجازه عبور از کشورشان برای ورود به کشورمان را نمیدادند»(2) توانستند با تکیه بر توانایی خود و ابتکار و نوآوری در ساخت یا بومیسازی تجهیزات مورد نیاز و نیز مدیریت و فرماندهی هوشمندانه بر پیچیدگیهای قدرت مادی دشمن غلبه نموده در اوج ناباوری دشمن، خرمشهر را از اشغال او درآورند.
4)فتح خرمشهر، نمادی از حضور و ایثار همه جانبه:
انجام کارهای بزرگ، جز از مسیر گذشتن از چرب و شیرین دنیا و رفاه و راحتیهای آن میسر نیست. راه رفتن بر روی میادین مین از دل شستن از آزها و آرزوها میگذرد. در بیان علمای بزرگوار اخلاق، دل بستن به این تمنیات دنیا بزرگترین و مهمترین مانع انسان در مسیر نیل به کمالات و کسب توفیقات است. در جریان آزادسازی خرمشهر، چنانچه قلب رزمندگان در تمنای مادیات باقی میماند و رقابت برای تصاحب سهمیاز دنیا بر رفتار آنان غالب میشد نه تنها هیچگاه تاریخ ایران شاهد حماسهای چون «فتح غرور آفرین خرمشهر» نمیشد بلکه خرمشهرهای دیگر نیز از دست میرفت. لیکن آن خطر بزرگ در میان کسانی که نهایت آرزویشان، شهادت بود و بی رغبتی به دنیا و مقامات آن در دلهایشان موج میزد مجالی برای بروز نیافت و تجهیزات و قدرت نظامیغرب مغلوب ایمان و ایثار رزمندگانی شد که دعای خیر امیر عارف جماران بدرقه راهشان بود.
5) فتح خرمشهر، شاهدی بر درایت و بصیرت مردم و مسئولان:
آحاد رزمندگانی که در جریان 8 سال دفاع مقدس جان در طبق اخلاص نهادند و نیز مسئولان و فرماندهان غیوری که در سازماندهی و هدایت این اشتیاق به ایثار و رشادت به ایفای نقش مشغول بودند از چنان بصیرتی برخوردار بودند که افق اهداف و مقاصد دشمن را از پیش شناسایی کرده، همت خود را در ناکام گذاشتن او در رسیدن به اهدافش بسیج نمایند. آنان میدانستند که سران استکبار از بزرگی و قدرتمند بود ایران تحت لوای اسلام واهمه دارند و طرح کور «10 ایران کوچک بهتر از یک ایران بزرگ» را در سر میپرورانند و همه تلاششان آن بوده و است تا در ابعاد مختلف از میزان نفوذ و تاثیرگذاری این قدرت کاسته شود. در این رابطه «تجزیه ایران و اشغال مناطق زرخیز خوزستان»، از جمله مهمترین طرحهای دشمنان برای وصول به این هدف بود. به تعبیر مقام معظم رهبری:
«اگر آن روز که عراق به خرمشهر و اهواز حمله کرد. . . جوانان دفاع نمیکردند و اگر فداکاریهای بسیج و سپاه و ارتش نمیبود، امروز چه وضعی داشتیم؟! اگر عراق، منطقه نفتی ایران را از دزفول واندیمشک جدا میکرد و تحت عنوان «عربستان» به خاک خود منضم مینمود - کما این که نقشهشان همین بود - یا امارت جدیدی مثل قطر و کویت به وجود میآورد و در حقیقت به تجزیه ایران میپرداخت، امروز چه وضعی داشتیم؟» (3)
فرماندهان و رزمندگان جبهه اسلام در آن روزها به درستی در زوایای این پرسش مهم اندیشیده به ابعاد استراتژی دشمن پی بردند و آنگاه با شناخت دقیق از آنچه در شرف وقوع بود با مقابله با این خواست اجانب پرداخته دشمن را در استفاده از تاکتیک «خرید زمان» ناکام گذاشتند.
6)فتح خرمشهر، گواهی بر وحدت و همبستگی ملی و دینی مردم ایران:
کسانی که فتح خرمشهر را رقم زدند از قوم و قبیله خاصی نبودند. از کرد و بلوچ و عرب و فارس در این حماسه بزرگ حضور داشتند. کسی خرمشهر را شهری متعلق به خوزستان نمیدانست بلکه به آن به مثابه جزئی از پیکره وجودی خود مینگریست. نگاهی به تعداد و ترکیب رزمندگان حاضر در جبهههای جنگ و نیز کمکها و پشتیبانیهای صورت گرفته در پشت جبهه مؤید این مهم است که جنگ تحمیلی به فرصتی برای همبستگی ملی آحاد مردم ایران تبدیل شد که از همان آغاز و در حماسه شکوهمند فتح خرمشهر، قدرت برآمده از این اتحاد دشمن شکن به رخ استکبار کشیده شد. به یقین میتوان گفت این وحدت و همبستگی در کشورهایی که مردم و مسئولینشان ادعای ناسیونالیسم دارند بی نظیر بوده این حماسه و حماسههای بعدی در طول 8 سال دفاع مقدس نشان داد که مردم مسلمان ایران، آنگاه که موضوع حفاظت از حریم و حدود میهنشان پیش آید از همه مدعیان، میهن دوستتر هستند تا جایی که نمیتوانند سیطره دشمن بر بخشی از پیکره وجودیشان را تحمل نمایند.
نتیجه آنکه حماسه فتح خرمشهر ظرفیت آن را دارد تا به بسیاری از نیازهای جوانان پاسخ گوید. در سال1361، خداوند وقتی یک ملت را در رسیدن به حقوق حقهاش و دفع ظلم و تجاوز، مومن، مصمم، مبتکر، فعال و یکصدا دید، این توان اراده و آنها را قدرت اثرگذاری بخشید. به یقین چنانچه زمینهای برای جمع عناصر پنجگانه فوق( اخلاص، ایثار، اعتماد به نفس، بصیرت، وحدت و ابتکار) در هر موقع و هر عرصه دیگری نیز فراهم گردد امکان تجدید و تکرار چنین فتوحاتی در عرصههای مختلف اقتصادی، سیاسی، نظامی و فرهنگی فراهم خواهد بود.
پینوشتها:
1- از پیام امام خمینی (ره) به مناسبت سالگرد کشتار خونین مکه و قبول قطعنامه 598
2- از بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامى حضرت آیت الله خامنهای در دیدار مدیران و هنرمندان دفاع مقدس- 6/7/1379
3- از بیانات مقام معظم رهبرى حضرت آیت الله خامنهای در دیدار مدیران و مسئولان مطبوعات کشور13/2/1375
