جوان آنلاین: دومین روز از برنامه «روایت جنگ در دل جنگ» در سالروز آزادسازی خرمشهر با نمایش و نشست مستندهای «خرمشهر» ساخته هوشنگ توکلی، «کربلای ۵» ساخته جواد شمقدری و «بکوبید دهلها» ساخته جمال شورجه در سالن سیفالله داد سازمان سینمایی برگزار شد.
به گزارش «جوان»، جواد شمقدری ضمن یاد کردن از مدیران فقید سازمان سینمایی، مهدی مسعودشاهی و علیرضا سجادپور گفت: در ساخت و تولید مستند «کربلای ۵» آقای مسعودشاهی نقش ویژهای داشتند. قطعاً اگر یک اتفاق فرهنگی درست در کشور رخ میدهد حتماً مدیریت فرهنگی پای کار است. کارگردان «طوفان شن» بیان داشت: در زمان جنگ وسایلی همچون دوربین دیجیتال در اختیار نداشتیم و نمیتوانستیم برای مدت طولانی فیلمبرداری کنیم. به عنوان مثال، برای ساخت یک فیلم ۱۶ میلیمتری تنها به میزان ۱۰۰ دقیقه ضبط نگاتیو به همراه داشتیم. ضمن اینکه برای عملیات کربلای ۵ برای اولین بار نگاتیو ۳۵ میلیمتری به صحنه بردیم و به دلیل محدودیتها، نهایتاً ۵۰دقیقه امکان فیلمبرداری داشتیم.
این مدیر فرهنگی با بیان اینکه باید تحلیلی از دوران دفاع مقدس ارائه شود، بیان داشت: فیلمهای سینمایی اولیه از زمان جنگ تحمیلی اول دارای وجه تبلیغاتی بود که البته تصمیم درستی به شمار میرفت. در دوره بعدی، فیلمها شکل حماسی به خود میگیرند، چراکه قهرمانیهای فراوانی در آن مقطع صورت گرفت و شخصیتهای برجستهای قدعلم کردند.
وی ادامه داد: در مقطعی دیگر، تیر خلاص به سینمای دفاع مقدس زده شد و شرایطی به وجود آمد که حتی نیروهای بسیجی مورد انکار قرار میگرفتند و عدهای نسبت به شکلگیری انقلاب اعتراض داشتند، سپس برخی فیلمها با هدف مطرح کردن تلخیها به سمت سیاهنمایی حرکت کرد و این اتفاق نامبارکی بود که در آن زمان شکل گرفت. گویی سینمای دفاع مقدس در نوعی سردرگمی به سر میبرد و حتی برخی فیلمها وجوهی خودنمایانه پیدا کردند. امروز با وقوع جنگ تحمیلی دوم و سوم، فضایی متفاوت شکل گرفته است و باید مسیر ایجاد راههای انحرافی بسته شوند.
شمقدری با اشاره به اینکه در مقاطعی شاهد فیلمهایی بودیم که نگاهی طنزآمیز به دفاع مقدس داشتند، گفت: اولین فیلم در این فضا اثری قابل قبول بود، اما بعدها شرایط بهگونهای رقم خورد که رهبر شهید زمانی که من در سازمان سینمایی مسئولیت داشتم از من خواستند مراقبت کنم تا چنین فیلمهایی ساخته نشود.
وی با اشاره به فیلم «آژانس شیشهای» ساخته ابراهیم حاتمیکیا افزود: در مقطعی معتقد بودم که این اثر بهترین فیلم مربوط به دوران دفاع مقدس است. در زمان ساخته شدن این فیلم، جریانی که اتفاقاً توسط افراد معتقد شکل گرفته بود عقیده داشتند که این فیلم نباید ساخته شود. من فیلمنامه را خواندم و متوجه اشکالاتی شدم، اما فکر کردم این فیلم نیز دارای نگاه خاص خود است و نباید جلوی ساخت آن را گرفت، به همین خاطر در مسیر جلوگیری از تولید این اثر مشارکت نکردم. زمانی که خبر به رهبر شهید میرسد، ایشان میفرماید: «اینکه جانبازی نیاز دارد حتماً به آلمان اعزام شود، هر طور که هست باید این کار صورت گیرد.» این پیغام به ابراهیم حاتمیکیا میرسد و در نهایت سکانسی در فیلم قرار میگیرد که مطابق آن، جانباز با هلیکوپتر اعزام میشود.
