زهرا چیذری
همه ساله با آغاز دهه مبارک فجر، سراسر کشورمان در حال و هوایی دیگر فرو میرود.
جایجای کشورمان را شور و شعف فرا میگیرد. اشتیاقی که شاید نسل اولیهای انقلاب حلاوت آن را بیشتر حس میکنند. زنگ انقلاب و جوانان دهه 50 را که امروز گذر زمان، گرد و غبار تجربه را بر سر و رویشان نشانده، به یاد خاطرات تلخ و شیرین آن سالها میاندازد.
جوانانی که هوشیارانه در پی رهنمودهای پیرجماران قطره قطره به هم پیوستند و سیلی خروشان شدند؛ سیلی که کاخ پوشالی پهلوی را در هم شکست اما چه تفاوتهایی میان نسل اول انقلاب و نسل امروز وجود دارد؟
آیا جوانان امروز هم همان بصیرت را دارند؟ آیا آگاهی لازم برای حفظ انقلاب و دستاوردهای آن به نسل سوم داده شده است؟
برای پاسخ به این پرسشها به سراغ مریم بهروزی، مشاور حقوقی و امور مجلس رئیس جمهور و دبیر جامعه زینب که یکی از نسل اولیهای انقلاب اسلامی است رفتیم و با وی به گفتوگو نشستیم که حاصل آن را در ادامه میخوانید.
چه مؤلفههایی در جامعه ایران در زمان قبل از انقلاب وجود داشت که سبب شد جوانان آن نسل انقلاب کنند؟
در آن زمان نظام شاهنشاهی بر ایران حاکم بود؛ نظامی دیکتاتوری که اختناق و وابستگی جزو ملزومات آن بود. همه چیز به شاه ختم میشد و شاه هم عنصر وابسته به بیگانگان بود. عدم استقلال، نبود آزادی و از همه مهمتر دینزدایی در جامعه حاکم بود. شاهی سعی داشت فرهنگ بیگانه را بر جامعه حاکم کند و اقتصاد و صنعت ایران نیز کاملاً وابسته و به غرب بود. حدود 20 سال بود که جوانان ما را از رفتن به سمت علم و دانش باز میداشتند.
خفقان شدیدی بر نظام سیاسی کشور حاکم بود. جوانان این فضای جامعه را درک و بار رهبری هوشمندانه حضرت امام خمینی(ره) برای احیای ارزشهایی که به آن میاندیشیند قیام کردند.
شاه سعی میکرد به وسیله تهاجم فرهنگی جوانان را در خواب غفلت نگه دارد، چگونه جوانان آن نسل توانستند از این خواب غفلت بیدار شده و از دام تهاجم فرهنگی آن زمان برهند؟
حدود نیم قرن قبل از انقلاب با جهانی شدن فرهنگ و اقتصاد و سیاست گذر جامعه ایران از سنت به سمت مدرنیته آغاز شد.
برای تبدیل جوامع به نظامهای لیبرال دموکرات یا باید نظام تغییر میکرد یا تغییری درونساختاری در نظام رخ میداد. طبق برنامهریزی قدرتهای غربی، نظام شاهنشاهی ایران از جمله نظامهایی بود که باید دچار دگرگونی درونی میشد به همین دلیل برای اجرای اقتصاد و فرهنگ و سیاست لیبرال دموکرات باید فرهنگ اصیل جامعه را از بین میبردند.
جوانان با مشاهده در خطر قرار گرفتن فرهنگ و ارزشهایشان متوجه شدند اگر وضعیت به همین صورت ادامه پیدا کند، ممکن است دیگر هیچ چیزی از فرهنگ اسلامی و ایرانی برای نسل آینده باقی نماند. این بود که به رهبری امام خمینی(ره) قیام کردند.
در واقع مردم متوجه از بین رفتن ارزشهای دین و حتی ملیتمان شده بودند اما چرایی و چگونگی این مسأله و اینکه چه باید کرد، ناشی از هدایتهای حضرت امام(ره) و علما و دانشمندان و متفکران و روشنفکرهای جامعه بود.
