جوان آنلاین: در وضعیتی که بر اساس آمار سازمان ثبتاحوال، تعداد تولدهای ثبتشده در ایران در سال ۱۴۰۴ با ثبت ۸۹۲ هزار تولد، به کمترین میزان در ۶۶ سال گذشته رسیده، خبرهایی از تغییر ساختار و انحلال ستاد ملی جمعیت و انتقال مأموریتهای آن به معاونت امور زنان و خانواده ریاستجمهوری به گوش میرسد! این بدان معناست که در بحرانیترین شرایط جمعیت کشور، تدبیر برای تغییر در روند نزولی تولد و افزایش جمعیت را از ستادی بالادستی و در ارتباط با سایر قوا و نهادها، به بخشی از یک معاونت تقلیل دهند؛ آن هم معاونتی که مصوبههایش هیچگونه ضمانت اجرایی ندارد و بدون تعارف، معاونتی نمایشی است! این در حالی است که ستاد ملی جمعیت بر اساس قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت ایجاد شده و ریاست آن بر عهده رئیسجمهور است. ترکیب این ستاد نیز نشان میدهد که قانونگذار، جمعیت را مسئلهای فرابخشی و ملی و حاکمیتی دانسته است؛ مسئلهای که وزارتخانههای اقتصاد، بهداشت، راه و شهرسازی، تعاون، آموزش و پرورش، فرهنگ و دیگر دستگاهها همگی در آن نقش و تکلیف دارند و حتی برای مصوبات ضمانت اجرایی هم در نظر گرفته شده است. در برابر این، معاونت زنان و خانواده ریاستجمهوری در عمل معاونتی نمایشی است و جایگاه اجرایی ندارد.
بنابراین، انتقال این مأموریت به یک مجموعه محدودتر، بدون آنکه مشخص شود اختیار و قدرت هماهنگی با سایر دستگاهها چگونه حفظ خواهد شد، میتواند تبعات جدی برای سیاستگذاری جمعیتی کشور داشته باشد.
بهویژه اینکه وضعیت جمعیت کشور در شرایطی بحرانی قرار دارد و با ادامه روند کاهش موالید و کاهش ازدواج و افزایش آمار مجردینی که به سن تجرد قطعی میرسند، این بحران جدیتر شده و ما را در مسیری قرار میدهد که به هیچوجه قابل جبران نیست.
محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، با تأکید بر این موضوع که مسئله جمعیت در واقع بحث بر سر آینده ایران است، درباره وضعیت نرخ باروری گفته است: «در مسئله جمعیت، در حال حاضر نرخ باروری یا به عبارتی TFR در کشور ما حدود ۳۵/۱ است که این عدد زیر حد جایگزینی قرار دارد و حتی در برخی از استانها مثل گیلان به ۸/۰ کاهش مییابد.»
شمار ازدواجهای ثبتشده از حدود ۷۹۵ هزار مورد در سال ۱۳۹۲ به ۴۸۱ هزار و ۳۹۵ مورد در سال ۱۴۰۲ کاهش یافته است. در واقع، کاهشی نزدیک به ۴۰ درصد اتفاق افتاده است و در ادامه این روند نزولی، در سال گذشته تعداد ۴۳۱ هزار و ۶۷۲ واقعه ازدواج به ثبت رسیده است؛ یعنی در بازه دوساله نیز حدود ۱۰ درصد کاهش اتفاق افتاده و در واقع میزان ازدواج در کشور طی ۱۲ سال گذشته، تقریباً ۵۰ درصد کاهش داشته است.
طبق اعلام رسمی سازمان ثبتاحوال از تازهترین آمار وضعیت تجرد کشور، ۷ میلیون و ۳۵۵ هزار نفر مرد مجرد در گروه سنی ۲۰ تا ۵۴ سال و ۶ میلیون و ۹۲۹ هزار و ۵۶۸ نفر زن مجرد در گروه سنی ۱۵ تا ۴۹ سال هستند. با نگاهی به کاهش ۵۰ درصدی ازدواج در طی سالهای اخیر و آمار بیش از ۱۴ میلیون جوان مجرد در سن ازدواج که نشان از روند افزایشی سهم تجرد در گروههای سنی فعال ازدواج دارد، زنگ خطری جدی نسبت به تحولات جمعیتی کشور به صدا در میآید، زیرا مسئله ازدواج، بخش مهمی از تحقق اهداف جمعیتی را به دنبال خواهد داشت.
مسئله مهم دیگری که نباید از آن غافل شد، این است که وقتی در مورد جمعیت صحبت میکنیم، باید مسئله تغییر ساختار جمعیت را نیز در نظر بگیریم. بر این اساس، تا ۲۸ سال آینده از هر سه نفر یک نفر سالمند است و این مسئله ضرورت حفظ سیمای جوان کشور را بیش از پیش روشن میکند؛ موضوعی که رهبر شهید انقلاب همواره بر آن تأکید داشتند و از سال ۹۱ درباره ضرورت جوانی جمعیت و رسیدن رشد جمعیت به حد معقول هشدار داده و مطالبه داشتند. تغییر ساختار ستاد جوانی جمعیت و تقلیل آن به زیرمجموعه یک معاونت غیرفعال، میتواند این آمارها و این روند را به سمت سیاهچاله جمعیتی سوق دهد و ما را با چالشهای جدیتری مواجه کند. در نهایت اینکه جمعیت، مسئله ایران فرداست و با دخالت سلیقههای مدیریتی میتوان این بحران را به یک فاجعه جبرانناپذیر تبدیل کرد.
