جوان آنلاین: پیامدهای اقتصادی تهاجم «طبقه اپستین» به کشورمان که منجر به مدیریت هوشمند تنگه هرمز از سوی تهران شده، در حال گسترش است. به طوری که گرانی قیمت بنزین در آمریکا رکورد ۳ ساله را به ثبت رسانید و پیش بینی نفت ۲۰۰ دلاری تا هفتههای آینده بیش از هر زمان دیگر به واقعیت نزدیک شده است، از طرفی شمارش معکوس برای سهمیهبندی سوخت در شرق آسیا نیز آغاز شده است.
رسانههای خارجی تاکید دارند که شوک نفتی تنگه هرمز تازه در حال نشان دادن اثرات خود است. بلومبرگ در گزارشی با اعلام اینکه شوک نفتی تنگه هرمز در غرب تازه شروع به حرکت کرد، اذعان کرده است کمبودهایی در سراسر آسیا، از تایلند تا پاکستان، در حال ظهور است و صنعت انرژی هشدار میدهد بحران تازه آغاز شده است. بر اساس گزارش ها، قیمت نفت باوجود گفتار درمانیهای مکرر رئیس جمهور آمریکا عقب نشینی نداشته است. بهای معاملات آینده نفت خام برنت برای ماه مه به ۱۱۲ دلار و ۹۶ سنت در هر بشکه رسید.
سهمیهبندی سوخت در شرق، جهش بیسابقه قیمتها در غرب
دادههای سرویسهای ردیابی قیمت GasBuddy نشان میدهد میانگین قیمت خردهفروشی بنزین در سطح ملی در آمریکا، برای اولین بار در بیش از سه سال گذشته، از مرز ۴ دلار در هر گالن عبور کرد. از زمان آغاز حمله غیرقانونی به ایران (۹ اسفند)، میانگین قیمت خرده فروشی بنزین در آمریکاحدود ۱.۰۶ دلار در هر گالن معادل ۳۶ درصد افزایش یافته است.
علاوه بر پیامدهای سنگین این جنگ بر اقتصاد آمریکا و اروپا، گزارشها حاکی از این است که سهیمه بندی سوخت در شرق آسیا نیز آغاز شده است. در ژاپن، دولت برای مهار شوک عرضه، بزرگترین آزادسازی ذخایر استراتژیک نفت در تاریخ خود را آغاز کرده و همزمان با اعمال یارانهها، تلاش دارد قیمت سوخت را کنترل کند. در چین، با وجود مداخلات دولتی برای محدود کردن افزایش قیمت بنزین و گازوئیل، پالایشگاههای مستقل تحت فشار شدید هزینههای فزاینده قرار گرفته و حاشیه سود آنها بهشدت کاهش یافته است.
در جنوبشرق آسیا، بحران حتی ملموستر است؛ فیلیپین وضعیت اضطراری انرژی اعلام کرده و با کاهش ذخایر و افزایش قیمتها مواجه شده، در حالی که کشورهایی مانند ویتنام و تایلند به سیاستهایی نظیر دورکاری، کاهش سفر و محدودیت مصرف انرژی روی آوردهاند. مجموعه این تحولات نشان میدهد بحران سوخت دیگر یک نگرانی ملی نیست، بلکه به یک موج منطقهای تبدیل شده که کل اقتصاد شرق آسیا را تحت فشار قرار داده است. همچنین با اوجگیری تنشها و افزایش فشار بر بازار جهانی نفت، کرهجنوبی اکنون خود را برای سناریوهایی آماده میکند که یادآور سختترین دورانهای دهههای گذشته است.
