جوان آنلاین: پیش از این، دو گزارش مبسوط درباره زیرساختهای راهبردی انرژی منطقه در «جوان» منتشر شد.
گزارش سوم سه زیرساخت متفاوت در شبکه انرژی خلیج فارس و دریای سرخ یعنی پالایشگاه و تأسیسات وابسته میناءالاحمدی در کویت، پالایشگاه و مجتمع انرژی جیزان در جنوبغرب عربستان و هاب چندمنظوره ینبع در ساحل دریای سرخ را بررسی میکند. وجه مشترک هر سه، پیوند پالایش با ذخیرهسازی، خدمات دریایی و شبکه انتقال است؛ بااینحال دامنه و کارکرد آنها یکسان نیست و ظرفیتهای پالایش، خط لوله، تولید برق یا بارگیری دریایی نباید با یکدیگر جمع شوند. در این گزارش، درصد اختلال به معنای کاهش ظرفیت قابل استفاده عملیاتی است، نه درصد تخریب فیزیکی. ارزشهای دلاری نیز ارزش ناخالص نفت خام معادل خوراک پالایشی در معرض توقفاند؛ این ارقام با درآمد فروش فرآورده، حاشیه پالایش، زیان خالص شرکت، کاهش قطعی درآمد دولت یا هزینه تعمیر و بازسازی برابر نیستند.
زیرساخت شماره یک: پالایشگاه و مجموعه میناءالاحمدی کویت
میناءالاحمدی در جنوب شهر کویت یکی از کانونهای اصلی پالایش، فرآورش گاز و بارگیری فرآوردههای نفتی کشور است. شرکت ملی نفت کویت ظرفیت جاری پالایشگاه میناءالاحمدی را ۳۴۶ هزار بشکه در روز و ظرفیت پالایشگاه میناءعبدالله را ۴۵۴ هزار بشکه در روز اعلام میکند. مجموع این دو پالایشگاه ۸۰۰ هزار بشکه در روز است؛ پالایشگاه الزور با ظرفیت ۶۱۵ هزار بشکه در روز نیز دارایی مستقلی است و در سناریوهای میناءالاحمدی منظور نشده است.
KNPC پنج قطار فرآورش گاز در میناءالاحمدی و مجموعهای از اسکلههای صادرات فرآورده را مدیریت میکند. اثر اقتصادی اختلال ممکن است از کاهش خوراک پالایش فراتر رود؛ بااینحال به دلیل تفاوت واحدهای اندازهگیری، ظرفیت گاز و اسکلهها جدا از ظرفیت پالایش ثبت میشوند.
جایگاه پالایشگاه و مجموعه میناءالاحمدی کویت در اقتصاد انرژی
میناءالاحمدی بخشی از شبکه پالایشی صادراتمحور کویت است. استمرار فعالیت آن بر تولید فرآورده، مدیریت خوراک، عملیات گاز و برنامه بارگیری اثر میگذارد. وجود میناءعبدالله و الزور امکان توزیع بخشی از فشار در شبکه داخلی را فراهم میکند، اما ظرفیت جایگزین الزاماً از نظر نوع خوراک، محصول، تعمیرات و تعهدات فروش آزاد نیست.
سه کانال اثر اقتصادی باید جدا دیده شوند: کاهش تبدیل نفت خام به فرآورده، افزایش هزینه جابهجایی خوراک و محصول میان پالایشگاهها، و محدودیت احتمالی خدمات صادراتی. جدول سناریو تنها کانال نخست را بر پایه خوراک پالایشی پوشش میدهد.
سناریوی نخست: کاهش ۱۰ درصدی ظرفیت
خروج ۳۴.۶ هزار بشکه در روز برای ۱۴ تا ۴۵ روز، حدود ۰.۴۸ تا ۱.۵۶ میلیون بشکه خوراک را در معرض توقف قرار میدهد. ارزش ناخالص این جریان با فرض قیمت ۸۰ تا ۱۰۰ دلار، حدود ۳۹ تا ۱۵۶ میلیون دلار است. در این سطح، استفاده از موجودی، تنظیم نرخ واحدها و هماهنگی با میناءعبدالله میتواند بخشی از اثر را جذب کند. هزینه واقعی به ترکیب محصول، زمان توقف واحدهای تبدیلی و امکان استفاده از اسکلهها وابسته خواهد بود.
