جوان آنلاین: نوار غزه پس از آغاز حملات همهجانبه رژیم صهیونیستی از هفتم اکتبر ۲۰۲۳ (۱۵ مهر ۱۴۰۲) و تداوم بیش از دو ساله آن، به سرزمینی تبدیل شده که میزان ویرانیاش در تاریخ معاصر بیسابقه است. غزه امروز نه یک شهر جنگزده؛ بلکه نمونهای آشکار از نابودی کامل یک جامعه است که آثار حیات شهری در آن تقریباً محو شده و تنها نشانههای باقیمانده، خرابههایی است که از شدت حملات به تلی از آوار تبدیل شدهاند.
حجم خسارات وارده به نوار غزه
مقایسه باریکه غزه پیش از جنگ با وضعیت کنونی نشان میدهد که منطقهای که پیش از این دارای شبکهای فشرده از زیرساختهای شهری، بیمارستانها، مدارس، مزارع، نانواییها، مراکز خدماتی و اقتصادی بود، اکنون به سرزمینی تبدیل شده که بیش از ۸۴ درصد آن تخریب شده، این رقم در شهر غزه (مرکز باریکه غزه) به ۹۲ درصد رسیده است. این حجم از ویرانی فقط شامل ساختارهای فیزیکی نمیشود؛ بلکه ویرانی به بنیانهای اقتصادی، اجتماعی و انسانی غزه را نیز سرایت کرده است.
بر اساس گزارشهای سازمان ملل، میزان خسارات مستقیم رژیم صهیونیستی به نوار غزه به ۳۵.۲ میلیارد دلار رسیده و اقتصاد غزه ۲۲.۷ میلیارد دلار زیان دیده است. این میزان تخریب در محدودهای با مساحت ۳۶۵ کیلومتر مربع صورت گرفته است و البته بعد از حدود بیست سال محاصره زمینی، دریایی و هوایی.
طبق گزارش سازمان ملل «اقتصاد غزه با کاهش ۸۴ درصدی مواجه شده»؛ هرچند پیش از جنگ نیز، وضعیت اقتصادی غزه بعد از بیست سال محاصره و چندین جنگ، نیاز به توضیح ندارد. به گزارش منابع فلسطینی، برای جبران آسیبهای وارد به غزه در جنگ اخیر، بیش از ۷۷ سال زمان لازم است.
چشمانداز بازسازی: ۷۱ میلیارد دلار و دههها زمان لازم است
احمد ابو قمر، پژوهشگر اقتصادی، تأکید کرده که «روند بازسازی غزه وارد مرحلهای پیچیده و طولانی شده که در آن ابعاد انسانی و اقتصادی بهطور بیسابقهای در هم تنیدهاند». وی با استناد به آخرین گزارش سازمان ملل که هزینه کلی بازسازی غزه را طی ۱۰ سال آینده، ۷۱.۴ میلیارد دلار برآورد کرده، هشدار داد که هر ماه تأخیر در آغاز بازسازی، هزینهها را افزایش میدهد.
بر اساس تخمین سازمان ملل، حتی در «سناریوی خوشبینانه»، بازگشت غزه به سطح پیش از اکتبر ۲۰۲۳ چندین دهه طول خواهد کشید. این گزارش هشدار میدهد که غزه برای مدت طولانی به حمایت گسترده بینالمللی وابسته خواهد بود.
بحران آوارگی و اسکان
بر اساس این گزارش، غزه حدود ۲.۲ میلیون نفر جمعیت دارد، اما اکنون بیش از ۱.۹ میلیون نفر یعنی ۸۵ درصد جمعیت آواره و مجبور به جابهجایی شدهاند. چادرهای موجود ۹۳ درصد فرسوده شدهاند و امکان مقاومت در برابر شرایط آبوهوایی را ندارند.
در همین حال، وجود بیش از ۶۰ میلیون تُن آوار که جمعآوری آن تا ۷ سال زمان میبرد، روند بازسازی را نیز بهشدت کند کرده است. خطر مهمات عملنکرده نیز تهدیدی روزانه برای ساکنان است و عملیات پاکسازی را با چالشهای جدی روبهرو کرده است. این در حالی است که رژیم صهیونیستی همچنان به نقض آتشبس ادامه میدهد و در تداوم حمله به مناطق مختلف، مانع ورود تجهیزات سنگین برای آواربرداری و بازسازی میشود.
