جوان آنلاین: دریافت پول نقد به جای استفاده از کارتخوان، استفاده از حسابهای اجارهای و شیوه کارتبهکارت و ثبت هزینههای صوری و تبدیل وجوه به داراییهایی مانند طلا، ارز و ملک، به روالی معمول در رفتار بخشی از جامعه پزشکان تبدیل شده است؛ جایی که دیگر فرار مالیاتی فقط یک تخلف اداری یا مالی نیست، بلکه میتواند بهعنوان جرم، منشأ زمینهساز پولشویی شود. تازهترین بررسیها از ابزارهای هوشمند تحلیل داده و الگوریتمهای سیستمی سازمان امور مالیاتی، ۳ هزار و ۶۸۶ مورد ثبتنام نادرست در اطلاعات مالیاتی پزشکان در سال جاری را شناسایی کرده و نشان میدهد که برخی مؤدیان در زمان ثبتنام در نظام مالیاتی، خود را بهعنوان پزشک عمومی معرفی کردهاند، در حالی که اطلاعات مجوزهای صادرشده از سوی سازمان نظام پزشکی بیانگر آن بوده که این افراد دارای عناوینی همچون پزشک متخصص، فوقتخصص، فلوشیپ، دندانپزشک، دکترای حرفهای یا سایر عناوین تخصصی هستند.
در شرایطی که بخش شفاف و مولد اقتصاد، همواره پیشران اصلی نظام مالیاتی بودهاند، مالیاتستانی از برخی مشاغل از جمله پزشکان در هسته سخت قرار داشته است. مرکز اطلاعات مالی در پژوهشی با عنوان «پولشویی از طریق فرار مالیاتی پزشکان: تحلیل حقوقی- اقتصادی و آسیبشناسی» به بررسی چالشهای موجود مالیاتستانی در صنف پزشکان پرداخته است. در بخشی از گزارش، به شگردهای رایج از پول نقد تا حسابهای اجارهای پرداخته شده است. نویسندگان پژوهش چند سازوکار اصلی را برای پولشویی ناشی از فرار مالیاتی در این حوزه برشمردهاند. نخستین مورد، اصرار بر دریافت وجه نقد است. به گفته آنها، با وجود گسترش ابزارهای پرداخت الکترونیکی، هنوز در برخی مطبها و درمانگاههای خصوصی، دریافت نقدی بهعنوان یکی از روشهای اصلی پنهان نگهداشتن درآمد مورد استفاده قرار میگیرد. این وجوه نقد، به دلیل ثبتنشدن در مسیرهای شفاف بانکی، قابلیت ردیابی کمتری دارند و میتوانند مستقیماً وارد بازارهایی مانند طلا و ارز شوند.
دومین روش، استفاده از حسابهای اجارهای و شیوه کارتبهکارت است. مقاله میگوید در برخی موارد، دستگاه کارتخوان به نام منشی، اعضای خانواده یا حتی افراد کمبرخوردار ثبت میشود. همچنین از بیمار خواسته میشود هزینه ویزیت یا عمل را به حسابی غیر از حساب شغلی پزشک واریز کند. به اعتقاد نویسندگان، این روش عملاً زنجیره حسابرسی را میشکند و شناسایی درآمد واقعی را دشوار میکند. روش دیگر، بیشبرآورد هزینهها از طریق فاکتورهای صوری است. بر پایه این پژوهش، برخی پزشکان یا مراکز درمانی ممکن است برای خرید تجهیزات پزشکی، هزینههایی غیرواقعی یا اغراقشده ثبت کنند تا سود مشمول مالیات کاهش یابد. در این حالت، فاصله میان هزینه واقعی و هزینه اعلامشده، بخشی از همان وجوهی است که بعداً باید تطهیر شود.
زنگ خطر برای اقتصاد و اعتماد عمومی
در بخش آسیبشناسی، این مقاله تأکید میکند که آثار این پدیده تنها به یک صنف محدود نمیشود. کاهش درآمدهای مالیاتی دولت میتواند کسری بودجه را تشدید کند و دولت را به استقراض یا چاپ پول سوق دهد؛ روندی که در نهایت آثار تورمی آن بیش از همه بر اقشار آسیبپذیر تحمیل میشود. همچنین به پیامدهای اجتماعی این وضعیت اشاره شده است. از این منظر، هنگامیکه کارمندان و کارگران پیش از دریافت حقوق، مالیات خود را بهصورت منظم پرداخت میکنند، اما در افکار عمومی فرار مالیاتی اقشار پردرآمد مطرح میشود، احساس بیعدالتی تشدید میشود. این وضعیت میتواند سرمایه اجتماعی را تضعیف و اعتماد عمومی به عدالت اقتصادی و کارآمدی نظام مالیاتی را فرسوده کند. بر اساس تازهترین اعلام موحدیبکنظر، سخنگوی سازمان امور مالیاتی، این سازمان به منظور کاهش خطاهای انسانی و امکان شناسایی دقیقتر مغایرتها، توسعه سامانههای هوشمند و تحلیل دادهها را در دستور کار قرار داده است. سخنگوی سازمان امور مالیاتی افزود: توسعه سامانههای هوشمند و تحلیل دادهها یکی از مهمترین محورهای تحول نظام مالیاتی است و این رویکرد امکان ارتقای کیفیت اطلاعات مؤدیان را فراهم میکند.
