جوان آنلاین: هوا که سرد می‌شود، خیابان‌های تهران برای افرادی که سرپناهی ندارند، سخت‌تر و بی‌پناه‌تر از همیشه می‌شود. رفته‌رفته دمای هوا پایین می‌آید و جای گرم و امنی برای خواب شبانه بی‌خانمان‌ها وجود ندارد. به همین دلیل، از اواسط پاییز تا پایان زمستان، موضوع خدمات حمایتی از آنها به یکی از مهم‌ترین موضوعات روز‌های سرد شهر تبدیل می‌شود، مسئله‌ای که بی‌تردید پاسخ‌گویی بدان، تنها به مهیا کردن فضایی گرم محدود نیست، بلکه دسترسی به خدمات بهداشتی، غذای گرم و حمایت مددکاران اجتماعی را نیز در بر می‌گیرد.
پرواضح است که در چنین شرایطی، آمادگی مراکز نگهداری و نحوه دسترسی افراد بی‌سرپناه به خدمات شهری اهمیتی بیش از پیش پیدا می‌کند. به تازگی شهرداری تهران اعلام کرده که امسال، به رسم سال‌های گذشته، علاوه بر مددسرا‌های ثابت، اتوبوس‌های «پناه گرم» را نیز در نقاطی از شهر مستقر می‌کند، اتوبوس‌هایی که قرار است در ساعات شب تا صبح، امکان استفاده از سرپناه و دریافت برخی خدمات حمایتی را برای افراد بی‌سرپناه فراهم کنند. بر اساس اعلام معاون خدمات اجتماعی سازمان رفاه، خدمات و مشارکت‌های اجتماعی شهرداری تهران، ۱۵ مددسرای ثابت این شهر با ظرفیت اسمی یک‌هزار و ۵۰۰ تخت آماده خدمت‌رسانی هستند و با احتساب امکان استراحت افراد در فضای گرمخانه‌ها، ظرفیت اعلام‌شده به بیش از ۲ هزار نفر می‌رسد. همچنین قرار است ۱۵ اتوبوس پناه گرم نیز با ظرفیت مجموع حدود ۶۰۰ نفر، از ۱۵ آبان‌ماه در نقاط تعیین‌شده شهر مستقر شوند.
ترجیح سرما به تحمل رفتار‌های تحقیرآمیز
تجربه سال‌های گذشته نشان داده که نحوه ارائه خدمات و اعتماد افراد بی‌خانمان به گرمخانه‌ها اهمیت بسیار زیادی دارد. چراکه با وجود فراهم‌شدن امکانات اسکان در این مراکز، مراجعه به آنها، انتخاب همه افراد بی‌سرپناه نیست! این بدان معناست که افراد ترجیح می‌دهند در سرما بمانند، اما پایشان را در گرمخانه‌ای که کرامت انسانی آنها را حفظ نمی‌کند، نگذارند.
سال گذشته بود که روایت مردی به نام مسعود (یکی از افراد بی‌سرپناه) در رسانه‌ها منعکس شد که با وجود سرمای هوا، شب را در خیابان می‌گذراند و قبول نمی‌کرد که به گرمخانه برود. به روایت همسایه قدیمی او، مسعود در پاسخ به این سؤال که چرا برای گذراندن شب به گرمخانه نمی‌رود، از شرایط این مراکز گلایه کرده و گفته بود: «تجربه خوبی از گرمخانه ندارم، رفتار‌ها اصلاً مناسب نیست. یک زمان من برای خودم کسی بودم و برو بیایی داشتم. حالا، اما نمی‌توانم در این شرایط را، که شان و ارزشی برایم قائل نیستند تحمل کنم.» پرواضح است که این روایت، تجربه تنها یک فرد را بازتاب می‌دهد، بنابراین نمی‌توان آن را به همه گرمخانه‌ها یا تمام افراد بی‌سرپناه تعمیم داد، با این حال، همین یک تجربه نشان داده که مسئله سرپناه برای برخی از این افراد، تنها به داشتن سقفی بالای سر محدود نمی‌شود. بلکه احساس امنیت، حفظ حریم شخصی، شرایط محیطی و نحوه برخورد با افراد هم در تصمیم آنها برای مراجعه به مراکز نگهداری نقش دارد.
وعده پناه در سرما
در مقابل این روایت اما، شهرداری تهران از آماده‌سازی مراکز اسکان و ارتقای خدمات حمایتی برای فصل سرما خبر می‌دهد. یوسف مقدمی، معاون خدمات اجتماعی سازمان رفاه، خدمات و مشارکت‌های اجتماعی شهرداری تهران، اعلام کرده که امسال نیز برای ساماندهی افراد کارتن‌خواب و بی‌سرپناه، تمهیدات ویژه‌ای در نظر گرفته شده‌است.
او با اشاره به وضعیت مددسرا‌های ثابت تهران گفت: «پس از پیگیری‌های مداوم و ایجاد تغییراتی همچون بازسازی و تغییر بهره‌برداران و پیمانکاران، در حال حاضر هر ۱۵ مددسرای ثابت شهر تهران با ظرفیت اصلی یک‌هزار و ۵۰۰ تخت، آماده خدمت‌رسانی به افراد بی‌سرپناه هستند. با در نظر گرفتن افرادی که می‌توانند در فضای گرمخانه‌ها استراحت کنند نیز این ظرفیت به بیش از ۲ هزار نفر می‌رسد.»