سناریوی دوم: کاهش ۳۰ درصدی ظرفیت
خروج ۱۰۳.۸ هزار بشکه در روز برای ۶۰ تا ۱۸۰ روز، ۶.۲۳ تا ۱۸.۶۸ میلیون بشکه خوراک و حدود ۰.۵۰ تا ۱.۸۷ میلیارد دلار ارزش ناخالص را در معرض توقف میگذارد. در یک اختلال میانمدت، جایگزینی ظرفیت نیازمند تغییر برنامه خوراک، تولید و حمل در سایر پالایشگاههاست. اگر بخش گاز یا بارگیری نیز محدود شود، هزینه کل بیشتر خواهد شد؛ اما برای جلوگیری از دوبارهشماری، این لایهها در جدول عددی ادغام نشدهاند.
سناریوی سوم: کاهش بیش از ۵۰ درصد؛ نقطه مرجع ۶۰ درصد
کاهش ۶۰ درصدی، ۲۰۷.۶ هزار بشکه در روز ظرفیت را خارج میکند. در بازه ۱۸۰ تا ۵۴۰ روز، ۳۷.۳۷ تا ۱۱۲.۱۰ میلیون بشکه خوراک و ۲.۹۹ تا ۱۱.۲۱ میلیارد دلار ارزش ناخالص در معرض توقف قرار میگیرد. در چنین دورهای، اثر پایدار میتواند به کاهش صادرات فرآورده، افزایش هزینه تأمین محصول جایگزین و فشار بر شبکه پالایش کویت منجر شود. وجود ظرفیتهای مستقل میناءعبدالله و الزور مانع از آن است که افت میناءالاحمدی خودکار معادل افت هماندازه کل صادرات نفت کویت تلقی شود.
جمعبندی پالایشگاه و مجموعه میناءالاحمدی کویت
اهمیت میناءالاحمدی از همنشینی پالایش، فرآورش گاز و صادرات فرآورده ناشی میشود. اصلاح اصلی گزارش این است که تولید میدان برقان بهعنوان ظرفیت همان پالایشگاه محاسبه نمیشود. مبنای معتبر سناریو ۳۴۶ هزار بشکه در روز است و سایر اجزای زنجیره فقط در تحلیل اثرات ثانویه وارد میشوند.
زیرساخت شماره ۲: پالایشگاه و مجتمع انرژی جیزان عربستان
مجتمع جیزان در جنوبغرب عربستان و در ساحل دریای سرخ بهعنوان مجموعهای یکپارچه از پالایش، انرژی و خدمات صنعتی توسعه یافته است. آرامکو ظرفیت طراحی پالایشگاه را حداکثر ۴۰۰ هزار بشکه در روز اعلام میکند. این رقم با نرخ بهرهبرداری واقعی هر مقطع یکسان نیست، اما پایه رسمی مناسب برای سناریوهای ظرفیت است.
پالایشگاه جیزان یک پالایشگاه تبدیل عمیق و برای تولید بنزین، دیزل فوقکمگوگرد، بنزن، پارازایلین و دیگر محصولات طراحی شده است. مجتمع گازیسازی و سیکل ترکیبی یکپارچه نیز توان تولید تا ۳.۸ گیگاوات برق و گازهای صنعتی را دارد. آرامکو ارزش سرمایهگذاری مجموعه پالایشی و پتروشیمی را حدود ۲۱ میلیارد دلار توصیف کرده است. در سنجش اقتصادی، ظرفیت ۳.۸ گیگاواتی برق با ظرفیت ۴۰۰ هزار بشکهای پالایش جمع نمیشود. جدول سناریو فقط خوراک پالایش را ارزشگذاری میکند؛ پیامدهای برق، هیدروژن، بخار و خدمات صنعتی در بخش کیفی تحلیل میشوند.
