کارشناس اقتصادی معتقد است نظام تعرفهگذاری پلکانی مؤثر پرمصرفها یا IBT توزیع عادلانه یارانههای انرژی را با همسو کردن آنها با الگوهای مصرف تضمین میکند. مشترکان پرمصرف قیمتهای بالاتری را پرداخت میکنند که منعکس کننده هزینه واقعی گاز است، در حالی که آنهایی که الگوی مصرف بهینه دارند، در معرض افزایش قیمت قرار نمیگیرند. این رویکرد به توجیه استفاده از یارانهها کمک میکند و بار بودجه دولت را کاهش میدهد.
نادیا مهرابی کارشناس انرژی در گفتگو با «جوان» با اشاره به سرانه مصرف بسیار بالای مشترکان پرمصرف در بخش خانگی گفت: مسئله شدت مصرف بالای انرژی در ایران در بخشهای مختلف اقتصادی یک موضوع مهم است، اما از آن مهمتر وجود هدررفت و اتلاف بالای انرژی در بخش خاصی از مشترکان هستند که بیشتر از همه مشترکان نیز از یارانه انرژی استفاده میکنند، این مشترکان که مشترکان پرمصرف محسوب میشوند، با وجود اینکه درصد اندکی هستند ولی سرانه مصرف و در مجموع حجم مصرف بسیار بالایی دارند که باید روی کاهش مصرف و صرفهجویی در این بخش تمرکز کرد که راهکار اصلی آن اجرای کامل نظام تعرفهگذاری پلکانی مؤثر پرمصرفهاست.
وی ادامه داد: اجرای نظام تعرفهگذاری پلکانی مؤثر پرمصرفها IBT، چندین مزیت کلیدی دارد. اولاً، امکان بهینهسازی مصرف گاز در بحرانیترین بخش مصرف خانگی را بدون اعمال فشار اضافی بر اکثر مصرف کنندگان فراهم میکند. با هدف قرار دادن مشترکان پرمصرف که مقدار نامتناسب مصرف گاز را دارند، مدل IBT تضمین میکند که با سیگنال قیمتی مناسب موجب بهینهسازی مصرف در بخش مشترکان پرمصرف خواهد شد.
مهرابی تصریح کرد: ثانیاً، یک سیاست تعرفهای پلکانی مؤثر، استفاده منصفانه از یارانههای انرژی را ترویج میکند. در حال حاضر، یارانههای انرژی بدون در نظر گرفتن سطح مصرف توزیع میشود و در نتیجه تخصیص ناکارآمد منابع حاصل میشود. با اجرای نظام تعرفهگذاری پلکانی مؤثر پرمصرفها یا IBT، مشترکان پرمصرف قیمتهای بالاتری را پرداخت میکنند که منعکس کننده هزینه واقعی گاز است که منجربه توزیع عادلانه یارانهها میشود. این تضمین میکند که یارانهها به سمت کسانی که واقعاً به آنها نیاز دارند هدایت میشود و در عین حال مصرف بیرویه را کاهش میدهد.
وی اظهار داشت: علاوه بر این، مدل IBT به مشترکان پرمصرف اجازه میدهد تا قیمت واقعی مصرف گاز را که بیش از الگوی بهینه است، بپردازند. با افزایش تصاعدی قیمت برای هر پله مصرف بالاتر، مدل مشوق تغییرات رفتاری و تشویق این مشترکین به کاهش مصرف گاز است. این رویکرد نه تنها مصرف گاز را بهینه میکند، بلکه شیوههای صرفهجویی در انرژی و پذیرش فناوریهای کارآمدتر را نیز ترویج میکند.
محرابی در مورد مزایا و تأثیرات اجرای نظام تعرفهگذاری پلکانی مؤثر پرمصرفها گفت: اجرای نظام تعرفهگذاری پلکانی مؤثر پرمصرفها یا IBT مزایای متعددی دارد و میتواند تأثیرات قابل توجهی بر مصرف گاز و حاکمیت انرژی در ایران داشته باشد. با هدف قرار دادن مشترکین پرمصرف، مدل IBT به بهینهسازی مصرف گاز کمک میکند. کاهش مصرف گاز توسط مشترکان پرمصرف منجر به استفاده متعادلتر از منابع میشود و تضمین میکند که ذخایر گاز به طور مؤثر مدیریت میشوند. این امر به ویژه برای کشوری مانند ایران که دارای ذخایر گاز قابل توجهی است، اما در تأمین تقاضای داخلی با چالشهایی مواجه است، بسیار مهم است.
کارشناس انرژی اظهار داشت: اجرای نظام تعرفهگذاری پلکانی مؤثر پرمصرفها میتواند به طور قابل توجهی به کاهش ناترازی گاز ناشی از مصرف بیش از حد در یک بخش کوچک کمک کند. با تشویق مشترکین پرمصرف برای اصلاح عادات مصرفی خود، این مدل میتواند منجر به کاهش قابل توجهی در ضایعات گاز و ایجاد یک سیستم مصرف انرژی متعادلتر شود. همچنین مدل IBT یا نظام تعرفهگذاری پلکانی مؤثر پرمصرفها، با موفقیت در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه به عنوان یک راهحل آزمایش شده برای بهینهسازی مصرف انرژی پیادهسازی شده است. ایران با استفاده از بهترین شیوههای بینالمللی، میتواند این مدل را با شرایط خاص خود تطبیق داده و متناسب کند و چالشهای مرتبط با مصرف بالای گاز را به طور مؤثر برطرف کند.
کارشناس انرژی در پایان اظهار کرد: پرداختن به موضوع مصرف بالای گاز در بخشهای خانگی و تجاری ایران نیازمند اقدامات هدفمندی است که بر مشترکان پرمصرف متمرکز باشد. اجرای نظام تعرفهگذاری پلکانی مؤثر پرمصرفها دارای چندین مزیت است. این امکان بهینهسازی مصرف گاز را بدون تحمیل بار اکثر مصرف کنندگان فراهم میکند، استفاده منصفانه از یارانههای انرژی را ترویج میکند و مشترکان پرمصرف را تشویق میکند تا بهای واقعی را برای استفاده بیش از حد خود بپردازند. با اجرای نظام تعرفهگذاری پلکانی مؤثر پرمصرفها یا IBT، ایران میتواند به یک سیستم استفاده متعادلتر و کارآمدتر از انرژی دست یابد، مصرف بیرویه را کاهش دهد و به بهرهوری منابع کمک کند در مجموع، اجرای فاز دوم تعرفهگذاری پلکانی مؤثر پرمصرفها در بخشهای خانگی و تجاری ایران، گامی مهم در جهت رسیدگی به مشکل مصرف بیرویه گاز است. از طریق اقدامات هدفمند و مداخلات قیمتی، کشور میتواند مصرف انرژی را بهینه کند، به تخصیص عادلانه یارانهها دست یابد و به بخش انرژی پایدارتر و انعطاف پذیرتر کمک کند.
