یک سال بعد از جنگ غزه، یعنی حادثهای که مذاکرات صلح تلآویو- دمشق را معلق کرد، این روزها باز هم زمزمههایی درباره احتمال از سرگیری گفتوگوها به گوش میرسد. بنیامین نتانیاهو نخستوزیر اسراییل هفته قبل در کمیته مسائل خارجی و دفاعی گفت که سوریها از طریق فرانسه به او پیام دادهاند که آمادهاند مذاکرات را از نقطهای که سال گذشته متوقف شده بود دوباره شروع کنند. نتانیاهو البته خیلی زیرکانه و بدون اینکه به رایزنیهای قبلیاش با پاریس بعد از سفر به واشنگتن اشاره کند، تمنای مذاکره را به گردن سوریها انداخت ولی در واقع امر فعلا بیشتر این طرف اسراییلی است که میخواهد باب مذاکرات را بعد از یک سال باز کند. اسراییلیها میگویند راه صلح خاورمیانه از دمشق عبور میکند، چون تل آویو در آنجا با بحران شهرکسازی و شهرکنشینان روبهروست و نه با موضوع قدس، آوارگان و دهها مشکل کوچک از این دست. در سوریه مسأله فقط جولان است و طرف مذاکره دولت سوریه.
چون و چراهایی جدی درباره این استدلال وجود دارد، این سؤال جدی هم مطرح است که چرا اسراییلیها بعد از یک سال، باز هم به فکر مذاکره با سوریها افتادهاند و چه شده که نتانیاهو میگوید: هر موقع و هر جایی که لازم شود، حاضر است با دمشق به گفتوگو بنشیند؟
یک دلیل تمایل تلآویو، کند شدن و یا بهتر بگوییم به بنبست رسیدن روند صلح خاورمیانه است. آخرین مذاکرات نتانیاهو با اوباما که ماه پیش انجام شد هیچ نتیجهای نداشت و رئیسجمهورآمریکا حتی تشریفات معمولی مراودات را هم با طرف اسراییلی بجا نیاورد. نتانیاهو که از قبل هم پیشبینی اوضاع را کرده بود از واشنگتن یک راست به پاریس رفت و آنطوری که روزنامه هاآرتص نوشته همانجا بحث صلح با سوریها را پیش کشید. به عبارت واضحتر طرح صلح با سوریه، فرار از فشارهای کم سابقهای است که نتانیاهو و تیم او در تلآویو با آن روبهرو شدهاند. اوباما طی یک ماه گذشته به طرز کم سابقهای اروپاییان را علیه تلآویو شوراند. بحران دیپلماتیک لندن- تل آویو و فشار اروپاییها برای پذیرفتن طرح سوئد، همگی در همین چارچوب است و البته فرانسویها در این بین یک استثنا بودند.
نزدیک شدن سوریها به لبنان طی چند روز گذشته، اسراییلیها را نگران و شاخکهای آنها را فعال کرده است. سعد حریری پنج سال بعد از حادثهای که به مرگ پدرش انجامید، با استقبال گرم سوریها به بیروت رفت و طرفین با سرعتی نه چندان آهسته به سمت گرمی مناسبات پیش میروند. ملاقات حریری از دمشق برای تل آویو حاوی این پیام بود که دولت غربگرای حریری واقعیت حزب الله را قبول کرده است. سفر دیروز متکی به لبنان احتمالاً این روند را تسریع خواهد کرد و اسراییلیها میدانند که اگر زودتر حرکت نکنند، موازنههای منطقهای به سمت و سویی دیگر پیش خواهد رفت.
نه محترمانه آقای اسد
جواب سوریها به طرف اسراییلی هم حاوی نکته مهمی است. در شرایط جدید منطقهای بشار اسد خوب میداند که برای ادغام در ترتیبات منطقهای نیاز چندانی به صلح با اسراییل ندارد. از طرف دیگر چند دور مذاکرات مخفیانه و علنی با اسراییل، سوریها را به این نتیجه رسانده که دور جدید مذاکرات هم چیزی به جز برگزاری یک مراسم عکس یادگاری نیست، مراسمی که دیگر الان اسراییلیها به آن نیاز دارند نه دمشق.
در واقع سوریها با آگاهی از تمام این شرایط است که برگزاری مذاکرات را به میانجیگری ترکهایی حواله دادهاند که روابط آنها با تلآویو بیش از هر موقع دیگری دچار آشفتگی و اضطراب است. اگر بخواهیم جواب سوریها به اسراییل درباره مذاکرات صلح را تفسیر کنیم، در واقع این جواب «نه» محرمانه اسد به نتانیاهو است.
