جوان آنلاین: در حالی هفته دوم مهر ماه را سپری می‌کنیم که گیشه سینمای ایران بیش از آنکه تصویری از تنوع تولیدات و سلیقه‌های مختلف مخاطبان باشد، به میدان یکه‌تازی یک کمدی تبدیل شد.
این وضعیت در آستانه دومین هفته مهر، پرسشی جدی را پیش روی مدیران فرهنگی و سینمایی قرار داده است: چرا از میان مجموعه فیلم‌های در حال اکران، اثری که بخش مهمی از جذابیت خود را بر شوخی‌های جنسیتی، زن‌پوشی و حضور یک بازیگر محبوب بنا کرده، چنین سهم بزرگی از بازار به دست آورده، اما دیگر تولیدات سینمایی از ایجاد رقابتی مؤثر در گیشه بازمانده‌اند؟
مسئله فقط موفقیت تجاری «خانوم والده» نیست بلکه شکافی است که میان سیاست‌های فرهنگی، کیفیت آثار، شیوه تبلیغات و نیاز‌های واقعی مخاطبان شکل گرفته است. شکافی که موجب شده سینمای ایران، با وجود برخورداری از ظرفیت‌های متنوع موضوعی و ژانری، همچنان برای حفظ گردش مالی خود به چند الگوی محدود و تکراری متکی باشد.
«خانوم والده» با تکیه بر محبوبیت رضا عطاران و قرار دادن او در قالب یک شخصیت زن، توانسته بخش قابل‌توجهی از مخاطبان علاقه‌مند به کمدی را به سالن‌های سینما بکشاند. اما فروش بالای این فیلم، بحث درباره کیفیت محتوایی آن و نسبت چنین آثاری با سیاست‌های فرهنگی سینمای ایران را نیز جدی‌تر کرده است.
ایده اصلی فیلم بر زن‌پوشی و خلق موقعیت‌های طنز ناشی از آن استوار است. ایده‌ای که پیش‌تر در سینمای ایران نمونه‌های موفق‌تری از آن را در فیلم‌هایی مانند «آدم‌برفی» و «خوابم میاد» دیده‌ایم. با این تفاوت که در «خانوم والده»، زن‌پوشی به‌جای تبدیل شدن به ابزاری برای پیشبرد داستان یا پرداخت شخصیت، عمدتاً به دستاویزی برای تولید موقعیت‌های کمیک و شوخی با کلیشه‌های جنسیتی تبدیل شده است.
از سکانس‌های رقص و آواز گرفته تا حضور شخصیت اصلی در استخر و موقعیت‌های مربوط به روابط خصوصی زن و مرد، فیلم بار‌ها می‌کوشد از نمایش رفتار‌ها و نشانه‌های زنانه خنده بگیرد. اصرار بر تکرار این موقعیت‌ها، در کنار ضعف انسجام روایی، سبب شده جذابیت فیلم بیش از آنکه متکی بر داستانی منسجم باشد، بر مجموعه‌ای از شوخی‌های مستقل استوار شود. مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که شخصیت مادر در فیلم زنی مذهبی با سبک زندگی مشخص است، اما تقابل میان هویت او و رفتار‌های مردی که لباسش را پوشیده، به یکی از منابع اصلی تولید موقعیت‌های طنز تبدیل می‌شود. این رویکرد، زمینه نقد فیلم از منظر بازنمایی زنان، کلیشه‌های جنسیتی و استفاده ابزاری از محدودیت‌های نمایش در سینمای ایران را فراهم کرده است.
بر اساس گزارش‌های فروش هفته نخست مهر، درآمد سینما‌های کشور در بازه سوم تا دهم مهر به حدود ۹۶ میلیارد تومان رسید که بیش از ۶۸ میلیارد تومان آن به‌تنهایی متعلق به «خانوم والده» بود. به این ترتیب، این کمدی بیش از ۷۰ درصد درآمد هفتگی سینما‌ها را به خود اختصاص داد؛ سهمی که نشان می‌دهد بخش عمده گردش مالی گیشه به موفقیت یک فیلم وابسته شده است.
در همین بازه، «اسکورت» ساخته یوسف حاتمی‌کیا با حدود ۷ میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان و «زنده‌شور» به کارگردانی کاظم دانشی با حدود ۶ میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومان در جایگاه‌های بعدی قرار گرفتند. فاصله فروش فیلم صدرنشین با دیگر آثار، تصویری روشن از تمرکز شدید درآمد در گیشه مهرماه ارائه می‌کند.
سینمای ملی زمانی می‌تواند در برابر کمدی‌های تجاری قد علم کند که علاوه بر برخورداری از حمایت‌های تولیدی، در کیفیت داستان‌پردازی، انتخاب بازیگران، شیوه معرفی و زمان‌بندی اکران نیز با مخاطب ارتباط برقرار کند. صرف پرداختن به موضوعی مهم یا برخورداری از حمایت نهادی، تضمینی برای موفقیت در گیشه نیست.
