بیستوششم مرداد، فقط سالروز بازگشت گروهی از رزمندگان به میهن نیست؛ یادآور بازگشت مردانی است که سالها در اسارت بودند، اما اجازه ندادند اسارت، اراده و هویت آنان را به بند بکشد. این روز فرصتی است برای بازخوانی یکی از مهمترین جلوههای دفاع مقدس، جلوهای که در آن، معنای آزادی نه در گشودن درهای اردوگاه، بلکه در حفظ ایمان، عزت و وفاداری به وطن معنا پیدا کرد. آزادگان سالها از خانه دور بودند، اما از آرمان خود جدا نشدند، جسمشان در اختیار دشمن بود، اما باور و هویتشان همچنان در اختیار خودشان باقی ماند.
اهمیت آزادگان را باید از همین زاویه فهمید. جنگ فقط در خط مقدم و با سلاح تعیین نمیشد. دشمن میخواست اراده مدافعان ایران را بشکند و اسارت یکی از ابزارهای آن بود. اما آزادگان با تحمل سالهای دشوار اسارت نشان دادند که شکست انسان از جایی آغاز میشود که خودش تسلیم شود، نه از جایی که دست و پایش بسته شود. آنان در شرایطی که دوری از خانواده و فشار روحی و جسمی دشوار بود، هویت خود را حفظ کردند.
به تعبیر رهبر شهید، «کشوری که بخواهد آزاد و مستقل و بدون وابستگی به قدرتهای ظالم زندگی کند، به ایستادگی نیاز دارد و در لحظههای حساس، این بهترین و فداکارترین فرزندان ملت هستند که بار این ایستادگی را بر دوش میکشند». ایشان آزادگان را در کنار شهدا، جانبازان و دیگر ایثارگران، بخشی از قدرت حقیقی کشور معرفی میکنند؛ زیرا این افراد در سختترین روزها از استقلال، هویت و آبروی ملی دفاع کردند. این نگاه، جایگاه آزادگان را از یک خاطره تاریخی فراتر میبرد. آزادگان فقط کسانی نیستند که از اردوگاه دشمن بازگشتند؛ آنان بخشی از سرمایهای هستند که به یک ملت امکان میدهد در برابر فشارها بایستد و تصمیم و سرنوشت خود را به دیگری واگذار نکند.
به تعبیر امام راحل، قدرت ملت ایران در اتکای آن به ایمان و اراده خود بود. آزادگان یکی از روشنترین جلوههای همین اراده هستند. آنان در میدان جنگ اسیر شدند، اما در میدان اراده شکست نخوردند. دشمن توانست آنان را از خانه دور کند، اما نتوانست آنان را از وطن، ایمان و هویتشان جدا کند. همین حقیقت است که عنوان «آزاده» را به مفهومی فراتر از یک عنوان برای رزمندگان اسیر تبدیل میکند.
در کنار آزادگان، خانوادههای آنان نیز سالهای سختی را پشت سر گذاشتند. سالهایی که برای یک مادر، همسر یا فرزند با انتظار و بیخبری معنا میشد. بازگشت آزادگان، فقط بازگشت چند هزار رزمنده نبود؛ بازگشت امید به خانههایی بود که سالها چشمانتظار مانده بودند. از همین رو، ۲۶ مرداد را باید روز تجلیل از خانوادههایی نیز دانست که در سکوت، بخشی از هزینه دفاع از کشور را پرداختند. گاهی سهم یک خانواده از جنگ، حضور در خط مقدم نیست؛ سالها چشم دوختن به راهی است که شاید عزیزش از آن بازگردد. اما چرا این خاطره پس از گذشت سالها همچنان اهمیت دارد؟ زیرا مسئلهای که آزادگان برای آن ایستادند، یعنی استقلال و عزت ملی، هنوز برای کشور مسئلهای زنده است. شکل تهدیدها تغییر کرده است. امروز فشار علیه ایران عزیز فقط با جنگ نظامی صورت نمیگیرد. تحریم اقتصادی، فشار سیاسی، جنگ رسانهای و عملیات روانی نیز، اعتماد و اراده ملت را هدف قرار داده است. در چنین شرایطی، همان چیزی که آزادگان در سختترین روزها از آن پاسداری کردند، همچنان اهمیت دارد: توان ایستادن، حفظ هویت و نپذیرفتن تحقیر.
از این منظر، سخن رهبر شهید انقلاب درباره «قدرت حقیقی کشور» پیام روشنی برای امروز دارد. قدرت ملی فقط در تجهیزات، منابع و امکانات خلاصه نمیشود. کشوری قدرتمند است که در روزهای دشوار، انسانهایی داشته باشد که منافع ملی را بر منفعت شخصی مقدم بدانند و حاضر باشند برای حفظ آن هزینه بدهند. آزادگان نمونهای روشن از چنین سرمایهای هستند. آنان نشان دادند که در لحظه خطر، سرنوشت ملت را کسانی تغییر میدهند که حاضرند از آسایش خود بگذرند.
بنابراین، بزرگداشت آزادگان نباید به مراسمی سالانه و چند تصویر آرشیوی محدود شود. مسئولیت امروز، حفظ فرهنگ و منطق ایثار است. نسل جدید باید بداند استقلال ایران امری بدیهی و بدون هزینه نبوده است. پشت این استقلال، جوانانی ایستادهاند که برخی شهید شدند، برخی جانباز شدند و برخی سالهای جوانی خود را در اسارت گذراندند. اگر این حقیقت از حافظه نسل جدید حذف شود، نه تنها بخشی از تاریخ را از دست دادهایم، بلکه بخشی از منطق قدرت ملی خود را نیز فراموش کردهایم.
بیستوششم مرداد، در حقیقت روز یادآوری یک انتخاب است؛ انتخاب میان تسلیم و ایستادگی. آزادگان این انتخاب را در سختترین شرایط انجام دادند و هزینه آن را پرداختند. آنان به ما آموختند که آزادی فقط رهایی از بند نیست؛ آزادگی یعنی انسان در سختترین شرایط، اختیار باور و عزت خود را به دیگری واگذار نکند. آزادگان از اسارت بازگشتند، اما مهمتر از بازگشت آنان، پیامی بود که با خود آوردند: میتوان جسم را به بند کشید، اما اگر اراده آزاد بماند، رویای دشمن تحقق نخواهد یافت. امروز نیز اگر ایران بخواهد مستقل، سرافراز و صاحباختیار بماند، به سرمایه «ایمان، فداکاری، مسئولیتپذیری و ایستادگی» نیاز دارد. آزادگان رفتند تا وطن آزاد بماند و بازگشتند تا به ما یادآوری کنند که آزادی یک ملت، بدون ایثار و مقاومت ملت و مسئولان پایدار نخواهد ماند. در شرایط نبرد سرنوشتساز امروز با استکبار نیز باید مسیر آزادگی و ایثار را انتخاب کرد، زیرا استقلال و عزت ملی در بزنگاههای تاریخی، جز با هزینه دادن و ایستادگی حفظ نمیشود.
