برخلاف برداشت عمومی، تمرکز تخلفات سرعت صرفاً محدود به آزادراهها و بزرگراهها نیست، بلکه این رفتار پرخطر در تمامی سطوح شبکه راهی کشور مشاهده میشود و به عنوان یکی از مؤلفههای اصلی در تحلیل تصادفات، نقش تعیینکنندهای در افزایش شدت خسارات دارد. رانندگان باید در نظر داشته باشند افزایشهای جزئی سرعت را کماهمیت تلقی نکنند، به گونهای که حتی افزایش ۱۰کیلومتر بر ساعت فراتر از حدمجاز، از منظر مهندسی ترافیک و ایمنی، میتواند بهصورت تصاعدی به افزایش انرژی جنبشی و در نتیجه تشدید صدمات وارده به سرنشینان و وسیله نقلیه منجر شود. افزایش ناگهانی سرعت، موجب افزایش چندبرابری وزن مؤثر اجسام میشود. بهعنوان نمونه، یک جسم ۲۰۰گرمی در شرایط توقف ناگهانی میتواند نیرویی معادل ۱۳کیلوگرم تولید کند که این امر بیانگر شدت انتقال انرژی در لحظه برخورد است. افزایش سرعت، ریسک وقوع تصادف را از دو منظر کلیدی تشدید میکند. نخست، کاهش زمان ادراک و واکنش راننده و دوم افزایش میزان انرژی ذخیرهشده که در لحظه برخورد آزاد میشود و مستقیم با شدت تروماهای وارده ارتباط دارد.
به عنوان مثال برخورد در سرعت ۹۰کیلومتر بر ساعت، از منظر شدت ضربه معادل سقوط از طبقه اول ساختمان است، این شاخص در سرعت ۱۱۰کیلومتر بر ساعت به طبقه پنجم و در سرعت ۱۲۵کیلومتر بر ساعت به طبقه نهم افزایش مییابد که نشاندهنده رشد شدت آسیبهاست. در چنین شدتهایی مغز انسان با وزن متوسط ۵/۱ کیلوگرم، در سرعت ۹۰کیلومتر بر ساعت تحت تأثیر نیروهای وارده، وزنی معادل ۲۵/۳۸ کیلوگرم و در سرعت ۱۳۰کیلومتر بر ساعت حدود ۵/۵۵ کیلوگرم را تجربه میکند که این موضوع، نقش مستقیم در بروز آسیبهای شدید مغزی در تصادفات دارد. در محورهای برونشهری، غالب تصادفات ناشی از ترکیب «سرعت غیرمجاز» و «خوابآلودگی راننده» است، در حالی که در حاشیه شهرها، پیچیدگی ترافیک، بینظمی رفتاری و حضور کاربران آسیبپذیر و متنوع (عابران پیاده و موتورسواران) از عوامل اصلی بروز سوانح به شمار میرود.
ارتقای ایمنی ترافیک مستلزم افزایش سطح مطالبهگری اجتماعی، گزارشدهی تخلفات از طریق سامانه ۱۱۰ و نهادینهسازی فرهنگ مسئولیتپذیری در میان تمامی کاربران ترافیک است چراکه بدون مشارکت فعال شهروندان، دستیابی به کاهش پایدار تصادفات میسر نخواهد بود.
* معاون اجتماعی پلیس راهور
