جوان آنلاین: در شرایط کنونی، یکی از دغدغههای اصلیمان جنگ ترکیبی و شناختی دشمن است. جا دارد به ظرفیت عظیمِ در اختیار و در آستانه اعیاد شعبانیه به مجالسی که به این بهانه و دیگر مناسبتهای مذهبی برگزار میشود، اشاره کنیم؛ همان محافلی که نه فقط برای برپایی شادی، بلکه باید به عنوان مهمترین مرکز مقابله با جنگ نرم دشمن و تربیت نسل جوان باشد. در این میان، مداحان به عنوان فرماندهان میدان فرهنگی هیئتهای مذهبی، نقشی تعیین کننده در جهت دهی افکار عمومی ایفا میکنند، اما چالش اساسی این است که چقدر در جذب مخاطب به خصوص جوانانمان و هدایت آنها به سمت و سوی مسیر درست موفق بودهایم و دیگر اینکه مرز باریک میان «نوآوری برای جذب مخاطب» و «ابتذال برای کسب محبوبیت» کجاست؛ اینکه برخی به بهانه مدرنشدن، محتوای متعهدانه را فدای شکل و ظاهر میکنند. این گفتوگو بر آن است که چگونه میتوان بدون افتادن در دام سلیقههای شخصی و با تکیه بر ولایت و معارف اصیل، از این ظرفیت عظیم برای ساختن انسانهای مقاوم و ولایتمدار استفاده و تریبون اهل بیت (ع) را به ابزاری برای تثبیت ارزشهای اسلام و انقلاب تبدیل کرد. سیدحسین همایونی، مداح جانباز و عضو جامعه مداحان تهران معتقد است سخن صحیح، مستند و هنرمندانه درباره اهلبیت (ع) نوری در مخاطب مینشاند که او را از گزند شیاطین دور میکند، در غیر این صورت مخاطب گمراه میشود. وی میگوید: «وظیفه مداحان در یک جمله خلاصه میشود؛ اینکه اخلاص در سخن و مدح داشته باشند چراکه این تریبون به برکت سیدالشهدا (ع) و اهلبیت (ع) است و مخاطبی که پای آن مینشیند، تنها به عشق محبوبش آمده است، پس وظیفه ما در قبال مخاطب، انتقال صحیح و بیواسطه کلام اهلبیت (ع) است، نه بیان افکار شخصی. اگر غیر از این عمل کنیم، به امانت خیانت کردهایم.» در ادامه گفتوگوی ما با این مداح پیشکسوت را میخوانید.
ابتدا بفرمایید، نقش هیئتها، مساجد، امام جماعات و مداحان در جذب جوانان چیست؟
اجازه دهید اشاره کنم به فرمایش امام خمینی (ره) که فرمودهاند این عشق به سیدالشهدا (ع) است که ما را دور هم جمع کرده است. واقعیت این است که هیچ مداح یا سخنرانی به تنهایی نمیتواند ادعا کند که او مردم را میکشد و جذب میکند، بلکه این عشق ذاتی و نهادینهشده در دل مردم است که آنها را به سمت این پرچم میآورد، اما آنچه اهمیت دارد، مقصد و کیفیت این مجالس است. مردم باید به سمت مجالسی هدایت شوند که هدفشان واقعاً تحقق اهداف امام حسین (ع) و اهلبیت (ع) و ادامه راه آنها باشد، نه صرفاً برگزاری یک مراسم تشریفاتی. اگر این مسیر درست طی شود، خودِ خیمه گاه حسینی جایگاه آدمسازی است و تجربه نشان داده است کسی که با عشق و معرفت به این مجالس