مقدمی همچنین از تغییر بهره‌برداران مددسرا‌ها و ادامه نظارت بر وضعیت آنها خبر داد: «مددسرا‌های شهرداری تهران امسال بهره‌بردار جدید داشته‌اند و تمامی وسایل آنها مانند پتو، ملحفه و تخت‌ها، همچون سال‌های قبل تمیز هستند. علاوه بر این، نظارت‌ها به صورت مستمر ادامه خواهد داشت تا مددسرا‌ها تا پایان فصل سرما در شرایط مطلوب قرار داشته باشند.»
در کنار مددسرا‌های ثابت، شهرداری تهران امسال راه‌اندازی اتوبوس‌های «پناه گرم» را نیز در برنامه دارد، طرحی که به گفته مقدمی، با هدف فراهم‌کردن امکان اسکان شبانه برای افراد بی‌سرپناه در نقاط پرتردد شهر اجرا می‌شود. او در این‌باره گفت: «با هماهنگی دستگاه‌ها و مجموعه‌های خدمت‌رسان شهرداری تهران، مددسرا‌های سیاری تحت عنوان اتوبوس‌های پناه گرم در میادین اصلی شهر مستقر می‌شوند و به افراد بی‌سرپناه خدمت‌رسانی خواهند کرد.»
۱۵ اتوبوس برای شب‌های سرد تهران
به گفته معاون خدمات اجتماعی شهرداری تهران، ۱۵ اتوبوس با ظرفیت مجموع حدود ۶۰۰ نفر از ۱۵ آبان‌ماه در نقاط تعیین‌شده شهر مستقر می‌شوند. مقدمی توضیح داد که مکان‌یابی این اتوبوس‌ها با همکاری شهرداری‌های مناطق بیست‌و‌دوگانه انجام شده و قرار است در نقاطی مستقر شوند که افراد بی‌سرپناه حضور بیشتری در آنها دارند. میدان‌های شوش، راه‌آهن، انقلاب و تجریش و چهارراه ولیعصر از جمله مکان‌هایی هستند که او برای استقرار اتوبوس‌ها نام برده است.
او درباره زمان فعالیت این مراکز سیار نیز گفت: «اتوبوس‌های پناه گرم از تاریخ ۱۵ آبان‌ماه سال جاری، همه‌روزه از ساعت ۱۸ تا ۸ صبح روز بعد میزبان افراد بی‌سرپناه خواهند بود و با آرم و نشانه پناه گرم قابل شناسایی هستند. این اتوبوس‌ها امسال قرار است به‌صورت ثابت در میادین مهم شهر تهران مستقر شوند و جابه‌جا نشوند.»
مقدمی همچنین درباره خدماتی که در این اتوبوس‌ها ارائه می‌شود، توضیح داد: «در این مددسرا‌های سیار، سیستم‌های گرمایشی به‌صورت پایدار برقرار خواهد بود و به افراد بی‌سرپناه یک وعده غذای گرم به‌عنوان شام ارائه می‌شود. همچنین برای نخستین‌بار مددکارانی به‌صورت گردشی در این اتوبوس‌ها حضور خواهند داشت و خدمت‌رسانی می‌کنند.»
به گفته او، ارائه خدمات بهداشتی و رسیدگی به افرادی که به درمان جدی‌تری نیاز دارند نیز در برنامه این مراکز قرار دارد: «در کنار سایر خدمات، بهیارانی در مددسرا‌های سیار مستقر خواهند شد که ضمن ارائه خدمات بهداشتی به افراد بی‌سرپناه، افرادی را که نیازمند درمان جدی‌تر باشند به مراکز درمانی منتقل می‌کنند.» معاون خدمات اجتماعی شهرداری تهران همچنین از افزایش ظرفیت گشت‌های فوریت‌های خدمات اجتماعی خبر داد و اعلام کرد که این تیم‌ها به صورت ۲۴ ساعته آماده خدمت‌رسانی به افراد بی‌سرپناه هستند. به گفته او، از ۱۵ آبان‌ماه قرار است هر یک از مناطق بیست‌و‌دوگانه شهرداری تهران دو گشت به این ظرفیت اضافه کنند تا شمار گشت‌های خدمت‌رسان به ۶۰ مورد برسد.
مقدمی در توضیح وظیفه این گشت‌ها تصریح کرد: «گشت‌های فوریت اجتماعی مأموریت شناسایی و سپس انتقال مددجویان و افراد بی‌سرپناه به مددسرا‌های ثابت و سیار را بر عهده دارند.»
با این توضیحات، برنامه شهرداری تهران برای فصل سرما بر افزایش ظرفیت اسکان، استقرار اتوبوس‌های سیار در نقاط پرتردد و ارائه خدماتی مانند غذای گرم، مددکاری و رسیدگی اولیه به وضعیت سلامت متمرکز است. با این حال، در کنار ظرفیت اعلام‌شده و خدمات پیش‌بینی‌شده، مسئله مهم دیگر این است که افراد بی‌سرپناه تا چه اندازه بتوانند به این مراکز دسترسی پیدا کنند و شرایط اقامت در آنها را برای گذراندن شب بپذیرند. این سؤالی است که با گذر زمان و میزان استقبال و آنچه در گرمخانه‌ها یا اتوبوس‌های «پناه گرم» رقم می‌خورد مشخص خواهد کرد.
