جوان آنلاین: از «اصحاب آخرالزمانی اباعبدالله» که در دی ۹۸ و تنها چند ساعت پس از شهادت سردار سلیمانی خلق شد تا «نقاشی ملینای سه ساله» که در دی ۱۴۰۲ به دست تروریستهای مسلح به شهادت رسید. خالق هر دو اثر حسن روحالامین است؛ نقاش و تصویرساز نامآشنای ایرانی. کسی که هنرش را وقف مردمش و ارزشهایش کرد. او با درک درستی از هنر به مثابه رسانه نه فقط در مضامین آیینی و روایی که در بزنگاههای اجتماعی و سیاسی نیز هنرمندانه ظاهر شده و با استفاده به موقع از این ابزار قدرتمند، رنگ بیشتری به رخدادها میدهد.
اساساً هنر و مشخصاً نقاشی، یکی از ابزارهای انتقال مفهوم و زبان مشترک همه افراد در سرتاسر جهان است؛ او که تسلطش به این زبان جهانی اثبات شده، به خوبی توانسته به حفظ روایتها کمک و مفاهیم عمیقی را در این قالب ارائه کند. روحالامین در پیونددادن امر قدسی با رخدادهای اجتماعی و خلق یک اثر هنری ماندگار تخصص دارد؛ آثارش در همه این سالها گواهی بر این ادعا هستند.
در نقاشی ملینای سه ساله، رسم کردن تیرهایی که به او اصابت کرده، روایت میکند درد و مظلومیت را و گویی رخدادی تاریخی در حافظه ایرانیان مرور میشود؛ تیر سه شعبه و شهادت شیرخواره کربلا یا در اثری که ساعاتی پس از شهادت حاج قاسم خلق شد، تصویر سردار ایرانی در آغوش سردار کربلا حضرت اباعبدالله راوی حقیقتی فرامادی بود. حقیقتی که یقیناً دلها به آن قائل بودند و با هنر روحالامین، چشمها هم از این حقیقت بینصیب نماندند. اینگونه، عناصر در آثار او سخن میگویند و فریاد میزنند هرآنچه نمیتوان گفت را.
در مباحث مطالعات فرهنگی، ایده «الماس فرهنگی» که اولین بار از سوی وندی گریزوولد مطرح شد به این موضوع اشاره میکند که «هنر عصاره فرهنگ و زندگی اجتماعی است و پیوندهای موجود بین هنر و جامعه به واسطه خالقان هنر از یک سو و دریافتکنندگان از سوی دیگر برقرار میشود.» به بیانی سادهتر، هنر و جامعه با یکدیگر در تعاملند و بر هم تأثیر متقابل دارند. این ایده، در آثار روحالامین به عمل رسیده است و دقیقاً همین پیوند دادن رخدادهای تاریخی با اتفاقات کنونی یکی از عوامل استقبال مخاطبان از آثار اوست.
اما آثار روحالامین فراتر از بوم و رنگ چه تأثیری بر جامعه خود گذاشته است؟ با توجه به ذات هنر که یک عمل ارتباطی و چندجانبه است هر هنرمند به موازات اثری که از اجتماع دریافت میکند، تأثیرگذار نیز است. حسن روحالامین که سلاحش نقاشی است، گویی میدان دیگری برای مبارزه ترسیم کرده است؛ میدان وسیعی به نام هنر و در این میدان مبارزه میکند با تحریف و فراموشی. او هنر را نه فقط رعایت اصول زیباییشناسی که ابزار قدرتمندی برای ارائه جهانبینی و مفاهیم عمیق معرفی کرده است.
یکی از وجوه تمایز هنر او جسارت در پرداختن به لحظات دراماتیک و کمتر دیده شده از تاریخ است. او به جای تکرار تصاویر کلیشهای به سراغ زوایای مغفول و انسانیتر وقایع میرود. این رویکرد، مخاطب را از یک ناظر صرف به یک همذاتپندار تبدیل میکند. برای مثال در بسیاری از آثار عاشورایی، او به جای نمایش صرف صحنههای نبرد بر عواطف، اندوه و ارتباطات انسانی میان شخصیتها تمرکز میکند. این تکنیک، روایتهای آشنا را بازآفرینی کرده و لایهای تازه از معنا و احساس به آنها میبخشد و باعث میشود نسل جدید نیز با این مفاهیم ارتباطی عمیق برقرار کند.
این نگاه نو، میتواند در تمام عرصههای هنر تسری پیدا کند و حتی برای سایر هنرمندان الهامبخش باشد. همچنین آثار او توانسته احیاگر بسیاری از وقایع تاریخی و مذهبی باشد. همین امر نه تنها مانع از محبوس شدن وقایع تاریخی در کتابها شده، بلکه آنها را به سطح جامعه نیز منتقل کرده است. تابلوی «حمزه سیدالشهدا الگوی همیشه تاریخ» که همزمان با ایام شهادت سیدحسن نصرالله و هاشم صفیالدین خلق شد، نمونهای از این آثار و یادآور جایگاه و عظمت جناب حمزه، یکی از پهلوانان و اسطورههای تاریخ اسلام میباشد.
برانگیختن حس همدلی و تقویت روحیه جمعی از دیگر تأثیرات هنر روحالامین در سطح جامعه است. معمولاً اثری که هنرمند پس از یک بحران یا جنگ خلق میکند به نوعی یادبودی از آن بازه بحرانی عمل میکند و این موضوع همچنین منجر به تقویت حافظه تاریخی یک ملت میشود. برای مثال، اثری که در جنگ ۱۲ روزه از سوی این هنرمند نقاش خلق شد و «پاسداران وطن» نام گرفت، در پی انتقال پیامی امیدبخش به تمام مردم ایران بود؛ اینکه پس از شهادت هر سردار ایرانی، جانشینان آنها میآیند و حرکت را ادامه میدهند. علاوه بر این، هنر روحالامین در عرصه بینالمللی نیز کارکردی دیپلماتیک و فرهنگی پیدا کرده است. آثار او با تکیه بر زبان جهانی هنر و مفاهیم انسانی مشترک مانند مظلومیت، عدالتخواهی و فداکاری، توانسته پیام انقلاب و مقاومت را به مخاطبانی فراتر از مرزهای ایران منتقل کند. این تابلوها بدون نیاز به ترجمه، روایتگر داستانهایی هستند که در رسانههای غالب جهانی یا سانسور شده یا به شکلی دیگر روایت میشوند. در واقع هر اثر او به مثابه یک سفیر فرهنگی عمل میکند که چهرهای واقعی و انسانی از ارزشهای جامعه ایران را به نمایش میگذارد و پلهای ارتباطی جدیدی میسازد.
تابلوی «عرش بر زمین افتاد» که بیشک یکی از تأثیرگذارترین آثار روحالامین میباشد، به نوعی آخرین لحظات زندگی امام حسین (ع) را به تصویر کشیده و با ایجاد شوک بصری در مخاطب، توانسته توجه افراد را تا حد بسیار زیادی جلب و آنان را از بیتفاوتی در برابر وقایع مهم تاریخی فاصله دهد.
به طور کلی، آثار حسن روحالامین چکیدهای از همه آنچه تا به امروز از سر گذراندیم است. آثار او نه فقط حامل مضامین روایی که حامل و حافظ بخشهایی از تاریخ پر فراز و فرود این سرزمین و به نوعی تاریخ مصور و دیدنی ایران اسلامی است.