میآید، چه در حرمهای مطهر و چه در دیگر مجالس شهر و روستا دگرگون میشود. این نیروی عظیم الهی است که کارساز است و ما تنها ابزاری در این دستگاه هستیم، بنابراین مهم نقش خود افراد و انتخاب آنهاست. ما در دوران جوانی، بدون هیچ چشمداشت مالی و حقوقی، تنها برای حفظ وطن و دین به جنگ رفتیم و جانباز شدیم. این تجربه نشان میدهد خود آدمها تعیین کننده هستند. اینکه هر فرد با چه گروهی همراه شود و به کدام جمع بپیوندد، قطعاً همان رنگ و بو را میگیرد، بنابراین انتخاب صحیح، کلید اصلی موفقیت است. برای استفاده صحیح از این ظرفیت ها، نمیتوان از نقش کلیدی مساجد و هیئتها غافل شد. اگرچه رفتار شایسته مسئولان در جذب مردم به دین مؤثر است، اما ریشه اصلی در مساجد نهفته است. اولین قدم، امام جماعات انقلابی، فعال و دلسوز است. متأسفانه وجود امام جماعات خسته، بی تفاوت و کمکار که هیچ تعاملی با جوانان ندارند، آسیب بزرگی است. شهید سلیمانی نیز بر این نکته تأکید ویژهای داشتند. مساجد و هیئتها برای نوآوری و جذب جوانان، به رهبرانی خوشفکر، قوی، سالم و کارساز نیاز دارند. شواهد نشان میدهد در مساجدی که امام جماعت و هیئت امنایی با این ویژگیها دارند، آنجا مملو از جمعیت و نشاط معنوی است، بنابراین ضروری است که در مدیریت مساجد بازنگری شود و افراد انقلابی و فعال جایگزین مدیران منفعل شوند.
با توجه به تغییر سبکهای مداحی در سالهای اخیر و رویکرد برخی به سبکهای امروزی، دیدگاه شما در مورد تفاوت نوآوری مفید و سبکهای مبتذل چیست؟
همانطور که اشاره کردید، در سالهای اخیر شاهد تغییرات گستردهای در سبکهای مداحی هستیم که این موضوع محل بحث بسیاری از کارشناسان و مخاطبان شده است. دیدگاه ما در این باره روشن است؛ امروزه بسیاری از مداحان تلاش کردهاند با نوآوری در فرم و محتوا، زبان سخنرانی را برای نسل جدید به روز کنند. کاری که اگر در مسیر درست باشد، بسیار ارزشمند است. در شعر این مداحان، میتوان ردپای معارف اهلبیت (ع) و آموزههای دینی را به وضوح دید، اما در سمت مقابل، عدهای هستند که تحت عنوان نوآوری و مدرنشدن، سبکهای مبتذل را از خوانندههای پاپ و غیرمتعهد الگو گرفتهاند. در آثار این دسته، اثری از معارف اصیل و عمیق اهلبیت (ع) نیست و شاید در نگاه اول با استقبال و هیجان جمعی مواجه شوند، اما این جذب مخاطب پایدار نیست و قطعاً مورد عنایت خاص اهلبیت (ع) قرار نخواهد گرفت. سخنانی که بر پایه هوا و هوس باشد، نه تنها در دل مخاطب اثر عمیق نمیکند، بلکه تریبون را از جایگاه اصلی خود پایین میآورد و در نهایت، حرف و سخن آنها نیز در مخاطب تأثیرگذار نخواهد بود، بنابراین مداحان برای جذب مخاطب باید مراقب مرز نوآوری و ابتذال باشند.
