جوان آنلاین: تابآوری اقتصادی ایران به مزیت راهبردی برای مدیریت بحرانهای جنگی تبدیل شده است. جمهوری اسلامی ایران به واسطه تجربه سالهای متمادی تحریم، جنگ و فشارهای اقتصادی، به سطحی از خوداتکایی و انعطافپذیری رسیده که آن را در زمره اقتصادهای مقاوم در برابر شوکهای بیرونی قرار داده است. این تجربه انباشته نه تنها موجب تقویت زیرساختهای تأمین کالاهای اساسی شده، بلکه الگوی رفتاری جامعه را نیز با شرایط خاص تطبیق داده است.
اقتصاد در شرایط جنگی بیش از هر زمان دیگری در معرض آزمونهای سخت و تعیینکننده قرار میگیرد؛ آزمونی که در آن میزان آمادگی ساختارهای داخلی، ظرفیتهای تولیدی و مهمتر از همه، سطح تابآوری اجتماعی و اقتصادی یک کشور سنجیده میشود. در چنین فضایی کشورهایی موفقتر عمل میکنند که بتوانند نیازهای اساسی مردم را بدون وابستگی جدی به خارج تأمین کرده و همزمان ثبات نسبی بازارهای داخلی را حفظ کنند.
پایداری زنجیره تأمین کالاهای اساسی
در نخستین روزهای حملات جنگی آمریکا و اسرائیل به ایران، یکی از مهمترین دغدغههای سیاستگذاران اقتصادی، جلوگیری از اختلال در تامین کالاهای اساسی و تداوم فعالیت واحدهای تولیدی بود که به طور مستقیم با معیشت خانوارها و ثبات بازار ارتباط دارد. در همین چارچوب دستگاههای مرتبط با این امر از جمله وزارت اقتصاد، وزارت صمت و کشاورزی و ... مجموعهای از اقدامات نظارتی، اجرایی و هماهنگی میان دستگاهی را در دستور کار قرار دادند.
بر اساس گزارشها از ابتدای این دوره، بیش از ۵۰ هزار تن کالای اساسی شامل؛ غلات، ذرت، جو، سویا، کنجاله و روغن به مقصد بنادر ایران بارگیری و ارسال شده است.
همچنین، با هدف تسریع در فرآیند انتقال و جلوگیری از وقفه در تأمین اقلام حیاتی، بیش از ۴۰ سفر دریایی بهصورت منظم برنامهریزی، مدیریت و اجرا شده است.
در حوزه عملیات بندری، اقداماتی نظیر تسریع در تخلیه و بارگیری، کاهش زمان توقف شناورها، بهینهسازی فرآیندهای اخذ مجوز ها، و انجام بهموقع تعمیرات و بازرسیها، نقش مهمی در افزایش بهرهوری و تداوم جریان حملونقل ایفا کرده است.
وزیر راه و شهرسازی در نشست وبیناری بررسی وضعیت تخلیه و بارگیری در بندر شهید رجایی گفت: در راستای پیگیری مشکلات سازمان بنادر و همچنین قدردانی از کارکنان و کارگران این حوزه، حمایتهای لازم از فعالیتهای بنادر کشور در حال انجام است.
فرزانه صادق گفت: آمارهای ارائهشده از عملکرد بنادر اثرگذار است. این آمارها نشاندهنده همت و جدیت کارکنان بخش خصوصی و دولتی در حوزههای مختلف بندری و دریایی است و ضروری است مشکلات و کمبودها در اسرع وقت برطرف شود.
کمبودی در کالاهای اساسی نداریم
با تدابیر صورت گرفته کمبودی در کالاهای اساسی نبوده و جریان تامین کالا به صورت منظم ادامه دارد. مدیرعامل اتحادیه مرغداران گوشتی کشور از تامین کافی مرغ با نرخ منطقی در کشور خبر داد و گفت: در حال حاضر در بازار مرغ هیچ تنشی وجود ندارد.
حبیب اسدالله نژاد درباره تامین مرغ مورد نیاز در کشور اظهار کرد: تولید به خوبی و کامل در حال انجام است و حتی نگرانیهایی که ما در زمینه تامین نهاده داشتیم که مبادا به طور کامل تامین نشود و مرغداران ناچار شوند دوره تولید را در واحدهای مرغداری کوتاه کنند و مرغها با وزن پایینتری وارد بازار شود اتفاق نیفتاد و هم نهاده تامین شد و هم تولید به خوبی انجام شده است.
