جوان آنلاین: اظهارات مقامهای ایرانی درباره ترتیبات تازه در تنگه هرمز، همزمان با افزایش کمسابقه هزینههای بیمه کشتیها و تغییر رفتار برخی خطوط کشتیرانی، نشان میدهد این گذرگاه حیاتی در حال تجربه مرحلهای تازه است؛ مرحلهای که در آن موضوع مدیریت ریسک دریایی بیش از گذشته اهمیت یافته و بحثهایی مانند طرح بیمه دریایی پیشنهادی اندیشکده ایتان نیز وارد فضای کارشناسی شده است.
تنگه هرمز همواره یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی در جهان بوده است؛ مسیری باریک، اما حیاتی که بخش قابل توجهی از نفت و کالاهای استراتژیک جهان از آن عبور میکند. هر تحول در این آبراه، نه تنها برای کشورهای منطقه، بلکه برای بازارهای جهانی انرژی نیز اهمیت دارد. در هفتههای اخیر مجموعهای از تحولات، از اظهارات رسمی مقامهای ایرانی گرفته تا گزارش رسانههای بینالمللی و افزایش چشمگیر هزینههای بیمه دریایی، نشانههایی از تغییر در وضعیت این تنگه را نشان میدهد.
در شرایط کنونی، صنعت کشتیرانی جهانی بیش از هر زمان دیگری با مسئله مدیریت ریسک در مسیرهای دریایی روبهرو شده است. افزایش تنشهای منطقهای، نااطمینانیهای سیاسی و تغییرات امنیتی در برخی آبراهها موجب شده شرکتهای کشتیرانی و بیمهگران نگاه دقیقتری به عبور از مسیرهای حساس داشته باشند. تنگه هرمز به عنوان یکی از مهمترین این مسیرها اکنون در مرکز این توجه قرار گرفته است.
در چنین فضایی، مسئله بیمه دریایی اهمیت بیشتری پیدا میکند. بیمه در صنعت کشتیرانی، نهتنها ابزار پوشش خسارتهای احتمالی است، بلکه شاخصی مهم برای سنجش سطح ریسک یک مسیر دریایی نیز محسوب میشود. افزایش نرخ بیمه در یک مسیر معمولاً نشانهای از بالا رفتن نگرانیهای امنیتی یا عملیاتی در آن منطقه است. همین موضوع باعث شده در کنار تحولات سیاسی و امنیتی، بحث درباره سازوکارهای بیمهای نیز وارد گفتوگوهای کارشناسی شود. یکی از این بحثها به طرح بیمه دریایی پیشنهادی اندیشکده ایتان مربوط است، طرحی که تلاش میکند چارچوبی برای مدیریت ریسک در مسیرهای پرریسک دریایی ارائه دهد.
نشانههای تغییر در مدیریت عبور از تنگه
بحث درباره تغییر شرایط تردد در تنگه هرمز زمانی جدیتر شد که سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس از «تنظیم ترتیبات خاص برای تنگه هرمز» سخن گفت. این عبارت در نگاه نخست ممکن است توضیحی عادی درباره مدیریت دریایی به نظر برسد، اما در کنار دیگر اظهارات رسمی، تصویری گستردهتر از تغییرات احتمالی در نحوه مدیریت این مسیر مهم دریایی ارائه میدهد.
در ادامه همین بحثها، فرماندهی نیروی دریایی سپاه پاسداران نیز به موضوع نظم جدید در منطقه اشاره کرد و اعلام داشت: «تنگه هرمز هرگز به روال سابق بازنخواهد گشت، مخصوصاً برای امریکا و اسرائیل.» در همان چارچوب همچنین تأکید شد مقدمات عملیاتی طرحی که برای شکلگیری نظم جدید در خلیج فارس طراحی شده، در حال تکمیل است. چنین اظهاراتی نشان میدهد در سطح تصمیمگیریهای رسمی، موضوع مدیریت عبور و مرور دریایی در تنگه هرمز وارد مرحلهای تازه شده است. هرچند جزئیات کامل این ترتیبات هنوز منتشر نشده، اما مجموعه نشانهها بیانگر آن است که سیاستهای جدیدی در حال بررسی و تدوین است؛ سیاستهایی که میتواند بر نحوه عبور کشتیها از این آبراه تأثیر بگذارد.
روایت رسانههای بینالمللی از تنگه هرمز
همزمان با این اظهارات، برخی رسانههای بینالمللی نیز گزارشهایی درباره تغییر شرایط عبور از تنگه هرمز منتشر کردهاند. در یکی از این گزارشها، یورونیوز اعلام کرد که برخی کشتیها برای عبور از این مسیر به دنبال هماهنگی و دریافت مجوز از ایران هستند. در این گزارش آمده است که یک نفتکش تایلندی پس از گفتوگو با ایران توانسته از تنگه عبور کند، در حالی که نفتکش دیگری همچنان در انتظار دریافت مجوز قرار دارد.