جایگاه پالایشگاه و مجتمع انرژی جیزان عربستان در اقتصاد انرژی
جیزان ظرفیت پالایشی عربستان را در بخشی از کشور تقویت میکند که از مراکز سنتی پالایش در خلیج فارس و ینبع فاصله دارد. نقش آن در تأمین سوخت حملونقل، حمایت از فعالیت صنعتی محلی و ایجاد اشتغال، مکمل نقش لجستیکی دریای سرخ است. اختلال پالایشی لزوماً به افت هماندازه صادرات نفت خام عربستان منجر نمیشود؛ نفت خام میتواند در صورت وجود ظرفیت حمل و بازار به مسیر دیگری هدایت شود. اثر مستقیمتر بر تولید و توزیع فرآوردهها، هزینه جایگزینی، نرخ بهرهبرداری سایر پالایشگاهها و عملکرد مجتمع IGCC ظاهر میشود.
سناریوی نخست: کاهش ۱۰ درصدی ظرفیت
کاهش ۴۰ هزار بشکه در روز برای ۱۴ تا ۴۵ روز، ۰.۵۶ تا ۱.۸ میلیون بشکه خوراک و حدود ۴۵ تا ۱۸۰ میلیون دلار ارزش ناخالص را در معرض توقف قرار میدهد.
اثر عملیاتی میتواند با مدیریت موجودی و انتقال فرآورده از سایر مراکز محدود شود. محدودیت همزمان در برق، بخار یا هیدروژن ممکن است اثر را فراتر از درصد اولیه افزایش دهد.
سناریوی دوم: کاهش ۳۰ درصدی ظرفیت
خروج ۱۲۰ هزار بشکه در روز در بازه ۶۰ تا ۱۸۰ روز، ۷.۲ تا ۲۱.۶ میلیون بشکه خوراک و حدود ۰.۵۸ تا ۲.۱۶ میلیارد دلار ارزش ناخالص را در معرض توقف قرار میدهد.
کاهش تولید دیزل، بنزین و سوخت جت میتواند نیاز به انتقال فرآورده از ینبع یا دیگر پالایشگاههای عربستان را افزایش دهد. هزینه حمل، زمان تأمین و فشار بر ظرفیت جایگزین از عوامل تعیینکننده زیان واقعیاند.
سناریوی سوم: کاهش بیش از ۵۰ درصد؛ نقطه مرجع ۶۰ درصد
کاهش ۶۰ درصدی برابر با خروج ۲۴۰ هزار بشکه در روز است. برای دوره ۱۸۰ تا ۵۴۰ روز، حجم درست محاسباتی ۴۳.۲ تا ۱۲۹.۶ میلیون بشکه و ارزش ناخالص آن ۳.۴۶ تا ۱۲.۹۶ میلیارد دلار است.
ارقام ۴۳.۸ و ۱۳۱.۴ میلیون بشکه در متن اولیه با ظرفیت روزانه و تعداد روزها سازگار نبودند. همچنین ارزش سرمایهگذاری ۲۱ میلیارددلاری مجتمع را نمیتوان بهعنوان هزینه بازسازی یا زیان مستقیم به ارزش خوراک افزود.
جمعبندی پالایشگاه و مجتمع انرژی جیزان عربستان
مبنای ۴۰۰ هزار بشکهای جیزان معتبر است، اما ارزش راهبردی آن فقط از پالایش ناشی نمیشود. پیوند پالایش با توان ۳.۸ گیگاواتی IGCC و نقش توسعهای در جنوبغرب عربستان، اثر اقتصادی را چندلایه میکند. محاسبه دقیق، ارزش خوراک را از برق، خدمات صنعتی و هزینه بازسازی جدا نگه میدارد.
زیرساخت شماره ۳: مجموعه بندر و انرژی ینبع عربستان
ینبع یک دارایی منفرد نیست، بلکه هابی متشکل از سه پالایشگاه اصلی، مخازن، پایانههای دریایی و انتهای غربی خط انتقال شرق_غرب است. همین چندلایگی اهمیت آن را افزایش میدهد و همزمان مستلزم آن است که ظرفیت پالایش، انتقال و صادرات جداگانه ثبت شود.
