جوان آنلاین: ساعات ابتدایی صبح، ایستگاه‌های متروی تهران به یکی از پرترددترین نقاط شهر تبدیل می‌شوند. مسافرانی که عجله دارند تا خود را به محل کار، دانشگاه یا مدرسه برسانند. همان وقت است که سیل جمعیت، پشت خط زرد سکوها منتظر رسیدن قطارها می‌مانند. وقتی که قطاری از راه می‌رسد، تازه قسمت سخت سفر آغاز می‌شود. جمعیتی که برای ورود به واگن‌ها به یکدیگر نزدیک شده‌اند، مسافرانی که هنوز فرصت پیاده شدن پیدا نکرده‌اند و کسانی که ناچارند چند قطار را از دست بدهند تا شاید بتوانند خود را به داخل یکی از واگن‌ها برسانند.
این تصویر برای بسیاری از مسافران متروی پایتخت، صحنه‌ای آشنا و البته بسیار تلخ است! یک تجربه تکراری که در ساعات اوج سفر روزانه، از ایستگاه‌های پرتردد تا خطوط تقاطعی، خود را به شکل ازدحام روی سکوها، فشردگی داخل واگن‌ها و دشواری سوار و پیاده شدن نشان می‌دهد.
گلایه شهروندان
برای شهروندی که هر روز باید مسیری طولانی را با مترو طی کند، این شلوغی فقط به معنای ایستادن در صف قطار نیست، بلکه چندین بار قطار را از دست می‌دهد و فشار جمعیت هنگام ورود و خروج را تحمل می‌کند. گاه نیز تحمل گرمای واگن‌های پرازدحام بخشی از مشکلاتی می‌شود که مسافران در کنار بهای بلیت می‌پردازند، هزینه‌ای که در نهایت از وقت، آسایش و انرژی روزانه آنها کم می‌کند.
گلایه از وضعیت مترو البته تنها به تجربه روزمره مسافران محدود نمانده است. در گزارش‌های متعدد در رسانه‌ها نیز، بار‌ها به مشکلاتی مانند فاصله طولانی حرکت قطارها، کمبود واگن، ازدحام در ساعات پیک و دشواری تردد در برخی خطوط اشاره شده‌است.
برای مثال، مسافران مترو در ایستگاه تئاتر‌شهر نیز بار‌ها و بار‌ها از شلوغی خطوط دو و سه و نگرانی درباره تأخیر در رسیدن به محل کار و تحصیل گفته‌اند. این مسافران چشم‌انتظار افزایش واگن‌ها برای کاهش ازدحام هستند. بسیاری از ایستگاه‌های دیگر نیز وضعیت مشابه همین را دارند. در واقع، آنچه مسافران از آن گلایه دارند، صرفاً شلوغ بودن قطارها نیست؛ مسئله این است که مترو به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین شریان‌های جابه‌جایی شهر، در ساعات پرتردد باید پاسخگوی حجم بالایی از تقاضا باشد، اما ظرفیت ناوگان و فاصله حرکت قطارها همیشه با این میزان تقاضا تناسب ندارد.
کمبود واگن، ریشه بخشی از ازدحام‌ها
بخشی از وضعیت بلبشوی ایستگاه‌های مترو را باید در فاصله میان ظرفیت موجود شبکه و نیاز واقعی شهر جست‌و‌جو کرد. متروی تهران در سال‌های گذشته از نظر طول خطوط و تعداد ایستگاه‌ها توسعه پیدا کرده، اما توسعه زیرساخت ریلی بدون تأمین متناسب قطار و واگن، لزوماً به معنای ارتقای کیفیت خدمات نیست.
سید جعفر تشکری‌هاشمی، رئیس کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای شهر تهران، پیش‌تر در اظهاراتی درباره وضعیت ناوگان مترو گفته‌بود که کمبود واگن موجب افزایش سرفاصله حرکت قطارها و کاهش مطلوبیت خدمات برای مسافران شده‌است.
پرواضح است که وقتی ناوگان متناسب با گسترش شبکه و افزایش تقاضای سفر توسعه پیدا نکند، طبیعی است که فشار بیشتری به قطار‌های موجود وارد شود.
وعده واگن‌های جدید در انتظار تحقق
به تازگی پرویز سروری، نایب‌رئیس شورای اسلامی شهر تهران، از پیگیری تأمین واگن‌های جدید برای متروی پایتخت خبر داد و گفت: «بخش قابل توجهی از منابع مالی این طرح از سوی شورای شهر تأمین شده‌است.» او با اشاره به خرید واگن‌های جدید و مشکلات انتقال آنها به کشور در پی شرایط جنگی اظهار داشت: «بخشی از قطارها بارگیری شده‌بود، اما شرایط پیش‌آمده مانع انتقال آنها شد.» سروری همچنین از تلاش برای استفاده از ظرفیت تولید داخل و تأمین یک یا دو رام قطار داخلی خبر داده‌است.
این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که کمبود ناوگان همچنان یکی از مسائل اصلی متروی تهران است و ورود قطار‌های جدید می‌تواند در کاهش فاصله حرکت قطارها و افزایش ظرفیت جابه‌جایی مسافران مؤثر باشد. سروری در ادامه با حمایت از ادامه رایگان‌سازی مترو در شرایط جنگی، این اقدام را پیام‌آور امید و تسکین‌بخش برای مردم دانسته است. به گفته او، مطابق مصوبه موجود، ادامه این سیاست باید در دوره‌های دوماهه در شورای شهر بررسی شود و امیدوار است اعضای شورا با توجه به شرایط کشور و رضایت مردم، با تداوم آن موافقت کنند.
رایگان شدن مترو، بی‌تردید می‌تواند بخشی از فشار اقتصادی سفر‌های روزانه را از دوش شهروندان بردارد، اما در کنار این سیاست حمایتی، یک سؤال مهم همچنان باقی است: اینکه آیا ظرفیت ناوگان نیز متناسب با افزایش تقاضا و نیاز مسافران تقویت خواهد شد؟
چراکه کاهش هزینه سفر، اگر با افزایش ظرفیت جابه‌جایی همراه نباشد، به‌تنهایی نمی‌تواند از انتظار طولانی روی سکوها، ازدحام واگن‌ها و دشواری سفر‌های روزانه بکاهد.
لزوم افزایش کیفیت سفر با مترو
مترو برای میلیون‌ها شهروند تهرانی، بخشی از برنامه روزانه زندگی آنهاست. کارمندی که باید به موقع در محل کار حاضر شود، دانشجویی که نگران از دست دادن کلاس است و کارگری که هر دقیقه تأخیر برایش اهمیت دارد، همگی به کیفیت خدمات این شبکه وابسته‌اند.
برای این مسافران، توسعه مترو زمانی معنا پیدا می‌کند که در کنار افتتاح ایستگاه‌ها و افزایش طول خطوط، قطار کافی نیز در اختیار شبکه قرار گیرد، زمانی که انتظار روی سکو کوتاه‌تر شود و سوار شدن به قطار به تجربه‌ای همراه با فشار و ازدحام تبدیل نشود.
واقعیت این است که شهروندان از مترو انتظار معجزه ندارند؛ آنها فقط می‌خواهند قطاری که برای جابه‌جایی‌شان در نظر گرفته شده، به‌موقع برسد و ظرفیت کافی برای سوار شدن داشته باشد. شاید معیار واقعی موفقیت مدیریت مترو نیز نه فقط کیلومتر‌های ساخته‌شده و ایستگاه‌های افتتاح‌شده، بلکه کیفیت سفری باشد که هر روز میلیون‌ها نفر تجربه می‌کنند.
