از همان روزی که یوکیو آمانو به جای محمد البراعی کرسی ریاست آژانس بینالمللی را در اختیار گرفت بسیاری از تحلیلگران انتظار داشتند که رویه پیشین آژانس تغییر کند و فشارها به جمهوری اسلامی ایران افزایش یابد، اما کمتر کسی فکر میکرد که مرد هستهای چشم بادامی در اولین گزارش خود درباره فعالیتهای هستهای ایران شمشیر را از رو ببندد و موضع تندی علیه تهران اتخاذ کند. اگر چه در بیست و یکمین گزارش آژانس به شکل ضمنی غنیسازی 20 درصدی ایران مورد تأیید و توجه قرار گرفته است اما جملاتی در آن گنجانده شده که به عقیده کارشناسان، تحلیلگران و مقامات سیاسی و هستهای ایران از واقعیت تهی است.
در بند چهل و هفتم این گزارش که یکی از تندترین بندهای پنجاه و یکگانه است آمده که «ایران ملزومات مندرج در قطعنامههای مربوطه شورای حکام و شورای امنیت شامل اجرای پروتکل الحاقی را که برای اعتماد سازی نسبت به مقاصد منحصرا صلح آمیز برنامه هستهای ایران و حل وفصل مسائل باقیمانده اهمیت اساسی دارد اجرا نمینماید. بویژه ایران برای شفاف سازی موضوعات باقیمانده که موجب نگرانی نسبت به ابعاد احتمالی برنامه هستهای ایران هستند و اجرای متن اصلاح شده کد 301 از ترتیبات فرعی بخش عمومی مبنی بر ارائه پیش هنگام اطلاعات طراحی نیاز به همکاری دارد.»
با توجه به اینکه دوربینهای آژانس در مراکزی که تاسیسات هستهای ایران در آن قرار داشته و در حال فعالیت هستند و همچنین به این دلیل که تهران اجازه بازرسی سرزده را به بازرسان آژانس داده است، این بند از گزارش نمیتواند از فشارهای سیاسی برخی از کشورهای قدرتمند که مخالف فعالیتهای هستهای ایران هستند، به دور باشد. بنابراین مدیر کل تازه کار آژانس نتوانسته است رویکرد مستقلانهای را دنبال کند و محتویات این گزارش درست همان چیزی است که آمریکا از او خواسته است.
گزارشی برای جلب رضایت آمریکا
یک منبع نزدیک به شورای عالی امنیت ملی در گفت و گو با«جوان» کلیت این گزارش را «افتضاح»، «زهردار» و «منفی» خواند و آژانس را رسما شعبهای از وزارت خارجه آمریکا دانست.
به گفته وی به نظر میآید آمریکا با این گزارش در صدد است تا از یک سو برآورد اطلاعاتی خود (NIE) را توجیه کند و از سوی دیگر میخواهند چین را تحت فشار قرار دهند و از این طریق قدرت چانه زنی پکن را در قبال فعالیتهای هستهای ایران کاهش دهند، زیرا چین برخلاف دیگر کشورهای 1+5 معتقد است تا زمانی که آژانس ماهیت صلح آمیز بودن فعالیتهای هستهای ایران را تأیید میکند، ما حق نداریم این کشور را مجازات کنیم. با توجه به اینکه غرب بسیار علاقه مند است هر چه زودتر تحریمهای به گفته خود فلج کننده را علیه ایران به اجرا بگذارد، این نظر چین میتواند به عنوان سنگی جلوی پای غرب تلقی شود. بنابراین آمریکا نیازمند اتخاذ یک نظر و گزارش تند از سوی آژانس بود.
به عقیده ناظران سیاسی یکی دیگر از دلایل انتشار چنین گزارشی وجود اولی هاینونن، معاون مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی هستهای است که گفته میشود به اسراییل نزدیک است. وی که بسیار علاقه مند بود به عنوان مدیرکل آژانس انتخاب شود با حضور آمانو این شانس را از دست داد. بنابراین با دست بردن در این گزارش و تنظیم ضد ایرانی آن به دنبال این است که برای کاخ سفید خودشیرینی کرده تا در دورههای دیگر این شانس را از دست ندهد.