بر این اساس، سازمان امور مالیاتی کشور در سال جاری بهرهگیری از ابزارهای هوشمند تحلیل داده و الگوریتمهای سیستمی را آغاز کرده و ۳ هزار و ۶۸۶ مورد ثبتنام نادرست در اطلاعات مالیاتی پزشکان را شناسایی کرده است. سازمان امور مالیاتی تأکید کرده است که پزشکان از سرمایههای ارزشمند کشور هستند و حفظ شأن و جایگاه این قشر همواره مورد توجه این سازمان قرار دارد، اما در عین حال، در صورت مشاهده هرگونه مغایرت یا تخلف در اطلاعات مالیاتی، این سازمان موظف است در چارچوب قانون برای صیانت از حقوق عمومی و تحقق عدالت مالیاتی اقدام کند.
در همین راستا، برای تمامی افراد شناساییشده پیامک اطلاعرسانی ارسال شده و از آنان خواسته شده است در صورت وجود مغایرت، نسبت به اصلاح اطلاعات ثبتنامی خود اقدام کنند یا مستندات لازم را برای بررسی ارائه دهند. در غیر این صورت، اصلاح اطلاعات ثبتنامی بر اساس دادههای معتبر و اطلاعات دریافتی از مراجع ذیربط توسط سازمان امور مالیاتی انجام خواهد شد.
هوشمندسازی، راهکار قطع زنجیره فرار مالیاتی و پولشویی
عملکرد مالیاتی دولت یکی از مهمترین شاخصهای سلامت مالی و اقتصادی کشور است؛ چراکه مالیات پایدارترین منبع درآمد دولت محسوب میشود.
اگر دولت نتواند مؤدیان فراری را شناسایی و درآمد مالیاتی پیشبینیشده را محقق کند، آثار آن فقط به بودجه محدود نمیشود؛ بلکه میتواند بر تورم، بدهی دولت، رشد اقتصادی و حتی اعتبار سیاستگذاری اثر بگذارد. همچنین عدالت مالیاتی نیز نشانهای از کیفیت حکمرانی اقتصادی است و البته باید توجه داشت که مسئله اصلی تنها کتمان درآمد نیست، بلکه این است که درآمد کتمانشده باید در مرحله بعد به چرخه اقتصادی بازگردد. در همین نقطه است که فرار مالیاتی میتواند وارد مرحله پولشویی شود؛ یعنی زمانی که فرد برای استفاده از وجوه پنهانشده، ناچار به انجام اقداماتی برای تغییر ظاهر و پنهان کردن منشأ آن میشود.
بر این اساس، هوشمندسازی نظام مالیاتی، اتصال کامل حسابهای بانکی تجاری و غیرتجاری پزشکان به پرونده مالیاتی، استفاده از الگوریتمهای هوش مصنوعی برای شناسایی تراکنشهای مشکوک، حمایت از گزارشدهندگان تخلف، تفکیک اجباری حسابهای شغلی از حسابهای شخصی و ممنوعیت استفاده از حساب دیگران در فعالیت شغلی، از جمله راههای جلوگیری از فرارهای مالیاتی است. البته در این میان، بازنگری در تعرفههای پزشکی متناسب با تورم و پرداخت بهموقع مطالبات بیمهای در کنار تشدید مجازاتهای بازدارنده نیز میتواند زمینه تخلف را کاهش دهد.
کارشناسان تأکید دارند که فرار مالیاتی پزشکان، در صورت تداوم و سازمانیافتگی، میتواند از یک تخلف اداری فراتر رفته و به بستری برای پولشویی تبدیل شود. بدون شفافیت حداکثری، یکپارچهسازی دادهها و تقویت نظارت، چرخه معیوب کتمان درآمد، تطهیر وجوه و بازگشت آن به اقتصاد رسمی ادامه خواهد یافت؛ چرخهای که هم عدالت مالیاتی را تضعیف میکند و هم اعتماد عمومی را آسیب میزند.