پیش بینی نفت ۲۰۰ دلاری تا چند هفته آینده
بسیاری از کارشناسان پیش بینی میکنند قیمت نفت به سرعت بیشتری رو به افزایش خواهد رفت. فریدون فشارکی، کارشناس حوزه انرژی هشدار داد اگر تنگه هرمز بسته بماند، قیمت نفت ممکن است به ۲۰۰ دلار افزایش یابد. به گفته این کارشناس بازار انرژی طولانی شدن وضعیت نسبتا بسته تنگه هرمز میتواند قیمت نفت را در چند هفته آینده به ۱۵۰ تا ۲۰۰ دلار در هر بشکه برساند و باعث رکود شدید اقتصادی جهانی شود. فشارکی پیشتر گفته بود هر هفته، ۱۰۰ میلیون بشکه نفت و هر ماه، ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از این تنگه عبور نمیکند. بنابراین، در یک بازه زمانی، ضررها به بازار نجومی خواهد بود.
مهدی عرب صادق، کارشناس دیپلماسی انرژی نیز در این رابطه گفت: در این جنگ، عملاً ما سه ابزار مهم انرژی اعم از ذخایر نفت وگاز، ابزار ژئوپلتیک مانند تنگه هرمز و ابزار امنیتی یعنی نیروهای نیابتی را در دنیا داریم. این کارشناس دیپلماسی انرژی به مهر گفت: اگر بتوانیم تابآوری خوبی داشته باشیم و وضعیت فعلی را ادامه دهیم به راحتی نفت ۱۵۰ دلار را لمس خواهیم کرد و این عدد، آمریکا و کشورهای غربی را به سقوط اقتصادی بسیار نزدیک میکند. همین حالا هم نارضایتی اجتماعی رأی دهندگان آمریکایی بسیار بالاست.
عرب صادق تصریح کرد: اگر همین امروز جنگ تمام شود، بازگشت وضعیت انرژی و ثبات اقتصاد انرژی در دنیا به پیش از این جنگ، برای دولتهای غربی یک سال زمان خواهد برد. آنها تا این لحظه ذخایر نفتی و انرژی خود را به عنوان یک مسکن مقطعی آزادسازی کردند. در این حالت نسبت ذخایر انرژی آزادسازی شده نسبت به جریان تنگه هرمز، نسبت یک به ۹ است و بسیار اثرگذاری کمی دارد و این ذخایر فقط میتواند رشد را کمی کُند کند. مگر اینکه یک توییت سیاسی برای مهار شرایط از سوی ترامپ منتشر شود که قطعاً یک فریب رسانهای خواهد بود.
وی افزود: تنگه هرمز بعد از این جنگ حتی پس از خاتمه باید به یک کریدور پروانهای تبدیل شود که کامل در اختیار ایران قرار گیرد. با توجه به اینکه در کنوانسیون آبهای بین المللی تعهدی نپذیرفتیم این حق قانونی برای ما وجود دارد و تنها ابزاری است که ما میتوانیم کامل از طریق آن تحریمها را بی اثر کنیم. ما به نقطه مناسبی رسیدهایم که دستگاه دیپلماسی ما باید به عنوان برگ برنده برای تغییر اقتصاد ایران و ورود آن به نظم جدید انرژی در دنیا، از آن استفاده کند.
این کارشناس دیپلماسی انرژی خاطرنشان کرد: عملا نظم قدیم بر پایه تضمینهای امنیتی آمریکا و بر پایه بیمه کشتی رانی لندن و دستورات بینالمللی آمریکا بود، اما اکنون قراردادهای دوجانبه حاکم خواهد بود و نظم چند قطبی ابزار کشور ما خواهد بود.
تصویری از آینده تنگه هرمز؛ از الحاقیههای بیمهای تا دریافت عوارض
کارشناسان با تاکید بر اینکه تنگه هرمز باید به یک کریدور پروانهای تبدیل شود، دریافت عوارض از آن را فرصتی برای بازسازی ایران در شرایط پساجنگ میدانند.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند در این باره گفت: ایران میتوانست از ترددهای تنگه هرمز هم درآمدزایی کند و هم هزینه تأمین امنیت را از کشتیهای عبوری بگیرد؛ اما از این درآمد چشمپوشی کرده بود. سیدطهحسین مدنی با اشاره به تجربه تلخ کشورهای حوزه خلیج فارس از اتکا به آمریکا به مهر گفت: کشورهای حوزه خلیج فارس در جنگ رمضان متوجه شدهاند که امنیت آنها برای آمریکا اهمیت زیادی ندارد. به گفته او شانه خالی کردن شرکتهای انگلیسی از بیمه کشتیهای عبوری از خلیج فارس، این منطقه را با خلأ بیمهای مواجه کرده و از طرف دیگر، جهان امروز خیلی بیشتر به نقش و جایگاه ایران در تأمین امنیت این منطقه پی برده و همین موضوعات، فرصتهایی برای ایران در بحث بیمه و عوارض ایجاد کرده است.