وی افزود: در ایام عید با وجود شرایط جنگی آن رفتارهای هیجانی در بازار مشاهده نشد و قیمت نیز متعارف است و این دوران و ایام پیش رو را هم به خوبی پشت سر خواهیم گذاشت و شاید اصلاً نیازی نباشد که بر خلاف سنوات گذشته، از ذخایر استراتژیک مرغ در کشور استفاده شود. در سایر بازار کالاهای اساسی از جمله روغن، گوشت قرمز و سایر اقلام نیز روند تامین کالا به صورت منظم ادامه دارد.
آبدیده شدن اقتصاد ایران با تحریم
عبور از جنگ تحمیلی ۸ ساله، جنگ ۱۲ روزه و سالها تحریم، سرمایهای ارزشمند از تجربه و آمادگی برای اقتصاد ایران ایجاد کرده است؛ تجربهای که هم در سطح مدیریتی و هم در میان مردم شکل گرفته و به افزایش تابآوری عمومی انجامیده است.
هادی حقشناس، کارشناس مسائل اقتصادی در این باره به مهر گفت: در شرایط جنگی الگوی مصرف و رفتار اقتصادی جامعه بهطور طبیعی تغییر میکند و اولویتها از کالاهای لوکس به سمت نیازهای اساسی سوق مییابد.
وی عنوان کرد: در چنین وضعیتی نهتنها تقاضا برای سفرهای خارجی و خرید کالاهای غیرضروری کاهش مییابد، بلکه بازارهایی مانند مسکن و خودرو نیز عملاً از رونق میافتند و تمرکز اصلی بر تأمین مایحتاج روزمره مردم قرار میگیرد.
وی تحریمها را در کنار آثار منفی، بستری برای شکلگیری فرصتهایی همچون تقویت اقتصاد مقاومتی میداند؛ مفهومی که طی سالهای اخیر بهعنوان یکی از ارکان امنیت اقتصادی کشور مورد توجه قرار گرفته است.
این کارشناس اقتصادی بر این باور است که یکی از مهمترین عوامل تابآوری ایران، اتکا به تولید داخلی در حوزه کالاهای اساسی است. از نگاه او، تأمین انرژی، نان و سایر اقلام ضروری که در داخل کشور تولید میشوند، نقش تعیینکنندهای در حفظ ثبات اقتصادی دارد. او با اشاره به افزایش تولیدات کشاورزی و گسترش سطح زیر کشت، این روند را نشانهای از تقویت ظرفیتهای داخلی میداند که میتواند در شرایط بحرانی از بروز کمبودها جلوگیری کند.
حقشناس همچنین با اشاره به وضعیت مناسبتر منابع آبی و افزایش سطح زیر کشت گندم، تأکید کرد: با برنامهریزیهای انجامشده، نگرانی جدی در تأمین کالاهای اساسی و انرژی وجود ندارد.
به گفته وی، این دستاوردها نتیجه ترکیب تجربه تاریخی مردم و سیاستگذاریهای هدفمند در حوزه تأمین نیازهای حیاتی کشور است.
حقشناس در ادامه با نگاهی به شرایط بینالمللی به تداوم روابط تجاری ایران از طریق برخی مرزها اشاره کرده و معتقد است در حالی که اقتصاد جهانی تحت فشارهای جدی قرار دارد، موقعیت ژئواکونومیک منطقه، بهویژه تمرکز منابع انرژی در خلیج فارس، به ایران و منطقه نقش مهمی در معادلات جهانی داده است.
حقشناس سطح تابآوری مردم ایران را در مقایسه با کشورهای سرمایهداری بالاتر ارزیابی کرده و دلیل آن را تجربه زیسته در مواجهه با بحرانهای متعدد میداند. به گفته او اتکای صرف به سرمایه و رفاه در برخی کشورها موجب کاهش قدرت تحمل آنها در شرایط بحرانی شده است.
اقتصاد مقاومتی؛ راهبرد کلان برای تقویت توان داخلی
عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس با اشاره به جهت گیری ایران در سالهای تحریم تابآوری اقتصادی ایران را مزیت راهبردی برای مدیریت بحرانهای جنگی عنوان کرد.
