جوان آنلاین: عمیقتر شدن شکاف قیمـت خودروهای کارخانه با بازار، باوجود افزایش قیمت کارخانهای خودروها در سال جاری که از قضا چندین بار طی امسال صورت گرفت، شرایط عجیبی را در ثبتنام خودروهای کارخانهای رقم زده و برنده شدن در این قرعهکشیها به آزمونی برای سنجش بخت ثبتنامکنندگان تبدیل شده است. این مسئله در کنار استمرار شکاف عرضه و تقاضا، به هجوم میلیونی متقاضیان در قرعهکشیها منجر میشود. تا چندی قبل که شرط حساب وکالتی برقرار بود این مسئله کمتر نمود داشت، اما حالا با حذف این شرط، شانس برنده شدن در قرعهکشی ایرانخودرو و سایپا به کمتر از یکدرصد رسیده است.
اخیراً و بر اساس گزارشهای غیررسمی، برای ۱۵۵ دستگاه از یکی از مدلهای شرکتهای خودروسازی که شکاف قیمتی آن با بازار حدود ۲ میلیارد تومان است، ۵میلیون نفر ثبتنام کردهاند. تصور کنید ۳۵هزار گوی مشکی و یک گوی سفید در یک کیسهاند و شما یکبار فرصت دارید دست دراز کنید و گوی سفید را دربیاورید. این وضعیت را نیز در ثبتنام اخیر ایرانخودرو شاهد بودهایم؛ جایی که برای چندمین بار قیمت خودروهای آن در یک سال افزایش یافت. این میزان از افزایش قیمت البته با واکنشهای سازمانهای مرتبط روبهرو شد تا جایی که اعلام قیمتهای جدید در بین دستگاهها پاسکاری شد و هیچ نهادی حاضر نبود مسئولیت اعلام رسمی آن را بپذیرد!
تداوم شکاف عرضه و تقاضا
شکاف میان ظرفیت عرضه و حجم تقاضا، در سالهای اخیر به ویژگی ثابت بازار خودرو تبدیل شده است. در حالی که تقاضای انباشته هر سال در طرحهای فروش خود را نشان میدهد، میزان تولید و همچنین روند واردات نتوانسته است همپای نیاز بازار حرکت کند. نتیجه این عدمتوازن، شکلگیری صفهایمیلیونی برای تعداد محدودی خودرو است؛ وضعیتی که عملاً بخش بزرگی از متقاضیان را از دسترسی به خودرو محروم میکند. محمدرضا نجفی منش، عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی تهران در جلسه هیئت نمایندگان با هشدار نسبت به تعمیق بحران در صنعت خودرو گفت: در جهان سالانه حدود ۹۳میلیون دستگاه خودرو تولید میشود، درحالیکه تولید ایران یکمیلیونو۳۵۰هزار دستگاه است. گردش مالی جهانی این صنعت بیش از ۳ هزار و ۹۰۰میلیارد دلار است و تعداد خودروهای در حال تردد به حدود ۱۴میلیارد دستگاه میرسد، اما در ایران تنها حدود ۲۷میلیون خودرو وجود دارد و صادرات و گردش مالی ما بسیار ناچیز است. وی افزود: پیشبینی فروش سالانه این صنعت حدود هزارهمت و کمتر از ۲درصد GDP است. ظرفیت واقعی تولید ۲/۲ میلیون دستگاه و اشتغال آن حدود ۷۰۰هزار نفر است که ۱۵۰هزار نفر در خودروسازی و ۵۵۰هزار نفر در قطعه سازی فعالیت دارند.
شکاف قیمت کارخانه تا بازار با وجود چندین بار افزایش!
در کنار محدودیت عرضه، یکی از مهمترین عوامل تشدیدکننده ثبتنامهایمیلیونی، فاصله قابل توجه میان قیمت کارخانه و بازار آزاد است؛ اختلافی که در برخی مدلها به دهها و صدهامیلیون تومان و حتی میلیارد تومان میرسد و عملاً خرید خودرو از کارخانه را به یک فرصت اقتصادی تبدیل میکند. بررسیها نشان میدهد با وجود رشد قیمت محصولات تولیدی ایرانخودرو به میزان ۳۹درصد، میانگین شکاف قیمتی ۱۱محصول به ۸/۲۴ درصد رسیده است. در این بین، اختلاف قیمت خودرویی مانند دناپلاس که در این دور نیز از سوی خودروساز عرضهشده، به بیش از ۳۳درصد رسیده است. در چنین شرایطی، ثبتنام در طرحهای فروش نه تنها برای مصرفکنندگان واقعی، بلکه برای افرادی با انگیزه کسب سود نیز جذاب میشود.
شکاف میان قیمت کارخانه و بازار که بر اساس گزارشها به ۶۶۰همت رسیده است، انتظارات سوداگرانه را تقویت میکند و موجب میشود بخشی از تقاضا ماهیتی غیرمصرفی داشته باشد. به این ترتیب، حتی اگر هدف سیاستگذار مدیریت تقاضا باشد، جذابیت فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد خود به عاملی برای افزایش تقاضای ثبتشده تبدیل میشود.
حذف متقاضیان مصرفی خودرو با شیوههای معیوب فروش
از سوی دیگر، شرط حساب وکالتی که از آن به عنوان یکی از موانع اصلی رشد تقاضا نامبرده میشد، در چند مدت اخیر، برداشته شده و این مسئله به هجوممیلیونی عمدتاً متقاضیان غیرمصرفی منجر شده است. پیشتر در مردادماه امسال، خودروساز مبلغ موردنیاز برای بلوکهکردن در حسابهای وکالتی را از ۳۶۰ میلیونتومان به ۱۰۰میلیونتومان کاهش داده بود تا اینکه تصمیم به حذف آن در انتهای مردادماه گرفت. شیوه فروش به روش قرعهکشی نیز از دیگر موارد چالشبرانگیز در فروش خودروسازان است. در سالهای اخیر، سیاست فروش خودرو از طریق قرعه کشی و نوبتدهی با هدف کنترل بازار و توزیع عادلانهتر اجرا شده است، اما تجربه چند سال گذشته نشان میدهد این شیوهها نتوانستهاند مشکل اصلی را حل کنند. قرعهکشی در عمل تنها خودرو را میان درصد بسیار کوچکی از متقاضیان توزیع میکند، بدون آنکه تأثیر پایداری بر تعادل بازار بگذارد.
وقتی احتمال برنده شدن به کمتر از یکدرصد میرسد، عملاً بخش عمدهای از متقاضیان از چرخه خرید رسمی حذف میشوند و بخشی از آنان ناچار به بازار آزاد مراجعه میکنند، همین مسئله، به تداوم قیمتهای بالا در بازار و تثبیت شکاف قیمتی دامن میزند و چرخهای معیوب ایجاد میکند. در این شرایط، نه تقاضای انباشته کاهش یافته و نه بازار به تعادل پایدار رسیده است؛ مصرفکننده واقعی همچنان در رقابتی سنگین با هزاران متقاضی دیگر قرار دارد و در نهایت نیز احتمال موفقیت او بسیار ناچیز است. این وضعیت، پرسشهای جدی درباره کارآمدی سیاستهای تنظیم بازار خودرو ایجاد کرده است. به هر روی، بازار خودرو با یک عدمتعادل ساختاری روبهرو است و تا زمانی که تولید افزایش نیابد، واردات تسهیل نشود و تورم کنترل نشود، ثبتنامهایمیلیونی، شانسهای زیر یکدرصد و التهاب بازار ادامه خواهد داشت.
