دیدار اخیر ولادیمیر پوتین، نخست وزیر روسیه از آمریکای لاتین و عقد قراردادهایی در حوزههای نظامی و انرژی با رهبران ونزوئلا و بولیوی، نشاندهنده تعمیق روابط این کشور با این منطقه است. روسیه که مدتها در آمریکای لاتین و کشورهای حوزه دریای کارائیب حضور نداشت، طی سالهای اخیر همواره بر توسعه همهجانبه همکاریها با کشورهای آمریکای لاتین تأکید کرده و حتی این اقدام را برای توازن قوا در جهان ضروری دانسته است. این در حالی است که حفظ آمریکای لاتین در سیاست خارجی آمریکا به عنوان سنگر محکم اقتصادی و امنیتی همواره از اهمیت ویژهای برخوردار بوده است. این اهمیت به حدی بوده که حتی در دهه 1960 و در خلال جنگ سرد، آمریکا به علت داشتن کنترل کامل بر این منطقه و جلوگیری از رسوخ دیگر کشورها به آن، تا حد یک جنگ تمامعیار با اتحاد جماهیر شوروی پیش رفت. با این اوصاف تقویت حضور و گسترش نفوذ روسیه در منطقه آمریکای لاتین را میتوان به مثابه آغاز جنگ سرد جدیدی در این منطقه تلقی کرد.
در این بین آنچه بیش از همه نگرانیهای آمریکا از حضور روسیه در آمریکای لاتین را شدت بخشیده، محورهایی است که مسکو برای همکاری با کشورهای این منطقه در اولویت قرار داده است. بر این اساس یکی از محورهای همکاری روسیه با کشورهای آمریکای لاتین، فروش سلاح بوده است، به نحوی که طی سالهای اخیر، حجم فروش تسلیحات و فناوریهای نظامی این کشور به کشورهای منطقه آمریکای لاتین افزایش یافته و روسیه در بازار سلاح منطقه در حال رسیدن به آمریکاست. روسیه که در سال 2009، مقادیر زیادی تسلیحات و فناوریهای نظامی به کشورهای ونزوئلا، برزیل، مکزیک، پرو و کلمبیا عرضه کرده است، در حال حاضر نیز در حال مذاکره با کشورهای بولیوی، اورگوئه و اکوادور در این خصوص است. حجم کلی فروش تسلیحات نظامی روسیه به کشورهای آمریکای لاتین در سال 2009، حدود 4/5 میلیارد دلار بود که این مسأله موجب نگرانی مقامات واشنگتن شده است.
در واقع تغییر در وضعیت بازار تسلیحاتی این منطقه، ایالات متحده آمریکا را از آینده این روند و افزایش وایستگی روزافزون کشورهای آمریکای لاتین به روسیه بیمناک کرده است. به عنوان نمونه در حالی که روسیه و ونزوئلا در سالهای ٢٠٠٥ و ٢٠٠٧، ١٢ توافقنامه نظامی به ارزش ٤/٤ میلیارد دلار امضا کردند، ایالات متحده معتقد است که دولت ونزوئلا نیازی به تسلیحات نظامی ندارد و تنها برای نشان دادن بلندپروازیهای خود دست به خرید این تجهیزات میزند. از این رو واشنگتن تلاش زیادی کرده که روسیه را از عقد قرارداد نظامی در خصوص فروش 20 سیستم دفاع ضدهوایی، 12 فروند هواپیمای ترابری نظامی و 24 جنگنده سوخو با این کشور منصرف کند.
در این بین امکان استقرار بمبافکنهای دوربرد استراتژیکی روسی در کوبا و از سرگیری کار مرکز رادیوالکترونی برای نظارت بر آمریکا از کوبا، آمریکاییها را بهخاطر امکان حضور نظامی روسیه در آمریکای لاتین بیش از پیش دچار نگرانی کرده است. در حالی که کارشناسان روسی، از سرگیری فعالیتهای الکترونیکی به منظور نظارت بر آمریکا از کوبا را به عنوان پاسخی ضروری به استقرار سیستم دفاع ضدموشکی آمریکا در اروپای شرقی میدانند، مقامات آمریکایی وقوع چنین امری را به مثابه خط قرمزی برای امنیت ملی خود تلقی میکنند.
یکی دیگر از مهمترین محورهای همکاری روسیه با آمریکای لاتین، به ساخت و احداث نیروگاه اتمی در کشورهای این منطقه باز میگردد. چنانکه روسها به ونزوئلا وعده همکاری در خصوص احداث نیروگاه هستهای در این کشور دادهاند. به نظر میرسد این امر با استقبال سایر کشورهای منطقه نیز مواجه شود.
به طور کلی روسیه سعی میکند اختلافاتش با ایالات متحده در رابطه با مسائلی همچون گسترش ناتو به سمت شرق و طرحهای آمریکا برای استقرار سیستم دفاع ضدموشکی در شرق اروپا را به آمریکای لاتین بکشاند. در واقع روسها با تغییر میدان بازی قصد دارند توجه مقامات کاخ سفید را به اقدامات تلافیجویانه خود جلب کنند. از این رو روسیه تلاش میکند نفوذ خود را در منطقه آمریکای لاتین افزایش داده و با انعقاد قراردادهای نظامی و امنیتی، منافع آمریکا در آمریکای لاتین را به چالش بکشد. بدین ترتیب روسها سعی دارند با استفاده از اصل «مقابله مثل» به آمریکاییها تفهیم کنند که حضور واشنگتن در حیاط خلوت روسیه میتواند پاسخی مشابه داشته باشد. در واقع روسها میخواهند از طریق گسترش حیطه نفوذ خود در آمریکای لاتین، پاسخی مناسب به نفوذ روزافزون ایالات متحده در مناطق اروپای شرقی، قفقاز و آسیای مرکزی بدهند.
