جوان آنلاین: جنگلهای زاگرس را باید یکی از بزرگترین موهبتهای الهی در نظر داشت که در دنیای صنعتی امروز، مسئولیت اصلی پاکسازی ریزگردها و جلوگیری از خشکسالی در استانهایی را بر عهده دارند که سهمی از آن بردهاند. با این وجود هنوز کسی نمیخواهد آنها را جدی بگیرد و آتش سوزیها و آفت و عوامل انسانی در حال حذف این جنگلها هستند. شاید تخریب جنگلها در ایران تا دو دهه قبل چندان به چشم نمیآمد، اما حالا این معضل آنقدر جدی شده که هر بار از خشکسالی صحبت به میان میآید یکی از دلایل آن را از بین رفتن جنگلها عنوان میکنند. بهخصوص جنگلهای بلوط زاگرس که نوار غربی ایران را پوشش دادهاند.
جنگلهای زاگرس با قدمت چند هزار ساله مسئولیت مستقیم تولید ۴۰ درصد آب شیرین کشور را بر عهده داشتند. این آمار را سازمان جنگلها رسماً اعلام کرده و در ادامه آمده است هر هکتار جنگل بلوط سالانه بیش از ۵/۲ تن ریزگرد را تصفیه میکند.
گنجینه بزرگ بلوطها از شمالغرب کشور به سمت جنوب شرق و در نوار غربی ایران پوشش جنگلی بسیار مهمی را ایجاد کرده که در کمال تأسف باید گفت این گنج در حال به یغما رفتن و تخریب و حذف است. تا جایی که از این پس باید منتظر بزرگترین فجایع زیستمحیطی برای استانهای غربی و جنوبغربی کشور باشیم.
چندی پیش بود که خبر قطع ۶ هزار اصله درخت بلوط به بهانه جادهسازی در «تنگ بولحیات» منطقه دشت ارژن منتشر شد.
با اینکه هیچ جایگزینی برای این درختان در نظر گرفته نشده بود، هیچ مسئولی هم وظیفه خود ندید تا توضیحی در مورد علت این کار بدهد.
مرحوم پروفسور کردوانی میگفت: «عوامل طبیعی شرط لازم برای ایجاد و تداوم زندگی است. به عبارتی عوامل طبیعی مانند کوهها، جنگلها، رودخانهها و حتی بیابانها و کویرها هم در ایجاد کشورها نقش جدی داشته و دارند. اینکه گفته میشود یکی از قدیمیترین کشورها و تمدنهای جهان که دارای قوانین فرهنگی و حقوق بشر و دیوانسالاری و سیاسی نوین بوده، ایران ماست، به دلیل همین عوامل جغرافیایی و طبیعی است و سخن گزافی نیست.
اما متأسفانه به دلیل آن که این پدیدهها در مقیاس بزرگ و در طول زمان عمل میکنند، کمتر به چشم آمده و در نتیجه برای بسیاری از افراد عادی یا مسئولان محلی بیشتر از آن که عاملی برای زندگی تلقی شوند، مانعی در راه توسعه و رفاه کشور هستند.
از اینرو در بسیاری موارد از غلبه بر این نیروها و عوامل به عنوان یک دستاورد بزرگ یاد میشود. این در حالی است که در بسیاری از کشورهای توسعهیافته جهان، ناسازگاری و غلبه بر طبیعت نه تنها صورت نمیگیرد بلکه به دلیل تبعات بسیار گسترده و منفی آن بر حیات انسانی، جانوری و گیاهی، مذموم هم شمرده میشود.»
بلوطهای ایلام ناخوشند
جنگلهای حوزه رویشی زاگرس بهعنوان با ارزشترین ذخایر جنگلی بلوط در جهان به شمار میآیند، بهرهبرداریهای بیشاز توان و ظرفیت اکولوژیک جنگلها عاملی برای از بین رفتن پوشش گیاهی و پیامد منفی آن فرسایش شدید خاک را به همراه دارد.
استان ایلام با بهرهمندی از ۶۴۰ هزار هکتار عرصههای جنگلی، ۱۱درصد جنگلهای نواحی زاگرس را در خود جای داده است.
