جوان آنلاین: ایلام، با بافتی عمدتاً کوهستانی، پراکندگی جمعیت و سهم بالای مناطق روستایی و عشایری، سالهاست در فهرست استانهای نیازمند مداخله جدی در حوزه زیرساختهای آموزشی قرار دارد. اگرچه طی دو دهه گذشته اقدامات عمرانی قابلتوجهی در حوزه مدرسهسازی صورت گرفته و امروز بیش از ۸۵درصد مدارس استان مقاومسازی شدهاند، اما واقعیت میدانی آموزش در ایلام نشان میدهد؛ کمبود کلاس درس، فرسودگی فضاهای آموزشی، مدارس کانکسی و کمبرخوردار عشایری همچنان یکی از چالشهای اصلی نظام تعلیم و تربیت در این استان مرزی است.
نهضت مدرسهسازی و عدالت آموزشی که در سالهای اخیر بهعنوان یک راهبرد ملی دنبال میشود، در ایلام رنگ و بوی جدیتری به خود گرفته است؛ استانی که بیش از ۱۱۴هزار دانشآموز آن در سال تحصیلی جاری، سرنوشت تحصیلیشان به سرعت احداث، تکمیل و استانداردسازی مدارس گره خورده است. مسئولان استانی میگویند بدون جبران کسری فضای آموزشی و حذف کلاسهای ناایمن، نمیتوان از کیفیت آموزش و برابری فرصتها سخن گفت. از همین رو، نهضت مدرسهسازی در ایلام تنها یک پروژه عمرانی نیست، بلکه تلاشی برای کاهش شکاف تاریخی میان مرکز و پیرامون، شهر و روستا و برخوردار و محروم است. براساس آمارهای رسمی آموزشوپرورش استان، ایلام همچنان با کمبود دهها فضای آموزشی و کلاس درس مواجه است، بهویژه در مناطق روستایی و عشایری. به گفته مسئولان، برای رسیدن به سرانه استاندارد فضای آموزشی، استان نیازمند تکمیل و احداث بیش از ۱۲۰پروژه آموزشی است.
در قالب نهضت عدالت آموزشی، تاکنون ۴۳پروژه مدرسهسازی در گام نخست به بهرهبرداری رسیده و ۲۵مدرسه دیگر نیز در گام دوم هدفگذاری شده است. با این حال، همچنان مدارسی با عمر بالای ۳۰سال، کلاسهای چندپایه، کمبود تجهیزات آموزشی و حتی مدارس فاقد ساختمان ثابت در برخی نقاط استان وجود دارد.
عدالت آموزشی فراتر از ساختوساز
معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری ایلام با تأکید بر اهمیت مدرسهسازی میگوید: «مدرسهسازی خدمتی ماندگار است که منافع آن برای نسلها باقی میماند. در گام نخست نهضت عدالت آموزشی، ۴۳پروژه مدرسهسازی در استان محقق شد و در گام دوم، ۲۵پروژه دیگر تا پایان سال به بهرهبرداری میرسد.»
رضا دارابی، با اشاره به موانع محلی برخی پروژهها میافزاید: «فرمانداران باید بهطور جدی به مسئله معارضان محلی ورود کنند تا هیچ پروژه آموزشی به دلیل اختلافات محلی متوقف نشود.»
از سوی دیگر، ایرج زینیوند، مدیرکل آموزشوپرورش استان ایلام، عدالت آموزشی را فراتر از ساختوساز میداند و میگوید: «عدالت آموزشی فقط به معنای تعداد کلاس و میز و نیمکت نیست. عدالت در سه محور تعریف میشود؛ دسترسی برابر، کیفیت برابر و امکانات برابر برای همه دانشآموزان، فارغ از محل زندگی.»
