جوان آنلاین: صادرات یکمیلیاردو ۴۶۰میلیوندلار کالا به اوراسیا در هشت ماهه امسال نشانهای روشن از تأثیر مثبت اجرای «موافقتنامه تجارت ترجیحی ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا» است که در سال ۱۳۹۷ در سفر علیاکبر ولایتی به روسیه به ثمر نشست. اردیبهشت امسال این توافقنامه به صورت رسمی وارد مرحلهای جدید و ۸۷درصد تجارت ایران با پنج کشور عضو اوراسیا صفر شد. رئیس سازمان توسعه تجارت با اشاره به آثار مثبت این توافقنامه و ظرفیتهای مغفولمانده تجاری گفت: تنها در تجارت با روسیه ظرفیتی معادل ۱۲ میلیارددلار وجود دارد که باید فعال شود. قطعاً رسیدن به ۶/۲۲ درصد رشد صادرات تا پایان برنامه هفتم توسعه و خنثیسازی تحریمها نیازمند تسهیل روابط مالی و استانداردسازی کالاها، بهبود زیرساختهای حملونقل، کاهش بوروکراسی و ارائه اطلاعات دقیق به بازرگانان و صادرکنندگان است که باید در اولویت سازمان توسعه تجارت و رایزنهای اقتصادی کشور باشد.
همکاریهای اقتصادی و تجاری در قالب موافقتنامههای دوجانبه یا چندجانبه، به ویژه در زمینه تجارت آزاد، ابزاری مؤثر برای تقویت روابط تجاری بین کشورها به شمار میرود.
بر اساس آمار سازمان تجارت جهانی بیش از نیمی از صادرات جهان راهی کشوری میشود که کشور صادرکننده قبلاً با آن توافق تجاری منعقد کرده است. اتحادیه اقتصادی اوراسیا متشکل از پنج کشور روسیه، بلاروس، قزاقستان، قرقیزستان و ارمنستان با جمعیتی بیش از ۱۸۰میلیون نفر و تولید ناخالص داخلی بالغ بر ۲ تریلیون دلار، یکی از قطبهای مهم اقتصادی منطقه اوراسیاست. کشورهای عضو این اتحادیه سالانه بین ۳۵۰ تا ۴۰۰ میلیارددلار واردات دارند و از نگاه کارشناسان، این بازار بزرگ و پرتقاضا میتواند فرصت تاریخی برای گسترش صادرات غیرنفتی ایران باشد.
با توجه به افزایش تحریمهای سختگیرانه و ظالمانه امریکا در یک دهه گذشته، کشور برای رسیدن به رشد صادرات غیرنفتی و کاهش اتکا بر فروش نفت نیازمند خنثیسازی این تحریمها و تقویت روابط تجاری به کشورهای منطقه بود و برای رسیدن به این اهداف ضمن امضای توافقنامههای تجارت آزاد و ترجیحی با کشورها، نیازمند تسهیل روابط مالی و استانداردسازی کالاها، بهبود زیرساختهای حملونقل، کاهش بوروکراسی و ارائه اطلاعات دقیق به بازرگانان و صادرکنندگان است که باید در اولویت سازمان توسعه تجارت و رایزنهای اقتصادی کشور باشد.
«اوراسیا» دروازه بزرگ ایران به بازار ۴۰۰ میلیارددلاری
۲۲ تیر ماه سال ۱۳۹۷، در سفر علیاکبر ولایتی به روسیه، توافق تجارت آزاد میان ایران و کشورهای اوراسیا به امضا رسید تا با صفر شدن تعرفهها و رشد صادرات غیرنفتی به این کشورها فصل جدیدی از فتح بازارهای صادراتی به روی ایران باز شود.
عضویت فعال ایران در ساختار اوراسیا نهتنها از نظر سیاسی و ژئوپلیتیکی اهمیت دارد، بلکه از منظر اقتصادی نیز فرصتی کمنظیر برای گسترش بازارهای صادراتی و کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی فراهم کرده است. به عبارت دیگر، این توافق گام مهمی در توسعه روابط اقتصادی ایران با کشورهای عضو این اتحادیه و بخشی از راهبرد کلان کشور برای گسترش تعاملات اقتصادی منطقهای به شمار میرود.
پس از چند سال مذاکره، هماهنگیهای فنی و تصویب در مجالس قانونگذاری، توافق تجارت آزاد بین جمهوری اسلامی ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا از ۲۵اردیبهشتماه۱۴۰۴ به صورت رسمی وارد مرحله اجرا شد، به طوری که از آن تاریخ تعرفه واردات و صادرات ۸۷درصد از کالاهای مشمول در تجارت میان ایران و کشورهای عضو اتحادیه اوراسیا به صفر رسید، همچنین اعمال هرگونه موانع غیرتعرفهای نیز ممنوع شد.