۹۰ درصد جنگلهای استان از درختان بلوط تشکیل شده که میوه آنها در فصلهای خشکسالی جایگزین خوبی برای خوراک دامهاست.
هر چند در این سالها تلاش شده است با استفاده از سوخت فسیلی به جای هیزم گام مهمی در جهت حفاظت از عرصههای جنگلی در ایلام برداشته شود، اما شاید بیشترین خبری که در مورد وضعیت جنگلهای این استان منتشر میشود این است که درختان بلوط و گون قلع و قمع میشوند و کسی هم برای پایان دادن به وضعیت موجود کاری نمیکند.
اینکه ایلام باید به قطب دامپروری کشور تبدیل شود خوب است، اما اگر این موضوع بدون کارشناسی باشد فقط میتواند یک بحران به همراه داشته باشد. وقتی دام چرای کافی نداشته باشد دامدار به جنگل و طبیعت فشار وارد میکند، درختان را قطع میکند و نهال جدید هم زادآوری نخواهد داشت.
مهراب سلماسی کارشناس محیط زیست با بیان اینکه جنگلهای بلوط ایلام به شکل قبل زادآوری ندارند، میگوید: «تخریب عاملی است که به شدت مشهود است. چرای بیرویه دام یکی از عوامل اصلی تخریب جنگلهاست، اما با این حال به آن توجه نمیشود و اقدامی در جهت جلوگیری از تخریب انجام نمیگیرد.»
وی میافزاید: «اگر محیط زیست و منابع طبیعی بخواهند چالش تخریب جنگلها را برطرف کنند باید از فضای مجازی و آموزش کمک بگیرند. باید مسئولان پای کار بیایند و در نگرش مردم تغییراتی صورت گیرد. همین که بتوانیم جنگلهای موجود را حفظ کنیم کاری بزرگ است، زیرا این جنگلها دیگر زادآوری ندارند؛ جنگلهای ایلام بهترین پتانسیل برای صنعت گردشگری پایدار و با برنامه هستند. میتوان به جای صنعت دامپروری که ظرفیت آن بیش از حد توان جنگلهای ایلام است از حوزه گردشگری در جنگلهای زاگرس استفاده کرد.»
مدیرکل منابع طبیعی استان ایلام با بیان اینکه درخت بلوط گنجی کهنسال در استان است که اهمیت و ارزش آن از نظر اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی بر کسی پوشیده نیست، میگوید: «سطح جنگلهای استان ۶۴۱ هزار هکتار است که معادل ۳۲ درصد مساحت استان است که این عدد ۵/۴ درصد جنگلهای کشور و ۱۰ درصد سهم جنگلهای زاگرس را به خود اختصاص داده است.»
ابراهیم پیرزادیان ادامه میدهد: «هر هکتار جنگل در زاگرس سالانه ۸۴ مترمکعب آب را در خود نگهداری میکند به طوری که ۴۰ درصد تولید آب کشور از همین جنگلهای بلوط از زاگرس به وجود میآید. ضمن اینکه این جنگلها نقش بسزایی در تولید اکسیژن، کنترل و جلوگیری از فرسایش خاک، کنترل سیلابها، جذب ریزگردها و تلطیف شدن هوا دارند.»
وقتی مسئولان حرفی میزنند و مردم از دغدغههایشان میگویند چنین استنباط میشود که اهمیت جنگلهای بلوط بر کسی پوشیده نیست، اما متأسفانه مشکلات زیادی از جمله بهرهبرداریهای سنتی، عدم استقرار زادآوری طبیعی و بحران پایداری بر این مناطق حاکم است و باید کاری کرد.
شاید مدیرکل منابع طبیعی استان ایلام در کنار درخواست از دوستداران طبیعت برای کاشت بذر بلوط در جهت حفاظت از این گونه پا را فراتر گذاشته و با کمک دیگر سازمانها و نهادهای متولی از قطع درختان و چرای دام و تبدیل درختان به هیزم، ذغال و... جلوگیری کند.