ایلام برای رسیدن به استانداردهای مدرسهسازی برنامههایی را در دستور کار دارد که اجرای آنها میتواند عقبماندگیها را جبران کند. در همین راستا و به گفته مدیر نوسازی مدارس استان ایلام، بازسازی و استانداردسازی ۱۲۴فضای آموزشی مهمترین کارهاست. جلال حمره ادامه میدهد: «تکمیل مدارس نیمهتمام شهری و روستایی، احداث مدرسه در روستاهای فاقد فضای آموزشی، استفاده از ظرفیت خیران مدرسهساز، بنیاد علوی و ستاد اجرایی فرمان امام و همچنین جمعآوری تدریجی مدارس کانکسی و ناایمن شرایط خوبی را برای استان به ارمغان خواهد آورد.»
این مسئول تأکید میکند، هدفگذاری اصلی، حذف مدارس پرخطر و رسیدن به سرانه قابل قبول فضای آموزشی در افق برنامههای توسعهای استان است.
آموزش در شرایط نابرابر
بیش از ۱۱۴هزار دانشآموز ایلامی امروز در شرایطی تحصیل میکنند که کیفیت فضاهای آموزشی آنها یکسان نیست. دانشآموزان مناطق شهری مرکزی به مراتب دسترسی بهتری به مدارس استاندارد دارند، در حالی که در مناطق روستایی و عشایری، هنوز کلاسهای کمجمع، چندپایه و بعضاً فاقد امکانات اولیه آموزشی فعال است.
کارشناسان آموزش معتقدند؛ تداوم این وضعیت میتواند بر نرخ ترک تحصیل، کیفیت یادگیری و فرصتهای برابر آموزشی در استان اثر منفی بگذارد؛ مسئلهای که نهضت مدرسهسازی، آخرین امید جدی برای اصلاح آن در ایلام به شمار میرود.
بهنام کلایی، کارشناس آموزش تحصیلی با بیان اینکه مدرسه به عنوان نخستین نهاد آموزشی و اجتماعی پس از خانواده، محلی برای شکلگیری شخصیت و جهتگیری فکری کودکان و نوجوانان است که در آن نهتنها آموزش علمی بلکه تربیت فرهنگی و اخلاقی آنان نیز صورت میگیرد، میگوید: «به همین خاطر توجه و رسیدگی به وضعیت مدارس و تجهیز ساختاری آنها نقشی اساسی در کیفیت پرورش نسل آینده دارد زیرا فضاهای آموزشی و امکانات موجود در مدرسه میتوانند به طور مستقیم بر انگیزه و یادگیری دانشآموزان اثرگذار باشند.»
وی ادامه میدهد: «وقتی زیرساختهای مدرسه ناکافی باشد یا محیط آموزشی از تجهیزات مناسب محروم بماند، امکان رشد علمی و ذهنی دانشآموزان کاهش مییابد و این کمبودها در بلندمدت به افت سطح آموزشی جامعه منجر میشود؛ بنابراین رسیدگی به مدارس صرفاً یک عمل عمرانی نیست، بلکه اقدامی بنیادی در مسیر توسعه پایدار است.»
کلایی توضیح میدهد: «بررسیها نشان داده، تجهیز مدارس با وسایل کمکآموزشی مدرن، کارگاههای کاربردی، آزمایشگاههای مجهز و فضاهای ورزشی متنوع میتواند تواناییهای ذهنی و جسمی دانشآموزان را گسترش دهد و زمینه بروز استعدادهای گرانبهای آنان را فراهم آورد.»
این کارشناس آموزشی تأکید میکند، کیفیت مدرسه فقط به ساختمان و تجهیزات محدود نمیشود، بلکه نیازمند برنامهریزی منظم، تربیت معلمان کارآزموده و ایجاد محیطی امن و دلگرمکننده برای یادگیری است؛ چنین محیطی حس تعلق، آرامش و انگیزه یادگیری را در دانشآموزان افزایش میدهد و آنان را به شهروندانی پویا و مسئولیتپذیر بدل میکند. کلایی میگوید: «در مجموع باید گفت، اهمیت رسیدگی و ساماندهی مدارس فراتر از وظیفه اجرایی یا اداری بوده و به یک مسئولیت اجتماعی و ملی تبدیل میشود؛ زیرا با ایجاد مدارس استاندارد، مجهز و انسانی در حقیقت پایههای آینده روشنتر برای نسلهای بعدی بنا نهاده میشود.»
