یکی از مشکلات اصلی و کلیدی در زمینه توسعه توان تولید برق خورشیدی کشور، مسئله مربوط به عدم تأمین منابع لازم و تخصیص نیافتن اعتبارات بانکی در این بخش است. موضوع مهمی که هم در دستور کار کمیسیون انرژی مجلس به عنوان ناظر اصلی بر عملکرد دستگاههای مختلف در این حوزه قرار گرفته است و هم در دستور کار فراکسیون نظارت بر صنعت آب و برق مجلس قرار گرفته است. تخصیص نیافتن منابع و اعتبارات بانکی به دلیل نقص قوانین نیست و مجلس چه در قالب قانون برنامه هفتم پیشرفت، چه در قالب مصوبات قانون بودجه ۱۴۰۵ و همچنین قانون مانعزدایی از صنعت برق کشور، منابع خوبی را در زمینه توسعه توان تولید برق خورشیدی در نظر گرفته است، ولی مسئله عدم تخصیص یافتن این منابع بانکی در حوزه اجرا، به دلیل اهمالکاری بانک مرکزی، دولت و شبکه بانکی بوده است.
یکی از مهمترین منابعی که طی قانون بودجه ۱۴۰۵ و با هدف تخصیص این منابع در جهت دو هدف حمایت از اقشار آسیبپذیر جامعه و همچنین رفع نیاز کشور در حل ناترازی برقی تابستانی مورد توجه و تأکید مجلس و کمیسیونهای تلفیق بودجه و انرژی مجلس و همچنین فراکسیون نظارت بر صنعت آب و برق مجلس قرار گرفته است، مسئله مربوط به وام اشتغال مددجویان است که در سیکل بیپایان عدم تأمین اعتبارات بانکی از سوی بانک مرکزی گیر کرده است. موضوع از این قرار است که این وامهای خرد حمایتی از مددجویان در قالب بخشی از نیروگاههای خورشیدی غیرمتمرکز (نظیر مزرعههای خورشیدی نزدیک به شهرها و شهرکهای صنعتی) به کار گرفته میشوند و علاوه بر اینکه با فروش تضمینی برق خورشیدی تولیدی، بازپرداخت وام اشتغال مددجویان به بانک تضمین میشود، مددجو نیز به یک درآمد پایدار از یک سو و یک دارایی مطمئن و پربازده برای سی سال آتی دست پیدا خواهد کرد. با وجود اینکه عملکرد نهادهای واسطه حمایتی بین بانک و مددجو در این زمینه کاملاً مناسب بوده است، ولی در حوزه تخصیص منابع از سمت بانک مرکزی به شبکه بانکی، مسئولان وقت بانک مرکزی هر نوع مانعتراشی انجام دادند. حالا نیز با وجود اینکه سهمیه نهادی وام اشتغال مددجویان توسط خود مجلس (بعد از تجربه تلخ بودجه ۱۴۰۴) در متن الزامات بودجه ۱۴۰۵ تعیین شد، با گذشت سه ماه از شروع سال و پیگیری کلیه نمایندگان و کمیسیونهای مجلس با توجه به پراکندگی مددجویان در اقصی نقاط کشور، هنوز هم مسئله تخصیص منابع و اعتبارات از سوی بانک مرکزی جلو نرفته است و این وام حمایتی توسط بانک مرکزی متوقف شده است.
در همین راستا نیز مجلس به طور جدی پیگیر مسئله پرداخت وام اشتغال مددجویان به خصوص با توجه به سرمایهگذاری این منابع بانکی در زمینه توسعه توان تولید برق خورشیدی کشور و حل بخش مهمی از ناترازی برقی تابستانی کشور است.
مشکلتراشی بانک مرکزی در مسیر توسعه توان تولید برق خورشیدی
رمضانعلی سنگدوینی، عضو کمیسیون انرژی مجلس، در گفتوگو با «جوان» با اشاره به اینکه سیاستهای متعدد و متنوع در زمینه حل ناترازی برقی کشور با محوریت نقشپذیری مردم در تولید برق خورشیدی به دلیل عدم تخصیص منابع بانکی مناسب به این طرحها با مشکل مواجه شدند، گفت: در آستانه فصل گرما هستیم و چارهاندیشی برای رفع ناترازی انرژی اهمیت زیادی دارد. هر سیاستی که در راستای کمک به حل مشکل ناترازی انرژی در کشور باشد، مثبت ارزیابی میشود. یکی از منابع مهم و کلیدی در زمینه توسعه توان تولید برق خورشیدی کشور (که در کمیسیون تلفیق بودجه ۱۴۰۵ نیز روی آن بحث شد) تسهیلات مرتبط با وام اشتغال مددجویان است که نهادهای حمایتی واسطهگر غیردولتی (نظیر کمیته امداد) در این زمینه، این وامها را در جهت تولید برق در یک مزرعه خورشیدی و با سهامداری مددجویان در هر بخش از این مزرعه خورشیدی (متناسب با وام اشتغال هر مددجو) مورد استفاده قرار میدهند.
