جوان آنلاین: شاید غمانگیزترین بخش مواجهه با پدر و مادر یا پدربزرگ و مادربزرگ آلزایمریمان این باشد که آنها در کنار ما زندگی میکنند، اما ما را به خاطر نمیآورند! هرچند سن ابتلا به آلزایمر در کشورمان جوان شده و ممکن است ۴۵سالهها و ۵۰ سالهها هم به این بیماری مبتلا شوند، اما آلزایمر بیماری دوران سالمندی است و با رشد جمعیت سالمندی در کشورمان دور از انتظار نیست که با رشد مبتلایان به این بیماری هم مواجه شویم. سالمندان مبتلا به آلزایمری که در درگیری جامعه با مؤلفههایی مانند کاهش موالید، کوچ جوانان، ازدواج دیرهنگام و دیر بچهدار شدن، احتمالاً دوران بیماری و ناتوانیشان را باید تنها و در آسایشگاههای سالمندان سپری کنند و زندگی سختتری را تجربه خواهند کرد.
آلزایمر یک بیماری پیشرونده است که ارتباط تنگاتنگی با سالمندی دارد. آلزایمر نهتنها مشکلات متعددی برای فرد مبتلا ایجاد میکند، بلکه مشکلات متعددی برای خانواده آنها نیز به همراه دارد. این بیماری اغلب در دوران سالمندی به سراغ افراد میآید، اما الگوی ابتلا به آلزایمر پس از پاندمی کرونا تغییر کرده و شاهد ابتلای افراد ۵۰ سال و حتی کمتر از ۵۰ سال به این بیماری هستیم. بیماریای که البته در دنیا هم بیش از ۵۵ میلیون نفر را با خود درگیر کردهاست؛ شاید به همین خاطر است که ۲۱ سپتامبر، روز جهانی پیشگیری از آلزایمر نامگذاری شده تا توجه جهانی را به این بیماری دوران سالمندی جلب کند؛ جهانی که رو به سالمندی میرود.
یک میلیون و ۵۰۰ بیمار آلزایمری در کشور
با روند فعلی رشد جمعیت تا سال ۱۴۳۰ یکسوم جمعیت کشور را سالمندان تشکیل میدهند. معصومه صالحی، مدیرعامل انجمن آلزایمر و دمانس ایران هم با اشاره به اینکه ایران در مسیر سالمندی قرار دارد، میگوید: «در کنار رشد جمعیت سالمندان، جامعه با مؤلفههایی مانند کاهش موالید، کوچ جوانان، ازدواج دیرهنگام و دیر بچهدار شدن مواجه است؛ مسائلی که باید در کانون توجه قرار گیرد. اگر به فکر حل این مسائل و مشکلات نباشیم و برای آموزش خانوادهها و متقاعد کردن دستاندرکاران برای قرار گرفتن این موضوع در برنامههای کشور اقدام نکنیم، در آینده با مشکلات بیشتری مواجه خواهیم شد.»
صالحی با بیان اینکه بیش از ۵۵ میلیون نفر در جهان به آلزایمر مبتلا هستند، میافزاید: «با توجه به تعداد سالمندان کشور میتوان گفت حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار نفر مبتلا به آلزایمر در ایران حضور دارند.»
جوان شدن بیماران آلزایمری پس از کووید
اگر تا همین چند سال پیش آلزایمر را بیماری دوران سالمندی میدانستیم، حالا با بیمارانی مواجه میشویم که در سنین میانسالی قرار دارند، اما از آلزایمر رنج میبرند. به گفته صالحی، الگوی ابتلا به آلزایمر پس از پاندمی کرونا تغییر کرده و شاهد ابتلای افراد ۵۰ سال و حتی کمتر از ۵۰ سال به این بیماری هستیم. این در حالی است که پیش از تغییر الگوی بیماری، افراد بالای ۶۰ تا ۶۵ سال به آلزایمر مبتلا میشدند. وی تأکید میکند: «با توجه به الگوی تغییر بیماری، افراد بین ۴۵ تا ۵۵ سال در میان مراجعهکنندگان به انجمن حضور داشتند و میتوان گفت حدود ۴۰۰ نفر در کشور به پیشآلزایمر مبتلا هستند.» از نگاه صالحی تغییر الگوی بیماری آلزایمر میتواند به دلیل اضطرابها و استرسهای دوران پاندمی کرونا باشد. ارتباطهای خانوادگی در دوران کرونا کاهش یافت و بسیاری از سالمندان و جوانان تنها زندگی میکردند. همچنین خانوادهها به دلیل محدودیتهای بهداشتی کمتر میتوانستند به خانه پدر و مادر خود بروند. تغییر الگوی آلزایمر فقط محدود به ایران نمیشود و در تمام دنیا وجود دارد.