بر اساس منابع رسمی آرامکو، پالایشگاه ینبع توان تبدیل ۲۳۰ هزار بشکه نفت خام در روز را دارد، سامرف بیش از ۴۰۰ هزار بشکه در روز و یاسرف ۴۰۰ هزار بشکه در روز ظرفیت دارند؛ بنابراین پایه محافظهکارانه و قابل دفاع برای سه پالایشگاه اصلی حداقل ۱.۰۳ میلیون بشکه در روز است، نه ۱.۲ میلیون بشکه.
خط شرق–غرب یک ظرفیت مستقل است. EIA ظرفیت عادی آن را ۵ میلیون بشکه در روز و قابلیت افزایش موقت را ۷ میلیون بشکه در روز ثبت کرده است. آرامکو نیز اعلام کرده پایانه جنوبی ینبع در سال ۲۰۱۸ سه میلیون بشکه در روز به ظرفیت صادرات ساحل غربی افزود. جمعکردن این ارقام با ظرفیت پالایش، شاخص فنی معتبر ایجاد نمیکند.
جایگاه مجموعه بندر و انرژی ینبع عربستان در اقتصاد انرژی
ینبع هم مرکز پالایش فرآورده و هم مسیر جایگزین صادرات نفت خام در ساحل دریای سرخ است. EIA گزارش کرده سهم صادرات دریایی نفت خام عربستان از ینبع در سهماهه دوم ۲۰۲۴ به رکورد ۱۸ درصد رسید. این رقم جریان واقعی یک دوره است و نباید با ظرفیت نامی خط یا پایانه برابر گرفته شود.
اگر پالایشگاهها محدود شوند، اما خط و پایانه فعال بمانند، بخشی از نفت خام میتواند بهجای پالایش محلی ذخیره یا صادر شود. اگر محدودیت در انتقال یا بارگیری رخ دهد، اما پالایشگاهها فعال باشند، اثر اصلی بر دریافت خوراک، موجودی و برنامه صادراتی ظاهر میشود. این تفاوت دلیل اصلی تفکیک سه لایه است.
سناریوی نخست: کاهش ۱۰ درصدی ظرفیت پالایش
خروج ۱۰۳ هزار بشکه در روز برای ۱۴ تا ۴۵ روز، ۱.۴۴ تا ۴.۶۴ میلیون بشکه خوراک و حدود ۰.۱۲ تا ۰.۴۶ میلیارد دلار ارزش ناخالص را در معرض توقف میگذارد.
در کوتاهمدت، موجودی و تغییر برنامه میان سه پالایشگاه میتواند بخشی از فشار را جذب کند. در صورت فعالبودن خط و پایانه، اثر مستقیم بیشتر بر تولید فرآورده است تا امکان صادرات نفت خام از ساحل غربی.
سناریوی دوم: کاهش ۳۰ درصدی ظرفیت پالایش
خروج ۳۰۹ هزار بشکه در روز برای ۶۰ تا ۱۸۰ روز، ۱۸.۵۴ تا ۵۵.۶۲ میلیون بشکه خوراک و حدود ۱.۴۸ تا ۵.۵۶ میلیارد دلار ارزش ناخالص را در معرض توقف قرار میدهد.
کاهش دیزل، سوخت دریایی و دیگر فرآوردهها میتواند برنامه صادرات محصول را تغییر دهد. انتقال از دیگر مناطق، افزایش واردات یا کاهش صادرات سه مسیر جبرانی محتملاند و هرکدام هزینه متفاوتی دارند.
سناریوی سوم: کاهش بیش از ۵۰ درصد؛ نقطه مرجع ۶۰ درصد
کاهش ۶۰ درصدی برابر با خروج ۶۱۸ هزار بشکه در روز است. در دوره ۱۸۰ تا ۵۴۰ روز، ۱۱۱.۲۴ تا ۳۳۳.۷۲ میلیون بشکه خوراک و ۸.۹۰ تا ۳۳.۳۷ میلیارد دلار ارزش ناخالص در معرض توقف قرار میگیرد.
