جوان آنلاین: نمایشگاه «روایت تحول عدلیه» آینهای از آن چیزی است که در سالهای اخیر در دستگاه قضایی رقم خوردهاست. از پایان ابلاغهای کاغذی و توسعه خدمات هوشمند تا کاهش مراجعات حضوری و شفافسازی فرایندهای قضایی. با این حال، مهمترین معیار سنجش هر تحول در قوه قضائیه نه تعداد سامانهها و نه حجم آمارها، بلکه میزان رضایت مردم و کاهش نیاز شهروندان به حضور در راهروهای دادگستری است. سرمایهای که اگر تقویت شود، اعتماد عمومی به نظام عدالت نیز افزایش خواهد یافت.
در آستانه هفته قوه قضائیه، جمعی از خبرنگاران، از نمایشگاه «روایت تحول عدلیه» بازدید کردند، نمایشگاهی که به همت مرکز رسانه قوه قضائیه برپا شده و تلاش دارد تصویری ملموس از دستاوردهای سند تحول قضایی را به نمایش بگذارد.
فرایند سامانههای هوشمند
در نخستین نگاه، آنچه بیش از هر چیز توجه بازدیدکنندگان را جلب میکند، گستردگی سامانههای هوشمند و تلاش برای جایگزینی فرایندهای الکترونیک به جای رویههای سنتی است. رویکردی که هدف آن کاهش مراجعات غیرضروری، افزایش سرعت رسیدگی و تسهیل دسترسی مردم به خدمات قضایی عنوان میشود.
شاید یکی از نمادینترین بخشهای این نمایشگاه، روایت پایان عصر ابلاغهای کاغذی باشد، فرایندی که سالها یکی از چالشهای مهم دستگاه قضایی محسوب میشد. آدرسهای اشتباه، تأخیر در ارسال، هزینههای بالا و حتی صدور آرای غیابی ناشی از مشکلات ابلاغ، بخشی از واقعیت نظام سنتی بود. امروز، اما براساس آمار ارائهشده در نمایشگاه، بیش از ۹۶ درصد ابلاغهای قضایی به صورت الکترونیکی انجام میشود. تحولی که علاوه بر کاهش هزینهها، سرعت دسترسی شهروندان به اطلاعات پروندههایشان را افزایش دادهاست.
پذیرش هوشمند
در بخش دیگری از نمایشگاه، روند صدور گواهی عدم سوءپیشینه به نمایش درآمدهاست. خدمتی که تا چند سال قبل با صفهای طولانی و مراجعات متعدد همراه بود، اکنون در بسیاری از موارد بدون حضور فیزیکی و در کمتر از یک روز انجام میشود. آمارها نشان میدهد طی سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳ بیش از ۸ میلیون گواهی عدم سوءپیشینه صادر شده که بخش قابلتوجهی از آن از طریق درگاههای خودکاربری و بدون مراجعه حضوری بودهاست، نشانهای از پذیرش تدریجی خدمات هوشمند توسط مردم.
سامانه نوبتدهی الکترونیکی نیز از دیگر بخشهایی است که بازدیدکنندگان را با تغییر چهره مراجعات قضایی آشنا میکند. صفهای طولانی، ازدحام در واحدهای قضایی و حتی برخی زمینههای فساد که در گذشته پیرامون تعیین وقت مراجعه شکل میگرفت، اکنون جای خود را به سامانهای داده که امکان دریافت نوبت را در بسیاری از موارد ظرف کمتر از هفت روز کاری فراهم کردهاست، اما شاید یکی از جذابترین بخشهای نمایشگاه برای شهروندان، معرفی سامانه اعتبار معاملاتی اشخاص باشد، سامانهای که به افراد امکان میدهد پیش از انجام معامله، از وضعیت حقوقی طرف مقابل خود مطلع شوند. اطلاع از مواردی مانند ممنوعالمعامله بودن، محکومیتهای مالی، ورشکستگی یا سایر محدودیتهای قانونی، میتواند از شکلگیری بسیاری از اختلافات و پروندههای قضایی در آینده جلوگیری کند.
مقابله با فساد
در کنار این سامانهها، بخشهایی از نمایشگاه به اقدامات دستگاه قضایی در حوزه مقابله با فساد، کاهش جمعیت کیفری زندانها، توسعه اشتغال زندانیان، حمایت از تولید، اجرای طرح کاداستر و همچنین پروندههای مهم مبارزه با فساد اقتصادی اختصاص یافتهاست. ارائه آمارهایی درباره اشتغال دهها هزار زندانی، جلوگیری از تعطیلی کارخانهها و توسعه سامانههای گزارشدهی مردمی، تصویری از تلاش دستگاه قضایی برای حضور در عرصههای مختلف اجتماعی و اقتصادی ارائه میدهد.
از هوشمندی تا بستر اجتماعی
با این همه، نمایشگاه «روایت تحول» تنها یک ویترین آماری نیست. ارزش واقعی این دستاوردها زمانی مشخص میشود که آثار آنها در زندگی روزمره مردم دیده شود. اگر شهروندی بتواند بدون مراجعه حضوری خدمتی دریافت کند، اگر پروندهای سریعتر به نتیجه برسد، اگر اختلافی پیش از ورود به دادگاه حل شود و اگر اعتماد مردم به عدالت افزایش یابد، آنگاه میتوان از موفقیت تحول سخن گفت. در واقع، مهمترین سرمایه قوه قضائیه ساختمانهای بزرگ، سامانههای پیچیده یا آمارهای پرشمار نیست. مهمترین سرمایه آن رضایت مردم است. رضایتی که در کاهش مراجعات غیرضروری به دادگستری، کوتاهتر شدن صفهای انتظار، افزایش شفافیت و احساس دسترسی عادلانهتر به عدالت خود را نشان میدهد.
نمایشگاه «روایت تحول عدلیه» تصویری از مسیری است که آغاز شدهاست، مسیری که مقصد نهایی آن باید نه صرفاً هوشمندسازی، بلکه افزایش اعتماد عمومی و تقویت سرمایه اجتماعی دستگاه عدالت باشد، زیرا در نهایت، موفقیت هر تحول قضایی را باید در نگاه مردم جستوجو کرد؛ مردمی که مهمترین داوران عملکرد دستگاه عدالت هستند.