علائم بیماری
در آلزایمر، فرد خاطرات نزدیک را فراموش میکند؛ یعنی حافظه کوتاهمدت لطمه میخورد ولی خاطرات دور را همچنان به یاد دارد تا این بیماری سیر خود را طی کند. اینکه فرد خاطرات قبل را میداند، باعث میشود اطرافیان فکر کنند شاید او مشکلی نداشتهباشد. گاهی بیمار حتی خانه خودش را فراموش میکند و دائماً فکر میکند در خانه خودش نیست. ممکن است خانه قدیمی دوران کودکیاش را به یاد بیاورد و فکر کند باید آنجا باشد. ممکن است خانوادهاش را فراموش کند و فکر کند همسرش یک فرد غریبه است؛ مثلاً یک مرد یا زن غریبه در خانه حضور دارد. همچنین ممکن است فرزندانش را نشناسد یا اسم آنها را فراموش کند. اینها تمام مسائلی است که ممکن است در اثر بیماری آلزایمر پیش بیاید. بنابراین، هر یک سال تشخیص زودهنگام میتواند باعث شود بیماری چند سال به عقب بیفتد.
از دست رفتن استقلال فرد مبتلا به آلزایمر یکی دیگر از علائم این بیماری است. آنطور که صالحی توضیح میدهد، فرد مبتلا به آلزایمر مدیریت زندگی از دستش خارج میشود، طرز لباس پوشیدنش تغییر میکند، غذا پختن یادش میرود؛ یعنی روی بخش حافظه و بخش عملکردش تأثیر میگذارد و به مرور توانمندیهایش را از دست میدهد.
وی تأکید میکند: «اگر چند علامت را در پدر و مادر یا اطرافیانمان دیدیم؛ مثلاً فردی غذا را نمیداند چطور درست کند، وسایلی را که لازم دارد داخل غذا بریزد نمیشناسد و چیزهای نامناسبتری میریزد، یا اینکه مثلاً کلیدش را جا میگذارد و مرتب فراموش میکند، آدرس کوچه یادش میرود و ممکن است یک لحظه گم شود، یا اینکه در زمستان مثلاً لباس تابستانی بپوشد، یعنی رفتارهای همیشگیاش و بهطور کلی عملکردش به مرور تغییر کرد باید به آلزایمر شک کنیم و این را باید یک علامت خطر بدانیم.»
ضرورت تشخیص زودهنگام و پیشگیری
تشخیص زودهنگام بسیار مهم است. اگر آلزایمر یک سال زودتر تشخیص داده شود، ممکن است بیماری را چند سال به عقب بیندازد. بیماری آلزایمر درمان قطعی ندارد، ولی قابل کنترل است. هرچقدر زودتر تشخیص بدهیم، زودتر به نتیجه میرسیم و میتوانیم برنامهریزی کنیم.
مدیرعامل انجمن آلزایمر و دمانس ایران درباره ضرورت تشخیص زودهنگام آلزایمر اینگونه توضیح میدهد: «برنامه جهانی درباره تشخیص زودهنگام آلزایمر در دسترس است و حدود ۲۹ کشور این برنامه را اجرا کردهاند و برخی کشورها نیز در مسیر اجرا قرار گرفتهاند.»
حواسمان به سالمندان باشد
براساس سند هفتم توسعه کشور، پیشگیری بر درمان مقدم است و آموزش در ارتباط با پیشگیری از آلزایمر بسیار اهمیت دارد؛ اگر سالمندان آموزش ببینند که چگونه از خود مراقبت کنند، میتوانیم شاهد کاهش این بیماری باشیم.
اگر فردی نیز به آلزایمر مبتلا باشد، خانواده باید آموزش ببیند که چگونه میتواند از پدر یا مادر عزیز خود که به بیماری مبتلا شده، مراقبت کند تا هم بهداشت روانی خانواده آسیب نبیند و هم فرد مبتلا مراقبت مناسب دریافت کند.
مدیرعامل انجمن آلزایمر و دمانس تأکید میکند: «مهمترین کاری که فرد مبتلا به آلزایمر باید انجام دهد، این است که در اجتماع باشد؛ یعنی فعالیت اجتماعی داشته باشد و در گروهها شرکت کند. بهخصوص فعالیتهای خیریه که انرژی خاصی ایجاد میکند. وقتی فرد به دیگران کمک میکند، احساس شادی میکند و هورمونهایی که در بدنش ترشح میشود، او را شادابتر نگه میدارد.»
از همه مهمتر اینکه سالمندی در کشورمان رو به افزایش است. دهه شصتیهایی که حالا در آستانه میانسالی قرار دارند تا سال ۱۴۳۰ همان سالمندانی خواهند بود که یکسوم جمعیت کشور را تشکیل میدهند. جمعیتی که قطع به یقین با عنایت به ترکیب جمعیتی کشور مراقبانی نخواهند داشت. پس از امروز به فکر آینده خودمان باشیم و البته بیشتر هوای سالمندانی را که در زندگیمان داریم، داشتهباشیم، چراکه آنها آینه آینده ما هستند.
