علیرضا محمدی - گسترش کافی نتها و گیمنتها به عنوان بخشی از تبعات توسعه استفاده از رایانه در ایران، امروزه تبدیل به یکی از صحنههای عادی برای اغلب شهروندان شده است. از حدود یک دهه قبل که این اماکن جای پای خود را به عنوان مشاغلی جدید در جامعهمان باز کردهاند، تا کنون به چنان رشدی دست یافتهاند که حتی در دورافتادهترین نقاط کشورمان نیز نمونههایی از آنها به چشم میخورند.
هرچند که برای کافینتها و گیمنتها کارکردهای متفاوتی تعریف شده، اما اشتراکاتی مانند مشتریان غالباً جوان و استفاده از جاذبهای چون رایانه در هر دو محیط، باعث شده تا خانوادهها دید و حساسیت یکسانی به هر دوی این اماکن داشته باشند. این شرایط در حالی است که اغلب صاحبان این مشاغل برای کسب درآمد بیشتر امکانات اینترنتی و بازیهای رایانهای را توأمان به مشتریانشان عرضه میکنند.
حال با توجه به رجوع مشتریان کم سن و سال به این اماکن، نحوه نظارت بر عملکرد آنها یکی از دغدغههای خانوادهها به شمار میآید. رضا سوری، شهروندی که در نزدیکی یک گیم نت سکونت دارد، یکی از اصلیترین تفریحات فرزند خود را رجوع به گیمنت و پرداختن به بازیهای یارانهای معرفی میکند:
در سراسر طول تابستان پسرم اغلب اوقات خود را در این مکان سپری میکرد و من هم مشکلی با این کار او نداشتم، اما حالا که مدارس باز شده، او به جای پرداختن به درسش، تنها به فکر تعطیلی از مدرسه و رفتن به گیم نت است.
سوری از این متعجب بود که چرا با وجود داشتن رایانه در منزل، باز هم پسرش به گیم نت میرود. پاسخ این سوال را خود مرتضی، فرزند سیزده ساله رضا سوری، بهتر از هر کس دیگری میدانست: در گیم نت این امکان برای ما وجود دارد که به صورت گروهی با بچههای دیگر بازی کنیم. بازیهایی مثل «کانتر» و «دیدی» را میتوان با امکانات موجود در گیم نتها به صورت گروهی بازی کرد.
ایجاد حس رقابت در بین نوجوانان برای پرداختن به بازیهای گروهی همان چیزی بود که مرتضی به آن اشاره میکرد. البته این بین رسومی همچون شرطبندی بر روی برنده و بازنده نیز در بین گروههای مسابقه دهنده وجود دارد که از دیگر جاذبههای نهچندان دلچسب این اماکن به شمار میآید. جاذبهای که به گفته مرتضی بعضی اوقات منجر به درگیری هم میشود.
گیم نتی که پاتوق هر روزه مرتضی به شمار میآید، علاوه بر خدمات بازیهای رایانهای، چند رایانه را هم برای استفاده از اینترنت اختصاص داده است. مشتری از ابتدای ورود به این مکان هدف خود برای استفاده از رایانهها را به صاحب جوان گیم نت (یا شاید هم کافی نت) بیان میکند و مشغول کار خود میشود.
علوی، صاحب این گیم نت، هرگز اسم پروانه کسب را نشنیده و در این خصوص چنین نظری داشت:
نمی دانم برای گرفتن پروانه کسب باید به کجا مراجعه کنم. من تنها برای راه اندازی شبکه اینترنتم به سازمان تأمین کننده ارتباطات رادیویی رفتم و برای گرفتن مجوز تأمین isp اقدام کردم و بعد از آن کارم را شروع کردم. البته عمده درآمد من از طریق بازیهایی است که در اختیار مشتریانم قرار میدهم، وگرنه کافی نت تنها سودی ندارد.
طبق نظر علوی، عمده مشتریان او را نوجوانان تشکیل میدهند. هر چند که این آمار به طور کلی از سنین هفت، هشت سال شروع شده تا 30 ساله را نیز در بر میگیرد. در زمانی که ما شاهد فعالیت این گیم نت، کافی نت بودیم، تقریباً تمامی مشتریان، نوجوانان 13، 14 سالهای بودند که یا به صورت تک نفره یا در گروههای چند نفره مشغول بازی بودند. در آن محیط 12 متری کم نور، 12 رایانه بدون فاصله از یکدیگر قرار گرفته بودند که با توجه به کمی جا و سر و صدای بچهها و بازی ها، محیط مخوفی را در نظر بیننده تداعی میکردند!
اما صرفنظر از شکل ظاهری چنین محیطهایی، نوع بازیهایی که بچهها به آن میپردازند نیز جالب توجه است. ناصر مرادی، یکی دیگر از صاحبان چنین اماکنی که قدمی بیش از علوی برداشته و پلی استیشن را نیز به جاذبههای مغازهاش افزوده، میگفت:
هم اکنون نظارت بر نوع بازیها از سوی وزارت ارشاد صورت میگیرد. البته من هیچ وقت در محل کسبم مورد موآخذه قرار نگرفتهام و از لیست بازیهای ممنوعه در هنگام مراجعه به بازار مطلع میشوم. برخی از این بازیها مثل کشتی کج و نبرد خدایان (مربوط به پلی استیشن ) به طور کلی از سوی ارشاد ممنوع شدهاند و برخی دیگر نیز مانند جیمزباند و ... پس از ایراد اصلاحاتی در آنها، مجوز انتشار میگیرند. هرچند که بازیهای ممنوعه را هم میتوان با قیمت بیشتری به دست آورد. به طور مثال اگر یک سی دی بازی را بخواهیم به صورت تکی 1000تومان خریداری کنیم، بازیهای ممنوعه تقریبا 4یا 5 هزار تومان برایمان هزینه برمی دارند.