دکتر سید رضا میرطاهر، کارشناس مسائل هستهای با «تند» و «یکسویه» خواندن این گزارش گفت: در این گزارش نسبت به تمامی فعالیتهای هستهای ایران رویکرد منفی اتخاذ شده است تا با مطرح کردن آن در شورای حکام که به زودی تشکیل میشود، زمینههای ارسال آن را به شورای امنیت سازمان ملل هموار کند.
به اعتقاد این کارشناس هستهای وجود دیپلماسی فعال چه در عرصه سیاست خارجی و چه در عرصه قدرت نرم و دیپلماسی عمومی به ویژه اطلاعرسانی و تبادل نظرات با طرفهای تاثیرگذار در این زمینه بخصوص کشورهای حاضر در گروه 1+5 میتواند بسیار موثر باشد.
یکی از مهمترین تفاوتهای این گزارش با گزارشهای پیشین آژانس این است که آمانو نسبت به آن دسته از فعالیتها و مباحثی که ایران به آژانس اعلام و ارائه کرده مشکوک است. در گزارشهای پیشین محمد البراعی میگفت که در آنچه که ایران اعلام و آژانس محاسبه کرده انحرافی دیده نمیشود اما آژانس نمیتواند بگوید مباحث ارائه نشدهای وجود دارد و نمیتواند در این باره نظری بدهد. این در حالی است که در گزارش جدید آمده است آنچه را تهران ارائه داده نیز برای آژانس قابل محاسبه نیست و مشخص نیست که در این جا انحرافی پیش آمده است یا نه.
محمد اسماعیل کوثری، نایب رئیس دوم کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی در واکنش به این بخش از گزارش به خبرنگار جوان گفت که آمانو با این خوش رقصی سعی کرده است تا مقامات کشورهای آمریکایی و غربی را راضی نگهدارد و همچنین از آنها تشکر کند که اجازه دادند وی به عنوان مدیر کل آژانس انتخاب شود.
وی تأکید کرد آژانس با این گزارش غیر واقعی منزلت جایگاه خود را در نظام بینالملل کاهش داد.
به گفته وی آژانس نباید منابع گزارش خود را بر اساس گفتهها و خواستههای دیگران تنظیم کند، زیرا بازرسی مداوم که در بسیاری از اوقات به شکل سرزده انجام می شود بهترین راه برای رسیدن به اطلاعاتی است که آژانس به آن نیاز دارد.
محمد کرمی راد، دبیر دوم کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی نیز با تأکید بر اینکه این گزارش با فشارهای سیاسی صهیونیسم بین الملل همراه بوده است، تأکید کرد ایران در واکنش به این کار قویا به سمت غنی سازی 20 درصدی پیش خواهد رفت تا سوخت لازم را برای راکتور اتمی تهران تأمین کند.
وی افزود: ما از اول پیشنهاد خرید یا معاوضه سوخت را به غرب دادیم اما هر چه منتظر ماندیم جوابی نشنیدیم بنابراین فکر میکنیم که بهترین کار این است که سوخت مورد نیاز را در داخل کشور تولید کنیم.
کرمی راد با اشاره به اینکه گزارش آژانس براساس اطلاعات نادرست و منابع ناموثق تنظیم شده است گفت: واقعیتهایی که مراکز هستهای ایران وجود دارد چیز دیگری است زیرا ایران هیچ نیازی ندارد که به سمت تولید سلاح هستهای برود که اگر در صدد این کار بود مطمئناً از NOT خارج میشد.
مهمان پرست: پیشنهاد غرب غیرمنطقی است
سه کشور آمریکا، فرانسه و روسیه با ابراز نگرانی از آغاز غنی سازی 20 درصدی با انتشار نامهای در دوازدهم فوریه پیشنهاد دادند که جمهوری اسلامی ایران برای تأمین سوخت راکتور اتمی تهران، رادیو ایزوتوپها را از بازار جهانی بخرد.
رامین مهمان پرست، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران با تأکید بر اینکه غرب میخواهد فشار سیاسی بیمنطق و بدون پایه و اساس حقوقی را به کشور ما وارد کند، این پیشنهاد آن را منطقی ندانست.
وی با اشاره به اینکه بارها ایران اعلام کرده که غنیسازی ۲۰درصد در کشور هیچ منافاتی با معاوضه یا خرید سوخت ندارد، ادامه داد: با توجه به اینکه سوخت راکتور تحقیقاتی تهران سال آینده به اتمام میرسد، باید به فکر تأمین سوخت در موعد مناسب آن باشیم