عبدالکریم هاشمی نخل ابراهیمی، در گفتوگو با خانه ملت، با اشاره به شعار سال «اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت و امنیت» اظهار کرد: این نامگذاری بیانگر آن است که حل مشکلات اقتصادی و بهبود وضعیت معیشتی مردم باید به عنوان یک دغدغه اصلی در دستور کار مسئولان و جامعه قرار گیرد.
نماینده مردم «میناب، رودان، جاسک، سیریک و بشاگرد» در مجلس در ادامه داد: طرح دوباره مفهوم اقتصاد مقاومتی نشان میدهد که در شرایط فعلی، تمرکز بر استفاده از توانمندیهای داخلی و کاهش آسیبپذیری اقتصادی، مهمترین راهبرد کشور محسوب میشود. هاشمی نخل ابراهیمی با اشاره به نقش مردم در این مسیر گفت: مردمیسازی اقتصاد، به این معنا که بخش خصوصی واقعی و تعاونیها نقش محوری در اقتصاد داشته باشند، از الزامات اقتصاد مقاومتی است.
وی ادامه داد: در کنار این مسائل، اصلاح نظام مالیاتی و بانکی نیز ضروری است. نظام مالیاتی باید بهگونهای طراحی شود که فعالیتهای مولد تشویق و فعالیتهای غیرمولد محدود شوند. همچنین نظام بانکی باید به سمت تأمین مالی تولید هدایت شود، نه دامن زدن به سوداگری.
این نماینده مجلس درباره ارتباط وحدت و امنیت با اقتصاد مقاومتی تصریح کرد: وحدت ملی باعث ایجاد ثبات در تصمیمگیریها و کاهش تنشهای سیاسی میشود که این خود یک سیگنال مثبت برای فعالان اقتصادی است. از سوی دیگر، امنیت چه در بعد داخلی و چه در حوزه اقتصادی پیششرط هرگونه سرمایهگذاری است. بدون امنیت، حتی بهترین سیاستهای اقتصادی نیز کارایی لازم را نخواهند داشت.
گذار از مرحله مدیریت بحران هفتههای نخست جنگ به مرحله آرایش پایدار جنگ اقتصادی
کشور در حال گذار از مرحله مدیریت بحران هفتههای نخست جنگ به مرحله آرایش پایدار جنگ اقتصادی است. کارشناسان اقتصادی تأکید دارند که با توجه به برگ برنده اقتصادی کشور در تنگه هرمز و تبدیل این آبراه به گلوگاه فشار بر متجاوزان، نباید از جانب کسبوکارها و حوزههای اقتصادی داخلی نقطه ضعفی مشاهده شود. تحلیلگران معتقدند در شرایط کنونی آنچه ضرورت دارد، ارزیابی مستمر و هماهنگ از سناریوهای مختلف جنگ در اتاقهای فکر وزارتخانههای اقتصادی به ویژه وزارت صنعت، معدن و تجارت و وزارت اقتصاد. است.
در این چارچوب، چند اولویت اساسی تعریف میشود. اول ارزیابی وضعیت کسبوکار در نیمه دوم فروردینماه است. دستگاههای اجرایی با تکمیل آمارهای میدانی، تصویری شفاف از میزان آسیبپذیری اصناف، بنگاههای کوچک و زنجیرههای تأمین ارائه دهند. این ارزیابی مبنای تخصیص بستههای حمایتی در هفتههای آینده قرار خواهد گرفت.
دومین موضوع مهم تأمین پایدار انرژی برای واحدهای صنعتی و اقتصادی است. با نزدیک شدن به فصل گرم و افزایش مصرف انرژی، تأمین برق و سوخت برای واحدهای تولیدی به عنوان یکی از حیاتیترین مؤلفههای پایداری تولید در دستور کار ویژه قرار گیرد. کمیتههای مشترک وزارت نیرو و وزارت صمت موظف پیش از آغاز اوج مصرف، برنامه زمانبندی شده تأمین انرژی را برای صنایع تهیه کنند.
سومین موضوع مهم آمادهسازی بستر آغاز کسبوکارها با شروع فصل گرم است. برنامهریزی برای آغاز مجدد فعالیت کسبوکارها باید از هماکنون نهایی شود. هدف آن است که از هرگونه گسست در چرخه تولید و خدمات جلوگیری به عمل آید.