تا پیش از امضای توافق با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، ایران تنها شش موافقتنامه تجاری دوجانبه داشت که مجموعاً حدود هزار قلم کالا را پوشش میداد و هیچیک از تعرفههای گمرکی آن صفر نشده بود، این در حالی است که کشورهایی مانند ترکیه بیش از ۲۳موافقتنامه تجارت آزاد دارند که هر کدام حدود ۴ هزار ردیف تعرفهای را حذف کردهاند.
توافق ایران با اوراسیا نقطه عطفی در تجارت خارجی کشور محسوب میشود. این موافقتنامه، مفصلترین سند تجاری تاریخ معاصر ایران است؛ سندی ۲۴۰صفحهای که برخلاف توافقهای دوجانبه پیشین، ماهیتی چندجانبه دارد. به بیان دیگر، این سند به منزله توافق همزمان ایران با پنج کشور عضو اتحادیه است و از نظر حقوقی، معادل پنج موافقتنامه جداگانه تلقی میشود.
روند اجراییشدن تجارت آزاد میان ایران و اوراسیا
به گزارش فارس، رئیسکل سازمان توسعه تجارت ایران از رشد قابل توجه تجارت خارجی کشور با کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا خبر داد و اعلام کرد که حجم مبادلات تجاری ایران با این کشورها در هشت ماه امسال ۱۶درصد افزایش داشته و به یکمیلیاردو۴۶۰میلیوندلار رسیده است.
به گفته وی، این رشد حاصل استفاده بخش خصوصی و تجار ایرانی از فرصتهای ایجادشده در چارچوب موافقتنامههای تجاری است. بر اساس آمارهای گمرک ایران، صادرات کشور به اعضای اتحادیه طی هشت ماه نخست سال جاری با رشد ۱۶درصدی همراه بوده است. دهقان دهنوی در نشست هماندیشی تجارت با اتحادیه اقتصادی اوراسیا و نمایشگاه بینالمللی اوراسیا با حضور مدیران ارشد دستگاههای متولی اظهار داشت: ایران در سال جاری عملکرد مثبتی در حوزه صادرات داشته است و تجار توانستهاند از ظرفیت تجارت با پنج کشور عضو اتحادیه اوراسیا بهرهبرداری مناسبی داشته باشند.
وی با اشاره به آمادهسازی موافقتنامه جدید با اوراسیا از ۲۵اردیبهشتماه امسال گفت: پیش از این نیز موافقتنامه تجارت آزاد وجود داشت، اما اکنون زمینههای اجرایی آن تقویت شده است.
معاون وزیر صمت با تأکید بر اینکه طبق این موافقتنامه ۸۷درصد تجارت ایران با اوراسیا مشمول تعرفه صفر شده است، افزود: حذف موانع تعرفهای، فرصت مهمی برای توسعه صادرات غیرنفتی فراهم کرده است و تولیدکنندگان و صادرکنندگان ایرانی بدون پرداخت تعرفه به بازارهای اوراسیا دسترسی دارند.
به گفته وی، همکاریها در حوزه استانداردها، بیمهها و ایجاد زبان مشترک استاندارد بر مبنای شاخصها و معیارهای بینالمللی نیز در دستور کار قرار دارد.
رئیسکل سازمان توسعه تجارت ایران با اشاره به ظرفیتهای مغفولمانده تجاری تصریح کرد: تنها در تجارت با روسیه ظرفیتی معادل ۱۲ میلیارددلار وجود دارد که باید فعال شود.
مزایای کلیدی توافق تجارت آزاد برای ایران
کارشناسان اقتصادی معتقدند اجراییشدن این توافق میتواند فرصتهای گستردهای را برای بخش خصوصی و تولیدکنندگان ایرانی فراهم کند، زیرا این موافقتنامه با هدف تجارت آزاد و با تعرفه صفر حدود هزار قلم کالا نوشته شده و شامل ۱۱فصل و یک ضمیمه مربوط به فهرستهای کالایی دو طرف توافق است.
بر اساس مفاد این موافقتنامه تعرفههای گمرکی در حجم گستردهای از کالاها کاهش یافته یا حذف شده است که میتواند قدرت رقابت کالاهای ایرانی در بازار اوراسیا را افزایش دهد.