همه میخواستند شرایط تغییر کند و از وضعیت موجود راضی نبودند اما الگو و نمونه این تغییر را امام(ره) ارائه دادند.
چه تفاوتهایی میان جوانان نسل اول انقلاب با جوانان امروز وجود دارد.
نسل جوان انقلاب اختناق زمان شاه را دیده بود و مشکلات آن دوران را از نزدیک لمس کرده بود. نسل جوان انقلابی آرمان و خواستهای داشت که آن را در جمهوری اسلامی پیدا کرد. آن نسل معنای واقعی آزادی امروز را درک میکند.
اما نسل جوان کنونی شرایط آن دوران را ندیده و تصویر درستی از آن دوران در ذهن خود ندارد. به نظر من همین قدر که نسل سوم پایبند به اصول انقلاب و رهبری هستند بسیار خوب است زیرا ما آن طور که باید تاریخ را برایش بیان نکردیم و نتوانستهایم ابهامات نسل جوان را برطرف کرده و واقعیت انقلاب را برایشان جا بیندازیم.
نسل سوم نیازمند آگاهی از اهداف و ارزشهای انقلاب است که این آگاهی به درک اهمیت و ضرورت حفظ دستاوردهای انقلاب میانجامد. این آگاهی چقدر به نسل سوم داده شده است؟
آگاهی زیادی به نسل سوم داده نشده است که البته این مسأله دلایل خود را دارد. بلافاصله پس از انقلاب ما گرفتار جنگ تحمیلی شدیم و به جای آنکه روی تعمیق ارزشهای انقلاب کار کنیم، انرژیمان صرف مقابله با تهاجم دشمن شد، پس از جنگ نیز دوران سازندگی را داشتیم؛ دورانی که به بازسازی تبعات حاصل از جنگ گذشت اینها همه باعث شد ما آن طور که شایسته است به اصل انقلاب نپردازیم. گرچه دیر شده اما باز هم جا دارد نسل سوم را به آنچه بود و آنچه شد آشنا کنیم و بکوشیم تا انقلاب در مسیر خودش حرکت کند.
جوان امروز در دنیای ارتباطات و رسانهها زندگی میکند. این مسأله نگاهی تیزبین و دقیق به وی بخشیده است. نقش رسانهها را در پاسخ درست این نگاه تیزبین جوانان چگونه ارزیابی میکنید؟
رسانهها هنوز ضعیف هستند و در حد انتظار ظاهر نمیشوند. باید آگاهی بیشتری در رابطه با انقلاب و تاریخ آن دوران توسط رسانهها به مردم و جوانان داده شود. باید دلایل قیام مردم و تبدل نظام شاهنشاهی به جمهوری اسلامی مورد بحث و بررسی قرار گیرد.
آموزش و پرورش و دانشگاهها در ارائه آگاهی لازم به نسل امروز و حتی نسل آینده نقش بسیار مهمی دارند. کتابهای درسی ما بیانگر واقعیتهای آن دوران نیستند. بحث اسلامی کردن دانشگاهها که توسط مقام معظم رهبری و امام(ره) سفارش شده است باید جدی گرفته شود.این مسأله تنها به مسأله حجاب محدود نمیشود، بلکه باید تفکر اسلامی و عقاید دینی در دانشگاهها حاکم شود. روحیه آزادیطلبی، استقلالخواهی و عشق به خدا و روحیه ایثار و فداکاری باید در بین دانشجویان تقویت شود. اینکه پس از یک انتخابات با یکسری اتفاقات ناگوار مواجه میشویم نشان میدهد که ما باید خیلی بیشتر از اینها کار کنیم.
گفتید دانشگاهها آنطور که باید اسلامی نیست، تعریف شما از دانشگاه اسلامی چیست؟
متأسفانه هنوز تعداد زیادی از اساتید دانشگاهی ما لیبرال و غربزدهاند.
کتابهای درسی نیز هنوز کاملاً اصلاح نشده و هنوز آن روش سیستمی درست را در تمام زمینهها نداریم. باید سیستمی برای دانشگاهها طراحی شود که خروجی آن جوانان تحصیلکرده دیندار باشند، نه اینکه جوانان دانش به دست بیاورند اما دینشان کمرنگ شود.