چنین گزارشهایی نشان میدهد فضای عملیاتی در این مسیر دریایی نسبت به گذشته تغییراتی را تجربه کرده است. شرکتهای کشتیرانی که معمولاً عبور از تنگه هرمز را بخشی عادی از مسیرهای تجاری خود میدانستند، اکنون در برخی موارد با احتیاط بیشتری شرایط منطقه را بررسی میکنند.
یکی از مهمترین شاخصهایی که این تغییر را نشان میدهد، افزایش قابل توجه هزینههای بیمه کشتیهاست. بر اساس دادههای منتشر شده، پیش از جنگ هزینه بیمه عبور از تنگه هرمز تنها حدود ۱۵/۰ تا ۲۵/۰ درصد درصد ارزش بدنه کشتی بود، اما در شرایط کنونی این رقم به حدود ۵ تا ۱۰ درصد ارزش کشتی رسیده است. چنین افزایشی برای یک نفتکش با ارزش تقریبی ۱۰۰ میلیون دلار میتواند به معنای پرداخت چند میلیون یورو هزینه بیمه برای هر بار عبور باشد.
افزایش هزینههای پوشش بیمه کشتیرانی
افزایش شدید هزینههای بیمه یکی از مهمترین نشانههای تغییر شرایط در مسیرهای دریایی است. شرکتهای بیمه معمولاً نرخهای خود را بر اساس میزان ریسک تعیین میکنند و هنگامی که یک منطقه به عنوان مسیر پرریسک شناخته شود، این نرخها به سرعت افزایش مییابد.
همین مسئله باعث شده است که عبور از برخی مسیرها برای شرکتهای کشتیرانی هزینهبرتر از گذشته شود. در نتیجه بسیاری از شرکتها تلاش میکنند با ارزیابی دقیقتر شرایط منطقه، تصمیمهای اقتصادی مناسبتری بگیرند. گاهی این تصمیمها به تغییر مسیر حرکت کشتیها منجر میشود و در برخی موارد نیز شرکتها ترجیح میدهند عبور از یک مسیر خاص را به زمان دیگری موکول کنند.
بیل فارنپرایس، تحلیلگر حوزه انرژی در توصیف وضعیت فعلی گفته است: «راهحل نظامی واقعبینانهای برای تأمین امنیت کامل تنگه وجود ندارد و افق دیپلماتیک نیز در کوتاهمدت چندان روشن نیست.» این ارزیابی نشان میدهد شرایط موجود از نگاه برخی کارشناسان با سطحی از عدم قطعیت همراه است؛ موضوعی که میتواند بر رفتار شرکتهای کشتیرانی و بیمهگران تأثیر بگذارد.
طرح بیمه دریایی اندیشکده ایتان
در چنین شرایطی، توجه به سازوکارهای اقتصادی برای مدیریت ریسک اهمیت بیشتری پیدا میکند. افزایش ناگهانی هزینههای بیمه نشان داده که مدلهای سنتی بیمه دریایی در برابر تحولات سریع ژئوپلیتیکی با چالشهایی روبهرو هستند.
در همین چارچوب، اندیشکده ایتان طرحی را با عنوان بیمه دریایی برای مسیرهای پرریسک مطرح کرده است. این طرح که در قالب یک پیشنهاد کارشناسی ارائه شده، تلاش میکند راهکار جدیدی برای مدیریت نوین تنگه هرمز ارائه کند. راهکاری که در کنار قدرت و توان نظامی نیروهای مسلح به مدیریت و استفاده راهبردی از این تنگه کمک خواهد کرد. ایده اصلی در این طرح آن است که با طراحی سازوکارهای بیمهای متناسب با شرایط منطقه، بخشی از ریسکهایی که اکنون به طور کامل بر دوش شرکتهای کشتیرانی قرار دارد، به شکل ساختاری مدیریت شود. چنین رویکردی میتواند به ایجاد ثبات بیشتر در بازار حملونقل دریایی کمک و از افزایش ناگهانی هزینهها جلوگیری کند.
از نگاه کارشناسان، طرحهایی از این دست زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکنند که یک مسیر دریایی حیاتی مانند تنگه هرمز با افزایش سطح ریسک مواجه شود. در چنین شرایطی، راهکارهای اقتصادی و بیمهای میتوانند در کنار تدابیر امنیتی نقش مهمی در حفظ جریان تجارت جهانی ایفا کنند. مجموعه تحولات اخیر نشان میدهد تنگه هرمز در حال تجربه دورهای متفاوت از گذشته است. اظهارات مقامهای ایرانی درباره ترتیبات تازه در این آبراه، گزارشهای رسانههای بینالمللی درباره تغییر رفتار برخی کشتیها و افزایش کمسابقه هزینههای بیمه همگی نشانههایی از شکلگیری شرایطی جدید در این مسیر حیاتی هستند.