شمقدری ادامه داد: وقتی با نگاه فرهنگی به مسائل توجه شود، نتیجه متفاوتی به دست میآید. رهبر شهید در حوزه فرهنگ و هنر دارای نگاه ویژهای بودند. زمانی که برای نمایش فیلم «تاراج» ساخته ایرج قادری مشکلاتی به وجود آمده بود من به دفتر ریاست جمهوری و نزد مشاور فرهنگی رهبر شهید مراجعه کردم. به من اطلاع دادند که حضرت آقا روی این اثر نگاه منفی ندارند. همین موضوع باعث شد تا با خود بیندیشیم که باید ذهن خود را اصلاح کنم. بعدها و زمانی که فیلم را دیدم متوجه شدم که با فیلمی خوب مواجه هستیم. سپس هوشنگ توکلی در خصوص ساخته شدن فیلم «خرمشهر» گفت: من این شانس را داشتهام که همواره در بزنگاههایی حضور داشته باشم و با حوادث و شخصیتهایی ویژه روبهرو شوم.
وی با اشاره به خاطرات خود از سالهای اول انقلاب، ادامه داد: زمانی که وارد وزارت فرهنگ و آموزش عالی شدیم، شهید رجایی از ما خواست تا در پروژه فرهنگ و هنر حضور داشته باشیم. در ۳۱شهریورماه ۵۹ دور یکدیگر جمع شدیم و درست در همان زمان، هواپیماهای عراقی از بالای سر ما عبور کردند. توکلی ادامه داد: خبر رسید که چندین نقطه در تهران مورد اصابت قرار گرفته است. در واقع همان روز جنگندههای دشمن برای اولین بار خود را به تهران رساندند. در آن دوران به همراه بسیاری از بزرگان سینمای ایران کنار یکدیگر جمع شدیم و تصمیم گروهی بر این شد که در خط اول جبهه حاضر شویم و نسبت به ضبط وقایع اقدام کنیم. توکلی با بیان اینکه پنج روز پس از حمله صدام به ایران، فیلمسازانی عازم نقاط مختلف جبهههای جنگ شدند، یادآور شد: نتیجه فعالیت فیلمسازان در صحنه نبرد باعث شد تا یکی از معتبرترین آرشیوهای مربوط به دوران جنگ در جهان شکل بگیرد که هماکنون در فیلمخانه ملی ایران نگهداری میشود. برای مثال به خاطر دارم که زندهیاد ریپور دوربین خود را روی تانک قرار داده بود و توسط حرکت پَن، خطوط حمله دشمن را میدیدیم، فیلمی که یکی از زیباترین تصاویر مربوط به دوران جنگ به شمار میرود.
توکلی ادامه داد: من در حماسه فتح خرمشهر به صورت اتفاقی حضور داشتم، چراکه مسئولیت تولید فیلم برعهده من بود و تمام گروههایی که تقاضای حضور در خط اول و دوم جبهه جنگ را داشتند باید مجوز خود را از من دریافت میکردند. آن زمان برخی از فیلمسازان گرفتار گلوگاههای بوروکراتیک شدند و نمیتوانستند در خطوط اول جنگ حاضر شوند و من تصمیم گرفتم ریشه این مشکل را پیدا کنم. همزمان نیروی دریایی برای انجام عملیاتی در حال آمادهسازی بود و از من خواستند تا فیلمی در این خصوص کارگردانی کنم. به همراه نریمان پیران که یکی از فیلمبرداران مهم آن زمان بود، ۱۰ حلقه نگاتیو تهیه کردم. پس از به اتمام رسیدن پروژه مربوط به نیروی دریایی، وارد خرمشهر شدیم؛ شهری که البته با خاک یکسان شده بود. تنها ظرف مدت ۱۰ ساعت اول تمام موهای من از شدت غم و قصه سفید شدند.