تخریب بافت شهری، کدام بخش غزه آسیب جدی دیده است؟
منابع فلسطینی نیز میزان تخریب در نوار غزه را «بیسابقه» ارزیابی و اعلام کردهاند که بیش از ۸۰ درصد مساحت این منطقه بهطور کامل تخریب شده است. ناجی سرحان، رئیس کمیته مسکن در شمال غزه، در اظهاراتی گفته است پیش از جنگ، غزه حدود ۴۵۰ هزار واحد مسکونی داشت، اما اکنون بیش از ۳۷۱ هزار واحد آسیب دیده و بیش از ۷۰ درصد منازل بهطور کامل تخریب یا غیرقابل سکونت شدهاند. در شمال غزه، بهویژه در جبالیا، تلالزعتر، شجاعیه و التفاح، تقریباً هیچ سازهای باقی نمانده است.
در همین ارتباط، یک خبرنگار صهیونیست با انتشار فیلمی از فراز آسمان غزه، ابعاد گسترده ویرانی در شمال نوار غزه به ویژه در محله تل الزعتر و اردوگاه جبالیا را نشان داده است. در این ویدئو خبرنگار صهیونیست در کنار گروهی از نظامیان میگوید: «ما در محله جبالیا هستیم؛ تقریباً همه چیز کاملاً ویران شده است.
الجزیره در واکنش به این ویدئوی منتشر شده نوشت، شدت و تداوم عملیات تخریب باعث شده مرزهای شهر بیتلاهیا در شمالیترین بخش غزه به طور مستقیم قابل مشاهده شود؛ منظرهای که پیش از جنگ به دلیل تراکم بالای ساخت و ساز امکانپذیر نبود.
شبکه روسیا الیوم نیز گزارش داده که شهر بیتحانون در شمال نوار غزه بهطور کامل به تپهای از خاک تبدیل شده و ارتش رژیم صهیونیستی آخرین خانههای باقیمانده در این منطقه را نیز تخریب کرده است.
اشغال ۶۵ درصد غزه، پشت خط زرد چه میگذرد؟
طبق گزارشهای منابع فلسطینی، رژیم صهیونیستی که پیشتر حدود ۵۰ درصد خاک نوار غزه را اشغال کرده بود، اکنون با ترسیم «خط زرد» و تصاحب ۳۴ کیلومتر مربع دیگر، میزان اشغال را به حدود ۶۵ درصد کل غزه افزایش داده است. خبرگزاری شهاب نیز اعلام کرد اسرائیل با تخریب سیستماتیک خانهها و مزارع در امتداد مناطق شرقی و پشت «خط زرد»، در حال ایجاد مناطق حائل خالی از سکنه و جلوگیری از بازگشت فلسطینیان است. مرکز حقوق بشر غزه هشدار داد که ۲.۱ میلیون آواره در تنها ۳۵ درصد از مساحت غزه محصور شدهاند و فروپاشی زیرساختها بحران انسانی را تشدید کرده است.
نابودی زیرساختهای حیاتی: بیمارستانها، مدارس، آب و برق غزه
در همین حال، سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است: حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد از بیمارستانها و مراکز درمانی در نوار غزه ویران شده و بازسازی آن زمان بر است. در ادامه «مرکز ماهوارهای سازمان ملل» نیز گزارش داده که تمام ۳۶ بیمارستان و اکثر مراکز مراقبتهای اولیه بهداشتی در غزه آسیب دیده یا نابود شدهاند و بیش از ۹۷ درصد مدارس تخریب یا آسیب دیدهاند.
صندوق کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) هشدار داده که به علت پیامدهای جنگ ویرانگر رژیم صهیونیستی و ویرانی تاسیسات زیربنایی و آموزشی نوار غزه، یک نسل کامل از کودکان، نوجوانان و جوانان فلسطینی در خطر نابودی قرار دارند. شبکه آب، فاضلاب و برق تقریباً از کار افتاده است و سازمانهای بینالمللی، اکنون ۴۲ درصد خدمات آب و فاضلاب را تأمین میکنند.
طبق این گزارش، حملات هوایی، زمینی و دریایی رژیم صهیونیستی نهتنها زیرساختهای مسکونی و بیمارستانها، بلکه مدارس، مساجد، کلیساها، تأسیسات آب و برق و نانواییها را نیز هدف قرار داده و غزه را به یکی از بزرگترین صحنههای فاجعه انسانی در قرن ۲۱ تبدیل کرده است.
اقتصاد غزه: سقوط ۸۴ درصدی و بازگشت به سطح ۲۰۰۳
گزارش آژانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد (آنکتاد) نیز نشان میدهد که تولید ناخالص داخلی سرانه فلسطین به سطح سال ۲۰۰۳ بازگشته و ۲۲ سال پیشرفت توسعهای از بین رفته است. اقتصاد غزه در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ به میزان ۸۷ درصد کوچک شده و جیدیپی سرانه به ۱۶۱ دلار یعنی یکی از یکی از پایینترین ارقام جهان رسیده است؛ این گزارش تأکید میکند که «غزه از وضعیت توسعهنیافتگی به سوی نابودی کامل سوق داده شده است» و بازسازی آن ممکن است دههها طول بکشد.