وی ادامه داد: به کار انداختن وام اشتغال مددجویان در پنلهای خورشیدی به معنای استفاده حداکثری از ظرفیتهاست. در این سیاست، از یک طرف مددجویان توانمند میشوند و از طرف دیگر، اعتبارات به حوزه انرژی به عنوان یک بخش مؤثر اقتصادی سوق داده میشود. عضو کمیسیون انرژی مجلس خاطرنشان کرد: در شرایط ویژهای قرار داریم و بر اثر جنگ تحمیلی کشور تحت فشار است. بر همین اساس، باید هدایت اعتبارات به بخشهای مولد و مؤثر اقتصادی مد نظر باشد.
سنگدوینی گفت: بخشی از کار که مربوط به مجلس بوده، به خوبی انجام شده است. در قانون بودجه ۱۴۰۵ اعتبار مناسبی برای وام اشتغال پیشبینی شد. حالا نوبت بانک مرکزی است که به وظیفهاش عمل کند و در اسرع وقت نسبت به تعیین سهمیه و تأمین اعتبار بانکها برای پرداخت وام اشتغال اقدام کند. وی ادامه داد: اعطای به موقع وام اشتغال از این نظر اهمیت دارد که زمینه را برای رفع مشکل بیکاری مهیا میکند. اما وقتی مبالغ دیرهنگام به دست متقاضیان میرسد، عملاً بر اثر تورم از ارزش تسهیلات کاسته میشود. بر همین اساس، نیاز است تأمین اعتبار بانکها برای پرداخت وام اشتغال با سرعت انجام شود. عضو کمیسیون انرژی مجلس خاطرنشان کرد: اعطای وام اشتغال به مددجویان و به کار انداختن آن در پنلهای خورشیدی به رفع مشکل ناترازی انرژی کمک میکند و در آستانه فصل گرما میتواند کمککننده باشد. وی ادامه داد: مددجویان اگر فضای کافی در اختیار داشته باشند، پنل خورشیدی در این فضا قرار داده میشود و سرپرست خانواده مددجو مسئول تمیزکاری و نگهداری پنل است و اشتغالزایی برای مددجویان صورت میگیرد. اما اگر مددجو فضای کافی نداشته باشد، به اندازه وام اشتغال در پنلهای خورشیدی سهیم میشود.
تعلل بانک مرکزی در تعیین سهمیه بانکها از وام اشتغال
همچنین نادرقلی ابراهیمی، نایبرئیس کمیسیون تلفیق بودجه ۱۴۰۵ و همچنین عضو هیئت رئیسه فراکسیون نظارت بر صنعت آب و برق مجلس، با اشاره به پیگیریهای مجلس در بعد نظارتی و تقنینی در موضوع توسعه انرژی خورشیدی خاطرنشان کرد: در حالی که کشور با معضل ناترازی انرژی مواجه شد، ما فرصتهای چند صدساله برای استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر داشتیم که یکی از مهمترین آنها انرژی خورشیدی است. در بحث انرژی خورشیدی، مجلس در قانون بودجه ۱۴۰۴ حدود ۲۰ همت را برای استفاده از الگوی مازاد مصرف انرژیهای فسیلی برای توسعه نیروگاههای خورشیدی در چاههای مشاع کشاورزی در نظر گرفته که برای هر استان هزار چاه کشاورزی پیشبینی شده است. همچنین مجلس «قانون در زمینه جهش دانشبنیانها» را تصویب کرده که در آنجا هم در تبصره ۱۶ برای توسعه انرژی خورشیدی در بخش صنعت پیشبینیهایی را انجام داده است.
نایبرئیس کمیسیون تلفیق بودجه ۱۴۰۵ مجلس شورای اسلامی با انتقاد از عملکرد تخصیص منابع لازم از سوی دولت و بانک مرکزی در زمینه توسعه توان تولید برق کشور گفت: مشکلی از جهت تأمین منابع بانکی و قوانین مصوب کشور در حوزه توسعه توان تولید برق خورشیدی وجود ندارد و اگر مشکلی باشد، درباره اراده برای اقدام و اجرای قانون است. این موضوع از سوی ما نمایندگان مجلس به عنوان ناظر، قابل پیگیری است و وزیران ذیربط و مسئولان باید پاسخگو باشند.
وی در ادامه افزود: مجلس مصوبه خود در زمینه پرداخت متناسب وام اشتغال در بخش مرتبط با مددجویان را در قانون بودجه ۱۴۰۵ داشته است و در حال حاضر، توپ در زمین بانک مرکزی و دولت در جهت اجرا است. تصویب قوانین یک موضوع است و اجرای صحیح قوانین مسئله دیگری است. مجلس وظیفه دارد مشکلات جامعه را تشخیص دهد و برای رفع آنها قوانین را مصوب کند. اما اجرای صحیح قوانین وظیفه دولت و دستگاههای مختلف است. ابراهیمی در پایان گفت: تعلل در تعیین سهمیه بانکها از وام اشتغال و تأمین اعتبار مورد نیاز از سوی بانک مرکزی قابل قبول نیست. باید هر چه سریعتر از سوی بانک مرکزی، سهمیه هر بانک از وام اشتغال مددجویان مشخص شود و تأمین اعتبار صورت بگیرد، به نحوی که نهادهای حمایتی به سرعت به مبالغ دسترسی پیدا کنند و بتوانند آن را در راستای توانمندسازی مددجویان به کار بگیرند.
