جوان آنلاین: با روی کار آمدن مسعود پزشکیان به عنوان رئیسجمهور انتظار میرفت، برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع بعد از قریب به ۲۰ سال به سر و سامانی برسد، چراکه پزشکیان در دوره وزارت خودبر وزارت بهداشت از مبدعان برنامه پزشک خانواده بود با وجود این طی دو سال ریاست جمهوری پزشکیان آنقدر حوادث گوناگون پیش آمد که شاید آنطور که باید و شاید فرصت و مهلتی برای اجراییشدن برنامه پزشک خانواده فراهم نبود حالا هم وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، با تأکید بر ضرورت حفظ کرامت و افزایش سواد سلامت شهروندان، نهاییسازی نظام پزشک خانواده و ارجاع را اولویت اصلی دولت برای تحقق عدالت در نظام سلامت برشمرد.
در ماههای پایانی سال گذشته درست زمانی که لایحه بودجه ۱۴۰۵ در خانه ملت در حال چکشخوری بود بازبینی لایحه بودجه نشان میداد عزم دولت برای اجرای برنامه پزشک خانواده در ۱۴۰۵ جدیتر است، چراکه بودجه مناسبتری برای اجرای این طرح اختصاص داده شدهبود. به گونهای که بر در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵، با افزایش ۱۲۴ درصدی اعتبارات «برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع» مواجهیم. بودجهای که نشان میدهد قرار است پس از سالها نظام سلامت برای مدیریت منابع به شکلی جدی با رویکرد پزشک خانواده و نظام ارجاع پیش برود.
طرح ۲۰ سالهای که هنوز راه نیفتاده!
تصویب طرح پزشک خانواده به برنامه چهارم توسعه و سال ۸۶ باز میگردد. مطابق بند ۹۱ از قانون چهارم توسعه وزارتخانههای بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و رفاه و تأمین اجتماعی ناظر بر حسن اجرای موازین این آییننامه بوده و مکلف بودند گزارش سالانه عملکرد مربوط را به شورا ارائه کنند. حالا، اما برنامه هفتم توسعه را هم پشت سر میگذاریم در حالی که از اجرای جدی و گسترده پزشک خانواده و نظام ارجاع خبری نیست.
حالا همانطور که محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت میگوید برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع در کانون توجه رئیسجمهور است. وی در آیین افتتاح پروژههای بهداشتی و درمانی، با بیان این مطلب افزود: «رئیسجمهور، ساماندهی برنامه پزشکی خانواده را پیگیری میکند؛ این برنامه میبایست براساس مسائل علمی پیادهسازی شود. وزارت بهداشت، رویکرد خود را در ۶۴ شهرستان به سمت سطوح ۲ و ۳ پیش میبرد.»
برقراری عدالت در سلامت با پزشک خانواده
ظفرقندی با تأکید بر اینکه در بحث سلامت هم مسئله کرامت مهم است و مردم نباید دغدغهای جز سلامت داشته باشند، تصریح کرد: «شروع سلامت هم از بهداشت است و باید مسیر به گونهای آغاز شود که ساماندهی درستی داشته باشیم.»
وی با اشاره به لزوم مشارکت فعال مردم در صحنه سلامت گفت: «جوهر اصلی خدمت ما حفظ کرامت مردم است و این کرامت زمانی محقق میشود که شهروندان دغدغهای جز رنج بیماری نداشته باشند، نقطه آغاز این مسیر، حوزه بهداشت است و دولت و رئیسجمهور با جدیت به دنبال پیادهسازی نظام پزشک خانواده و سیستم ارجاع به عنوان یک راهکار قانونی و علمی برای برقراری عدالت در سلامت هستند.» ظفرقندی با بیان اینکه این طرح عظیم ملی نیازمند پشتوانه اقتصادی و پیوست فرهنگی است، افزود: «ما این مسیر را به دور از اقدامات نسنجیده و با تکیه بر مبانی علمی و تجربی پیش خواهیم برد تا سازماندهی ملی در این حوزه به ثبات برسد.» وی درباره توسعه طرحهای بهداشتی و درمانی اظهار کرد: «وزارت بهداشت در راستای حفظ اقتدار ایران از توسعه طرحهای بهداشتی و درمانی در شرایط جنگی کوتاه نیامد.»
وزیر بهداشت ادامه داد: «بسیاری از کشورها، اگر به یک دهم مشکلات ما در جنگ مبتلا شوند، بسیاری از خدمات بهداشتی نظیر واکسیناسیون را تعطیل میکنند. این در حالی است که بسیاری از خدمات در کشور انجام میشود.»
پیشرفت علمی و اصولی برنامه پزشک خانواده
علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت نیز در آیین افتتاح پروژههای بهداشتی و درمانی اظهار کرد: «پیش از جنگ، وزیر بهداشت بر ضرورت توسعه خدمات تأکید داشت. هیچ خدمتی را به خاطر جنگ رها نمیکنیم، بلکه مسائل توسعهای را پیگیری میکنیم. شاهد شجاعت و ایثارگری تیم ملی سلامت در بازدیدهای میدانی بودیم و قدردان این موضوع هستیم.» معاون وزیر بهداشت درباره برنامه پزشکی خانواده توضیح داد: «برنامه پزشکی خانواده در هیچ دورهای به این میزان پیشرفت نداشته، چراکه براساس الگوی علمی پیش میرویم.» وی درباره اهمیت جوانی جمعیت گفت: «هفته جوانی جمعیت است؛ مقام عالی وزارت بر موضوع جوانی جمعیت تأکید دارد و نباید از این موضوع غافل شویم. اگر اهمیت موضوع جوانی جمعیت از جنگ بیشتر نباشد، کمتر از جنگ نیست.»
رئیسی در پایان تأکید کرد: «تمام ساختارهایی که ایجاد میشوند در راستای عدالت و دسترسی در مناطق محروم است. کرامت انسانی میبایست به نخستین نسخه تجویزی در این مراکز تبدیل شود و همواره در کانون توجه باشد.»
پشت پرده ۲۰ سال تعلل در اجرای پزشک خانواده
برخی از کارشناسان معتقدند به دلایل مختلفی عزم جدی برای اجرایی شدن نظام ارجاع و پزشک خانواده وجود ندارد. یکی از مهمترین این پشت پردهها، تعارض اجرایی شدن نظام ارجاع و پزشک خانواده با منافع برخی از پزشکان متخصص و فوقتخصص است که موجب شده این طرح ۲۰ سال در گیر و دار اجرایی شدن باقی بماند. در حالی که بسیاری از طرحهای دیگر بدون گذراندن مراحل کارشناسی به سرعت اجرایی میشوند؛ نمونه آن تحت تحول سلامت که با وجود نواقص متعدد و و نیاز به بودجه فراوان اجرایی شد و در نهایت هم ظام سلامت را با چالشهای متعددی همراه کرد.
حالا چنانچه نظام ارجاع و پزشک خانواده با رویکرد پیشگیرانه پیش برود و برخی دستهای پشتپردهای که با استقرار نظام ارجاع منافعشان تحتتأثیر قرار میگیرد، مانع از اجراییشدن این نظام آن هم بعد از ۲۰ سال نشوند و صد البته در صورتی که طی این ۲۰ سال خلأهای این نظام رفع شده و زیرساختهای آن برای اجرا در سطح کشوری آماده شدهباشد، میتوان امیدوار بود اجرایی شدن پزشک خانواده و نظام ارجاع بتواند در شرایط سخت کنونی منابع اندک سلامت را به بهترین نحو مدیریت کند.