نابودی ۸۷ درصدی اراضی کشاورزی و فروپاشی امنیت غذایی
در بخش کشاورزی، در گزارش مشترک سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) و مرکز ماهوارهای وابسته به سازمان ملل (یونوسات) آمده است که تصاویر ماهوارهای در سپتامبر ۲۰۲۵ (شهریور ۱۴۰۴) نشاندهنده تخریب گسترده مزارع، چاههای آب، تأسیسات مربوط به تولید غذا و زنجیره تأمین کشاورزی در سراسر غزه است.
بر اساس این گزارش تصویری، در حالی که کشاورزی پیش از جنگ منبع اصلی درآمد بیش از نیممیلیون نفر بود، اکنون ۸۷ درصد اراضی کشاورزی تخریب شدهاند. تنها ۳۷ درصد اراضی آسیبدیده قابل بازسازی هستند و فقط ۶۰۰ هکتار زمین همچنان قابل کشت است. چاههای آب، گلخانهها، مزارع زیتون و تأسیسات تولید غذا نابود شدهاند. تصاویر یونوسات نشان میدهد که بخشهای وسیعی از اراضی که بهعنوان سبد غذایی غزه شناخته میشد، کاملاً تسطیح و شخمزده شده و چرخه تولید محصولات اساسی تقریباً بهطور کامل از بین رفته است.
«رزق سلیمیه» وزیر کشاورزی تشکیلات خودگردان فلسطین پیشتر در اظهاراتی اعلام کرد که رژیم صهیونیستی طی دو سال اخیر ۹۰ درصد امکانات بخش کشاورزی در نوار غزه را تخریب کرده است.
خسارات گسترده جنگ به بخش صیادی
نزار عیاش، رئیس اتحادیه صیادان نوار غزه در اظهاراتی گفته که خسارتهای مالی وارد شده به بخش صیادی در جنگ از ۷۵ میلیون دلار فراتر رفته است. وی تأکید کرد، ویرانی کامل زیرساختهای دریایی و بنادر به تعطیلی یکی از مهمترین بخشهای تولیدی نوار غزه و محرومیت هزاران خانواده از تنها منبع درآمدشان منتهی شده است.
تخریب سیستماتیک در چارچوب دکترین ضاحیه
کارشناسان میگویند، استراتژی تخریب عمدی زیرساختهای حیاتی شهرها، در چارچوب آنچه «دکترین ضاحیه» نامیده میشود، با هدف فشار وارد کردن به غیرنظامیان برای دست کشیدن از حمایت گروههای مقاومت است، رویکردی که نخست در جنگ ۲۰۰۶ لبنان بهکار رفت و سپس در غزه به اجرا درآمد. تخریب مدارس، بیمارستانها، مساجد، فرهنگسراها، حتی آثار باستانی همگی نه فقط پیامد جنگ، بلکه نتیجه این استراتژی از پیش طراحی شده است.
محمود بصل» سخنگوی سازمان امداد نجات نوار غزه در اظهاراتی گفته که مشکلات غزه محدود به ویرانی و تعداد زیاد قربانیان آن نبوده بلکه شامل نابودی منابع درآمد میشود که بر زندگی اکثر خانوادههای این منطقه تاثیر منفی داشته است.
وی افزود که پس از از جنگ ویرانگر همچنان زندگی اقتصادی در غزه به طور کامل متوقف است و کارخانهها و کارگاهها و واحدهای تجاری همچنان تعطیل هستند و درهای بازار کار به روی جوانان و کارگران و فارغ التحصیلان بسته است.
وضعیت انسانی: گرسنگی و سوءتغذیه
طبق گزارش طبقهبندی یکپارچه مرحلهای امنیت غذایی» (IPC) بین اکتبر و نوامبر ۲۰۲۵ (مهر و آبان) حدود ۱.۶ میلیون نفر، معادل ۷۷ درصد جمعیت با سطح بحرانی یا بدتر از گرسنگی مواجه بودهاند.
با این حال، اشغالگران اسرائیلی در حالیکه غزه با ویرانی بیسابقه دستوپنجه نرم میکند، همچنان با تخریب هدفمند خانهها و زیرساختهای باقیمانده در «مناطق زرد» به سیاست تحمیل واقعیتهای جدید میدانی ادامه میدهند؛ اقدامی که بهگفته منابع فلسطینی، بخشی از طرحی آشکار برای تخلیه اجباری و تبدیل این مناطق به حائلهای خالی از سکنه است. این در حالی است که رژیم صهیونیستی همزمان با نقض مکرر مفاد مرحله اول آتشبس و ادامه کشتار روزانه، از مشارکت در بازسازی غزه نیز امتناع میکند.