نقشه راه برای تأثیرگذاری این مجالس بر مخاطب و ماندگاری در دلهای آنها چیست؟
در اینجا باز به فرمایش امام خمینی (ره) اشاره میکنم. ایشان فرمودهاند، حرف خدا و پیغمبر (ص) را بزنید، حرف خدا و پیغمبر (ص) جاذبه دارد و در قلب انسانهای شریف جای میگیرد. همین باید نقشه راه باشد. اگر حرف خوب، صحیح و مستند بزنیم و آن چیزی را که از اهلبیت (ع) میدانیم بگوییم، صددرصد مخاطبان هم نور میگیرند، اما غیر از این، خودمان و مخاطب را گمراه میکنیم. این یعنی اخلاص در گفتار و گفتن حقیقت و بیان صحیح و هنرمندانه آن. به عنوان مثال، دین ما معنایش محبت است، پس مسلمان کسی است که نه از زبانش به کسی آسیبی برسد و نه از دستش. حال اگر این مسلمانی را به سلیقه خودمان بگوییم، نه فقط موفق نمیشویم بلکه مخاطب را به بیراهه میبریم و در برابر آن مسئول هستیم. نکته دیگر برای ماندگاری و سلامت ماندن در برابر آفتها این است که انسانها باید بصیرت پیدا کنند، راجع به اهلبیت (ع) تحقیق و شناخت پیدا کنند. این دو کار در خودسازی بسیار مؤثر است. موضوع دیگر کار امامشناسی و شناخت جایگاه اهلبیت (ع) است. این موارد باعث ماندگاری دین در قلب میشود چراکه پیدا کردن معرفت، آدم را ثابت قدم میکند. اهلبیت (ع) نظرشان را راجع به خانواده، خواهر و برادر، دروغ، اخلاص و سالم زندگی کردن گفتهاند. دین ما برنامه دارد، این ما هستیم که باید از منابع درست آن را مطلع شویم و این یکی از مسئولیتهایی است که ما باید در برنامههایی که به عنوان یک ظرفیت در دست داریم بگوییم، اما یا از آن مطلع نیستند یا نمیگویند یا خودمان هم دنبالش نمیرویم، بنابراین تلاش فردی خیلی مؤثر است و نباید منتظر بود کسی این حقایق را برای ما بگوید.
با توجه به شرایط حساس کنونی و اهمیت دشمن شناسی، وظیفه اصلی مداحان و متولیان امر در قبال تریبونی که در اختیار دارند، چیست؟
ابتدا باید گفت، اگر دشمن را نشناسیم، نمیتوانیم در راه اهلبیت (ع) باقی بمانیم. اینکه اصل ولایت به عنوان یک الگو ما را از انحراف نجات میدهد، یک واقعیت است. این نیز به تلاش خود آدمها بستگی دارد. شناخت دشمن باعث میشود آسیب نبینیم. در زمان امیرالمؤمنین (ع) هم همین مسئله باعث شد ایشان خانه نشین شوند و امام حسین (ع) به شهادت برسند، آنهایی که دشمن را به امام زمانشان ترجیح دادند و ولایت را فراموش کردند. این یک واقعیت است. خب این خودسازی است که بالاخره از یک جایی شروع میشود، اما در جایی نیاز به آموزش دارد. در اینجا هم والدین و هم مربیان فرهنگی مهم هستند؛ گروهی که یک انسان را در مسیر رشد سالم قرار میدهد. پدر و مادر خوب در تربیت فرزندان یک فرصت است. لقمه حلال و استاد خوب، همگی فرصتهایی هستند که آدم خودش باید در آنها رشد کند، اما گاهی این فرصتها هست ولی آدمها خودشان مسیر را گم میکنند، مثل داستان فرزند نوح. حال با توجه به نکاتی که گفته شد، وظیفه مداحان در یک جمله خلاصه میشود؛ اینکه حرفی بزنند که مورد رضایت اهلبیت (ع) باشد. این تریبون به برکت سیدالشهدا (ع) و اهلبیت (ع) در دست ماست و مخاطبی که پای آن مینشیند، تنها به عشق محبوبش آمده است، پس باید طوری سخن بگوییم که ابتدا امام زمان (عج) از ما راضی باشند و الگوی ولایت خدشه دار نشود. وظیفه ما در قبال مخاطب، انتقال صحیح و بیواسطه کلام اهلبیت (ع) است، نه بیان افکار شخصی. اگر غیر از این عمل کنیم، به امانت خیانت کردهایم.