حسین راغفر، اقتصاددان نیز در این باره به ایسنا گفت: اگر ایران کنترل تنگه هرمز را تثبیت کند، میتواند با گرفتن عوارض از کشتیها سالانه حدود ۶۰ تا ۱۰۰ میلیارد دلار درآمد داشته باشد.
رئیس اتاق مشترک ایران و عراق هم با اشاره به ظرفیت اقتصادی تنگه هرمز، اظهار کرد: این یک فرصت مهم اقتصادی است که تا کنون به هر دلیل از آن استفاده نکردهایم در حالی که کشورهای دیگر در موارد مشابه مانند کانال سوئز، پاناما و ... از آن استفاده میکنند.
یحیی آل اسحاق ادامه داد: بر اساس قوانین و حقوق محرز دریا ما میتوانیم در ازای خدماتی که در این تنگه ارائه میکنیم دست کم عوارض ۱۰ درصدی دریافت کنیم که شامل ۲۰ تا ۳۰ درصد حجم تجارت جهانی است؛ بنابراین دست کم سالانه میتوانیم بین ۷۰ تا ۸۰ میلیارد دلار تنها از محل تنگه هرمز درامد داشته باشیم.
عضو هیئت نمایندگان اتاق ایران با بیان اینکه جمهوری اسلامی بعد از جنگ فرصتهای بسیار بیشتری برای فعالیتهای اقتصادی به نسبت قبل خواهد داشت به تسنیم گفت: البته این امر نیازمند برنامه ریزی درست است. پس از پایان جنگ و در صورت پیروزی ایران، بخش زیادی از تهدیدهای پس از انقلاب، فضای ایران هراسی و تحریمها از بین خواهد رفت و ایران میتواند از ظرفیت ۲ تا ۳ هزار میلیارد دلاری تعاملات اقتصادی منطقه و کشورهای حاشیه خلیج فارس استفاده کند.
وی با بیان اینکه ایران در حال حاضر حداقل بهره برداری را از این فضا و حدود ۶۰ میلیارد دلار دارد، ادامه داد: بعد از جنگ این میزان میتواند به بیش از ۶۰۰ میلیارد دلار افزایش یابد. این یعنی ۱۰ برابر شدن تجارت خارجی که معنای آن ۱۰ برابر شدن تحول و رشد اقتصادی، اشتغال و تولید کشور است.
اظهارات کارشناسان درباره برگ برنده ایران در تنگه هرمز در شرایطی است که در جلسه اخیر نمایندگان مجلس، پیش نویس طرح مرتبط با تنگه هرمز در کمیسیون امنیت ملی تصویب شده و آماده ارائه به صحن مجلس است. در مجموع، آنچه امروز در سایه تنشها پیرامون تنگه هرمز در حال وقوع است، تنها یک بحران مقطعی انرژی نیست، بلکه نشانهای از جابهجاییهای عمیقتر در نظم اقتصادی و ژئوپلیتیکی جهان به شمار میرود. شوکهای قیمتی، اختلال در زنجیره تأمین و فشار بر اقتصادهای بزرگ، همگی بیانگر آن است که امنیت انرژی به نقطهای حساس و تعیینکننده رسیده است. در چنین شرایطی، هرمز از یک گذرگاه صرف، به یک متغیر راهبردی در معادلات قدرت تبدیل شده است.
