محمدعلی اسلامی ندوشن: ‌

شهرت خیام به خاطر پرسش‌های بی‌‌جواب اوست

محمدعلی اسلامی ندوشن: ‌شهرت خیام به خاطر پرسش‌های بی‌‌جواب اوستدکتر محمدعلی اسلامی ندوشن در همایش «حکیم عمر خیام» که ‌پنج شنبه در تالار فردوسی مجتمع دکتر علی شریعتی جهاد دانشگاهی مشهد برگزار شد، ‌با بیان اینکه خیام یک حکیم پرسشگر است و طرح پرسش می‌کند، ‌اظهار داشت: ‌از علت‌های شهرت جهانی خیام، ‌پرسش‌های بی‌جواب اوست. ‌وی از عجایب دنیاست، ‌زیرا در اطرافش همه‌چیز در ابهام است. ‌نظریات علمی این دانشمند درجه ‌نخست تاریخ ایران به کناری نهاده شده و چند رباعی باعث جهانی شدن او شده است. وی درباره ‌شعرهای خیام ‌گفت: ‌در این‌باره، ‌پرسش‌هایی مطرح است، ‌مانند اینکه آیا اصلاً شعر می‌سروده یا نه و اگر می‌سروده چه تعداد رباعی گفته است و چرا اشعارش را در زمان حیاتش مخفی می‌کرده است. ‌چنانکه در زمان حیاتش، ‌وی را به‌عنوان شاعر نمی‌شناختند و اصولاً هدف خیام از اشعارش چیست؟ تنها کسی که عالم بوده و تعداد شعر مشخصی از وی باقی مانده، ‌خیام است و علت آن چیست؟ از 80 تا 1500 رباعی که به نام خیام به چاپ رسیده است، ‌چه تعداد را می‌توانیم با اطمینان به او نسبت دهیم؟به گزارش ایسنا، این استاد ادبیات با اشاره به اینکه برداشت‌های متفاوتی از سخن خیام شده است، ‌بیان کرد: ‌هر کسی با دیدگاه خود دست به تعبیر و شناخت خیام زده است. ‌هم او را دهری و طبایعی خوانده و هم عارف و یک دیندار بزرگ دانسته‌اند.استاد دانشگاه تهران با بیان اینکه خیام برای نخستین‌بار این پرسش‌ها را مطرح نکرده است، ‌گفت: ‌در شاهنامه نیز این پرسش‌ها مطرح است، ‌ولی خیام این پرسش‌ها را خلاصه کرده و با خواندن اشعارش هر کسی در درون خود، ‌آن را می‌یابد. ‌در ترجمه ‌فیتز جرالد نیز این موضوع را می‌بینیم که اواسط قرن نوزدهم بین زندگی تکنیکی و زندگی سنتی مردم در اروپا برخورد صورت گرفته بود و نوعی هشدار و آگاهی با این اشعار داده می‌شد و بعد، ‌دیگر نقاط جهان توجه کردند که این پرسش مطرح ‌شده در اشعار خیام بسیار پایه‌دار است. ‌هرچند در نقاط مختلفی از آثار کشف‌شده از تمدن‌های کهن، ‌اشعار شکسپیر، ‌اشعار رودکی یا سراسر شاهنامه طرح این پرسش‌ را می‌بینیم، ‌اما مانند خیام درخشان نیست. منظور خیام از شادی و شرابوی درباره ‌طرح شادی و شراب در اشعار خیام ‌تأکید‌ کرد: ‌در دوران غمزده ‌خیام، ‌راهی جز واکنش و بیان عکس آن نیست. ‌در آن زمان، ‌ترک‌های سلجوقی در همدستی با خلفای عباسی فضایی تنگ ‌همراه با‌ اختناق و اغتشاش اجتماعی ایجاد کرده بودند. ‌خیام بیان می‌کند که وقتی در بیرون، ‌فضای مناسبی ندارید، ‌در درون، ‌خوش باشید. ‌در اشعار حافظ نیز این را می‌بینیم. دکتر اسلامی ندوشن افزود: ‌منظور از شراب نیز خماری و بدمستی نیست، ‌بلکه در زبان فارسی معانی بسیاری دارد. ‌از جمله بعد معنوی آن که پادزهری در مقابل ریا و تزویر است. ‌تجسمی که به ذهن عوام داده شده، ‌چیزی است که در مینیاتورهای دوره ‌صفوی، ‌قاجار و تیموری می‌بینیم که معشوقی زیبا جام شرابی را به فردی مسن تعارف می‌کند، ‌در صورتی که منظور از شراب چیزی است که بتواند سردی زمانه را بشکند و فرمان‌های حکام‌های دنیا شکسته شود. ‌خارجی‌ها جنبه ‌ظاهری شراب را برداشت کرده‌اند و متأسفانه میخانه‌ها و کاباره‌هایی به نام خیام وجود دارد.