خود مرادی این هزینه را تقبل کرده و برخی از این بازیها را در خلأ نظارت مناسب بر این اماکن در اختیار مشتریانش قرار داده بود. بازیهایی مملو از خشونت و هیجان کاذب که شاید یکی از آرامترین آنها بازی «همسایه مزاحم» باشد که گویی نحوه آزار رساندن هرچه بهتر بچهها به همسایگانشان را آموزش میدهد!
آنچه که کافینتها و گیمنتهای این چنینی را به اخذ انواع تمهیدات برای جلب هرچه بیشتر مشتری سوق داده، از سوی مرادی و برخی از همکارانش «وجود دستهای زیاد» و لزوم هرچه بیشتر جذب مشتری، نامیده میشود. اما در نظر بسیاری از شهروندان، این عدم نظارت مناسب از سوی نهادهای مسؤول است که به این افراد اجازه هر کاری را میدهد.
با وجود اعتراضات شهروندان، توجیهات کافینت داران نیز جای تامل دارد. شهبازی که فعالیت خود را در ابتدا با نام کافی نت آغاز کرده مدعی بود که اگر او میخواست تنها به ارائه خدمات اینترنتی بپردازد نمیتوانست درآمد لازم را برای ادامه کارش کسب کند. به نظر او اگر امکان فعالیت بیدغدغه برای این همه کافینت و گیمنت بدون مجوز وجود دارد، لزوم تهیه پروانه کسب و رفتن زیر بار تعهدات اتحادیههای مربوطه بدیهی به نظر نمیرسد.
طبق آمارهای رسمی هم اکنون در حدود 70 درصد از کاربران اینترنت ترجیح میدهند در خانه و با رایانههای شخصی به امور خود رسیدگی کنند. این در حالی است که همین آمارها از کاهش فعالیت کافی نتهای دارای پروانه کسب خبر میدهند.
شهرام شیرمست، رئیس اتحادیه صنف رایانه، داده ورزی و ماشینهای اداری تهران، در گفتوگویی با ما، با اعلام اینکه این اتحادیه تمهیداتی را برای حمایت از کافینتهای دارای پروانه کسب در نظر گرفته، در این خصوص گفت: متأسفانه فعالیت کافینتهای بدون مجوز، طرحهایی نظیر «طرح محدوده صنفی» را کم اثر میکنند. در این طرح ما قصد داریم تا محدودهای جغرافیایی برای کافینتهای دارای پروانه در نظر بگیریم تا آنها نیز در جلب مشتری موفقتر باشند. البته با توجه به اینکه عمده درآمد کافینتها هم اکنون از طریق ثبت نام کنکور و مواردی از این قبیل است، بر آنیم تا با همکاری سازمان سنجش زمینه آموزشهای لازم برای صاحبان کافینتها را نیز فراهم کنیم.
شیرمست لزوم ارائه پروانه کسب از سوی کافینتها را یادآور شد و اینکه:
مشتریان حق دارند که برای انجام امور اینترنتی خود از صاحبان کافینتها، پروانه کسب طلب کنند. با توجه به مراحل و فیلترهای سختی که ما برای اخذ این پروانه در نظر گرفتهایم، من میتوانم به جرات اعلام کنم که اسرار مشتریهای مراجعه کننده به این کافینتها محفوظ خواهد ماند و آنها با اطمینان به این مراکز مراجعه کنند.
از اقدامات خوبی که اخیراً در خصوص کافینتها انجام گرفته، تعیین نرخ مصوب برای خدمات اینترنتی این اماکن است. به این ترتیب که مشتری برای استفاده از اینترنت، هر ربع ساعت 400 تومان، نیم ساعت 600 تومان و یک ساعت 1200 تومان پرداخت خواهد کرد. اما وجود کافینتهای بدون پروانه کسب، اجرای صحیح چنین مصوباتی را نیز عقیم خواهد گذاشت. شیرمست در خصوص برخورد با کافینتهای بدون مجوز گفت: بازرسی اتحادیه ما بیشتر مربوط به شروع کار کافینتها است. هرچند که اتحادیه ما با بازرسین و امکاناتی که در اختیار دارد تا حد امکان سعی میکند به شکایات رسیدگی کند و اخطارها و در نهایت برخوردهای لازم با کافینتهای بدون مجوز را انجام دهد. البته تداخل گیمنتها که در اصل جزو صنف ما نیستند نیز باعث بروز اشکالاتی در حسن برخورد ما میشود، ولیکن ما نهایت سعی خود را انجام میدهیم.
طبق گفته شیرمست، کافینتهای عضو این اتحادیه تنها 80 واحد هستند. اگر این آمار را در کنار تعداد واقعی اماکنی که این روزها با نام کافی نت و گیم نت در جای جای این کلانشهر فعالیت میکنند، قرار دهیم به نمودار ناموزونی دست خواهیم یافت که هم اینک در جامعه ما در جریان است.