اگر خط شرق–غرب و پایانهها فعال باشند، ینبع میتواند نقش صادرات نفت خام را مستقل از ظرفیت پالایش ادامه دهد. سناریوی ترکیبی انتقال و بارگیری به مدل جداگانه با داده جریان، موجودی و نرخ استفاده از اسکلهها نیاز دارد.
جمعبندی مجموعه بندر و انرژی ینبع عربستان
اصلاح تعیینکننده، کاهش مبنای پالایش از ۱.۲ به حداقل ۱.۰۳ میلیون بشکه در روز است. اهمیت ینبع با این اصلاح کم نمیشود؛ زیرا خط شرق–غرب با ظرفیت عادی ۵ و قابلیت موقت ۷ میلیون بشکه در روز و پایانه جنوبی با افزوده ۳ میلیون بشکه در روز، لایه مستقلی از انعطاف صادراتی ایجاد میکنند.
از نظر مقیاس پالایشی، ینبع بزرگترین مجموعه این گزارش است؛ اما ماهیت چندجزئی آن ایجاب میکند پالایش از خط لوله و پایانه جدا بماند. جیزان مقیاس پالایشی متوسطتری دارد، ولی وابستگی متقابل آن با تولید برق و گازهای صنعتی میتواند پیامد عملیاتی را تشدید کند. میناءالاحمدی نیز با وجود ظرفیت پالایشی کمتر، در شبکه پالایش، گاز و صادرات فرآورده کویت نقش مهمی دارد.
مهمترین نتیجه روششناختی این است که ظرفیتهای ناهمگون نباید برای ساختن یک عدد بزرگتر با هم جمع شوند. سناریوی معتبر باید نخست دارایی و واحد اندازهگیری را مشخص کند، سپس حجم دوره اختلال، ارزش ناخالص، ظرفیت جایگزین و هزینههای خارج از محاسبه را جدا گزارش دهد.
منابع رسمی و پایه دادهای
Kuwait National Petroleum Company؛ ظرفیت میناءالاحمدی، ظرفیت گاز و فهرست اسکلهها
Kuwait National Petroleum Company؛ توسعه تأسیسات و صادرات گوگرد میناءالاحمدی
Kuwait National Petroleum Company؛ ظرفیت پالایشگاه الزور و ظرفیت تجمیعی پالایش کویت
Saudi Aramco؛ ظرفیت جیزان، توان IGCC و برآورد سرمایهگذاری
Saudi Aramco؛ ساختار سرمایهگذاری و خدمات مجتمع IGCC جیزان
Saudi Aramco؛ ظرفیت ۲۳۰ هزار بشکهای پالایشگاه ینبع، ۲۰۲۴
Saudi Aramco؛ ظرفیت بیش از ۴۰۰ هزار بشکهای سامرف، ۲۰۲۵
Saudi Aramco؛ ظرفیت ۴۰۰ هزار بشکهای یاسرف
Saudi Aramco؛ افزودهشدن ۳ میلیون بشکه در روز به ظرفیت صادرات ساحل غربی
U.S. EIA؛ ظرفیت پالایشگاههای عربستان و نقش جیزان و ینبع
U.S. EIA؛ ظرفیت عادی ۵ و قابلیت موقت ۷ میلیون بشکهای خط شرق– غرب
یادداشت نهایی دادهای
اعداد رسمی ظرفیت ممکن است با نرخ بهرهبرداری واقعی، تعمیرات دورهای و جریان تجاری هر ماه تفاوت داشته باشند. تمام محاسبات این گزارش بر ظرفیت اسمی اعلامشده و فرضهای شفاف دوره و قیمت استوار است و برای تبدیل آنها به زیان تحققیافته، داده عملیاتی و مالی همان دوره لازم خواهد بود.
www.charsooeghtesad.ir