دانشگاهها و مساجد پایگاههای اصلی شکلگیری هسته اولیه انقلاب بودند. آیا فضای امروز مساجد و دانشگاهها همان نگاه موشکافانه و دقت نظر را در جوان امروز به وجود میآورد؟
ما نباید نقش بدخواهان اسلام و انقلاب را نادیده بگیریم. آنها از ابتدای انقلاب بر ضد انقلاب اسلامی برنامهریزی کردهاند و بودجههای فراوانی را برای این کار اختصاص داده و در تمام زمینههای فکری، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی فعالیت میکنند. طبیعتاً مقداری از انرژی ما صرف خنثی کردن حرکتهای آنان میشود اما به هر حال آنها سریعتر از ما حرکت میکنند، ما باید به اقدامات سیاسی و اقتصادیمان سرعت بیشتری بخشیم.
جوانان سرمایههای ارزشمند انقلاب هستند و همانگونه که نقش مؤثری در شکلگیری انقلاب داشتند، نقش غیرقابل انکاری در حفظ آن دارند. برای حفظ دستاوردهای انقلاب توسط نسل جوان چه تدابیری را میتوان اندیشید؟
نقش جوانان در انقلاب و حفظ آن نقش بسیار کلیدی است. جوانان باید از اهداف و ارزشهای انقلاب آگاه باشند. بدن دانش و آگاهیهای لازم انتظار حفظ انقلاب از جوانان انتظار بیجایی است.
جوانان باید ابتدا با آموزههای انقلاب و سپس با مأموریت خود برای حفظ آن آشنا شوند. جوانها سرمایههای کشور هستند و نقشی حیاتی دارند. آنها هم امروز را اداره میکنند و هم باید ارزشها و اهداف انقلاب را به آیندگان منتقل کنند. پدیده انقلاب گرچه بسیار ارزشمند و مهم است اما حفظ آن مهمتر است. ما باید آموزههای انقلاب را به روشنی بیان کنیم و به هر بخش یک مأموریت بدهیم، در آن صورت جوانان نیز مأموریتی مخصوص به خود را یافته و در فضا قرار میگیرند و انقلاب با تمام ارزشهایش حفظ میشود.
تهاجم فرهنگی گستردهای علیه کشور ما وجود دارد. این تهاجم جوانان ما را هدف گرفته است. برای تجهیز جوانانمان در مقابل این تهاجم باید چه کنیم؟
ما چیزی کم نداریم و دارای آموزههای غنی دینی، انقلابی و فرهنگی هستیم. ما از فرهنگ و تمدن دیرینهای برخوردار هستیم و باید افکار عمومی جامعه را با این فرهنگ درگیر کنیم. در این صورت مسلماً در برابر تهاجم فرهنگی مجهز و مسلم خواهند بود و هیچ خطری تهدیدشان نمیکند. ما باید فرهنگ ایران اسلامی را به سایر کشورهای جهان صادر کنیم.
شما به عنوان یکی از نسل اولیهای انقلاب که دوران جوانی خود را صرف مبارزه با رژیم طاغوت کردید چه توصیهای به جوانان امروز و نسل سوم انقلاب دارید؟
جوانان ما، جوانانی خوشفکر و با درایتی هستند و در بعضی زمینهها از ما جلوتر حرکت میکنند. آنها باید مطالبات و نیازهایشان را از دولت متولیان فرهنگی و رسانهها و... با محوریت هدایتهای مقام معظم رهبری بخواهند.
جوانان چگونه باید مطالباتشان را از دولت و سایر دستگاههای ذیربط طلب کنند؟
انها باید اول نیازهایشان را بشناسند، سپس از طریق قانون و راههای قانونی مطالباتشان را بخواهند. قانون اساسی و رهبری معظم انقلاب راه را برای جوانان باز گذاشتهاند. جوانان میتوانند براساس اندیشه و منطق و انصاف و عدالت حق خود را مطالبه و دریافت کنند.