نکته مهم دیگر آنکه ایجاد بستر برای سرمایهگذاریهای مشترک میان ایران و کشورهای عضو اتحادیه، بهویژه در حوزههایی نظیر انرژی، پتروشیمی، صنایع غذایی، کشاورزی و ماشینآلات فراهم شده است.
کاهش وابستگی به بازارهای سنتی غربی و تنوعبخشی به مقاصد صادراتی در راستای دیپلماسی اقتصادی متوازن از دیگر مزایای تجارت آزاد با اوراسیاست که در مفاد موافقتنامه مورد تأکید قرار گرفته است. از سویی دیگر طبق تأکید کارشناسان با توجه به تحریمهای بینالمللی، استفاده از روشهای تهاتر و سوآپ انرژی میتواند راهکاری مؤثر برای توسعه تجارت با اوراسیا باشد.
چالشهای زیرساختی در مسیر اجرا
اجرای موفق این موافقتنامه نیازمند فراهمسازی بسترهای فنی و اداری گستردهای است. در حال حاضر، بخشی از زیرساختهای فنی و لجستیکی از جمله استانداردها، گمرکات و سازوکارهای تبادلات مالی هنوز به آمادگی کامل نرسیدهاند.
فعالان این حوزه معتقدند: سیستم حملونقل ما اروپایی- امریکایی و در تعاملات تجاری با روسیه و اوراسیا با مشکلاتی همراه است. به عنوان مثال کانتینرهای داخلی کشور بیشتر از ۲۲تن اجازه جابهجایی بار ندارند، اما کانتینرهای روسی بین ۶۰ تا ۷۰ تن بار حمل میکنند. وقتی سه کانتینر ۲۲تنی ما به گرگان برسد و بخواهد به کانتینرهای روسی منتقل شود، حدود چهار تا پنج تن از کانتینر خالی میماند. این هم موجب جابهجایی و تکان خوردن بار میشود و هم حدود چهار یا پنجتن باری که رایگان میتواند تا آلماتی برود، در عمل حمل نمیشود. برای حل این مشکل، باید وزارت راه را قانع کرد که اجازه یکتن بارگیری بیشتر را به صادرکنندگان بدهد، اما همین اقدامات کوچک نیز هنوز انجام نشده است.
همچنین ایجاد کانالهای مالی و بانکی برای تسهیل در تبادلات پولی، خصوصاً با توجه به تحریمهای بینالمللی و محدودیتهای دسترسی به سیستمهای مالی جهانی و آموزش و توانمندسازی صادرکنندگان داخلی برای انطباق با الزامات جدید تجاری و استانداردهای بازار اوراسیا نیز باید مورد توجه مسئولان ذیربط قرار گیرد.
توقف خامفروشی
در بخش صادرات، کشور تقریباً یک کشور خامفروش است، یعنی عمده کالاهایی که صادر میکنیم در طبقهبندی کالاهای خام و نیمهخام قرار میگیرد که این موضوع در تجارت یک ضعف محسوب میشود.
محمد لاهوتی، رئیس کنفدراسیون صادرات ایران در این خصوص میگوید: عمده صادرات ما صادرات با ارزشافزوده پایین یا بعضاً به صورت خام است. این امر در رقابتهای منطقهای و با عضویت ایران در پیمانهای مختلف میتواند برای ایران یک تهدید باشد. به این صورت که ایران فقط صادرکننده مواد خام و نیمهساخته باشد و در مقابل کشورهای طرف قرارداد ایران بتوانند از فرصت برداشته شدن تعرفهها با صادرات محصول به داخل ایران، تراز تجاری را به نفع خود مثبت کنند.
وی میافزاید: با فراهم شدن فرصت تاریخی صادرات به اتحادیه اروپا، هم سیاستگذاران باید در راستای ایجاد زیرساختها حرکت و هم تولیدکنندگان تلاش کنند از نظر کیفیت و قیمت تمامشده در رقابت سالم، افزایش صادرات و تولید محصول با ارزشافزوده بیشتری داشته باشند و بازارها را به دست بیاورند.
یکی از مهمترین چالشها، نقل و انتقالات مالی امن و پایدار میان ایران و کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیاست. با توجه به نیاز تجار و بازرگانان برای انجام معاملات بدون ریسک و در بستری قانونی و شفاف، مسئولان اقتصادی هر دو طرف باید راهکارهایی برای تسهیل پرداختها و مدیریت مالی ارائه کنند. ایجاد کانالهای مالی امن و شفاف، کلید تحقق اهداف تجارت ایران با این اتحادیه است.
