تابستان امسال حقيقتاً تابستاني جهنمي بود. آنتونيو گوترش، دبيركل سازمان ملل متحد، در سخنراني اخير خود سال جاري را به عنوان طلوع «عصر جوشش جهاني» توصيف كرد. در اروپا بيش از ۶۰هزار نفر بر اثر بيماريهاي ناشي از گرما جان خود را از دست دادند. سيانان در گزارشي از روشهاي مقابله با گرماي شهرها خبر داده است. خلاصهاي از اين گزارش در ادامه از نظر ميگذرد:
۱- كاشت درخت و فضاي سبز
تاج درختان سالم يكي از مؤثرترين و برابرترين دفاعها در برابر اثر جزيره گرمايي شهري است. به گفته آژانس حفاظت از محيط زيست ايالات متحده جستوجوي پناه زير درخت ميتواند ۱۱ تا ۲۵ درجه سانتيگراد خنكتر از ايستادن زير نور مستقيم خورشيد باشد. فارغ از تسكين فوري سايه فرآيندي به نام تبخير و تعرق كه در آن آب از گياهان و خاك به اتمسفر منتقل ميشود همچنين به خنك شدن مناطق اطراف تا پنج درجه سانتيگراد كمك ميكند. بارسلونا قصد دارد تا سال ۲۰۳۷ ميلادي ۳۰ درصد از زمين خود را با انواع گونههاي مقاوم در برابر آب و هوا بپوشاند. درختان كاج، چنار، سرو و ديگر گونههاي مقاوم در حال حاضر در سطح آن شهر كاشته شدهاند.
۲- مه پاش
در شهرهاي چين از جمله ووهان و چونگ كينگ كه سال گذشته دما از ۴۵ درجه سانتيگراد فراتر رفت اسپريهاي خنك كننده را ميتوان در مراكز خريد، پاركها و ايستگاههاي اتوبوس مشاهده كرد. نتيجه مطالعه تازه انجام شدهاي در دانشگاه ملي سئول نشان ميدهد پاشش ذرات ريز آب ميتواند دماي محيط را تا ۷ درصد كاهش دهد. در همين حال، وين پايتخت اتريش ۲۲ منطقه را بهعنوان «خيابانهاي خنك» مجهز به دوشهاي مه پاش و سيستمهاي آبپاش هوشمند تعيين كرده كه با افزايش دماي بالاي ۳۵ درجه سانتيگراد به طور خودكار فعال ميشوند.
۳- استفاده از سايبانها
سايبان يك سپر آب و هوايي ساده و ارزان قيمت است. البته به دليل تمايل جاري در شيك ساختن معماري معاصر سايبان از مد افتاده قلمداد ميشود. با اين وجود، از آنجايي كه شهرها براي پاسخ سريع به گرماي بيامان نااميد ميشوند سايبانها ممكن است دوباره جاي خود را در معماري پيدا كنند. شهر اسپانيايي سِويل كه به دليل دماي بالا از آن تحت عنوان آوِن ايبريايي نيز ياد ميشود اخيراً شبكه سايبانهاي بزرگ خود را گسترش داده تا از ايستگاههاي حمل و نقل، زمينهاي بازي، مدارس و بيمارستانهاي بيشتري محافظت كند. همچنين برخي سايبانها، انرژي خورشيدي را در طول روز ذخيره ميكنند و سپس براي تأمين انرژي چراغهاي LED مورداستفاده قرار ميگيرند.
۴- رنگآميزي سقفها و سنگفرشها به رنگ سفيد
رنگ آميزي بامها و ساختمانها به رنگ سفيد يك دفاع آسان و نسبتاً ارزان در برابر تابستانهاي گرم است. با بهرهمندي از چيزي به نام اثر آلبدو؛ اثري كه هنگام برخورد اشعه خورشيد به يك سطح اشعه به فضاي خارج باز ميگردد ساختاري با سقف سفيد تميز حدود ۸۵ درصد نور مستقيم خورشيد را منعكس ميكند، در حالي كه سقف تيره تنها حدود ۲۰ درصد نور مستقيم خورشيد را منعكس مينمايد. در حال حاضر دانشگاه پوردو اينديانا ادعا ميكند نوعي رنگ فوقالعاده سفيد ايجاد كرده كه ميتواند ۹۸ درصد نور خورشيد را منعكس كند و دماي سطح ساختمان را در مقايسه با محيط اطراف آن تا حدود منفي ۶ درجه سانتيگراد در شب يا منفي ۱۳ درجه سانتيگراد هنگام نور شديد خورشيد كاهش دهد.
شيولين روان، استاد تمام مهندسي مكانيك در دانشگاه پوردو ميگويد: «پوشش مساحت سقفي حدود ۹۲ مترمربع با اين رنگ معادل ۱۰ كيلووات قدرت خنك كنندگي ايجاد ميكند و قويتر از سيستم تهويه مطبوع مركزي اكثر خانههاست.»
در لسآنجلس اداره خدمات خياباني شهر در ساليان اخير جادهها را با پوشش سفيد خاكستري بازتابنده به نام Cool Seal رنگآميزي ميكند. در سال ۲۰۱۹ ميلادي پس از ثبت يك اثر خنك كننده منفي ۹ تا منفي ۱۲ درجه سانتيگراد در مناطق آزمايشي، اريك گارستي، شهردار وقت لس آنجلس، برنامهاي را براي پوشش ۴۰۲ كيلومتري خطوط جاده با مواد خنك كننده تا سال ۲۰۲۸ اعلام كرد. البته رنگ سفيد تنها رنگدانه خنك كننده نيست. يك پروژه آزمايشي در محله پاكويما در لس آنجلس نشان داد رنگ بر پايه اكريليك براي كاهش اثر جزيره گرمايي شهري دستكم تا منفي ۱۲ درجه سانتيگراد مفيد است.
5- بازگشت به مصالح محلي وتكنيكهاي سنتي ساختمان
تعداد فزايندهاي از معماران و شهرسازان با پذيرش تهويه طبيعي، تكنيكهاي ساخت و ساز سنتي و مصالحي مانند آجرهاي گلي عايق را كه براي هزاران سال از سوی كساني كه در آب و هواي گرم زندگي ميكنند، مورد استفاده قرار میدهند و از سنتهاي معماري غربي دوري ميكنند. براي مثال، فرانسيس كر معمار برنده جايزه پريتزكر با كاربرد ابداعي خود با استفاده از خاك رس، لاتريت، شاخههاي اكاليپتوس و چوب مرده، حس مطبوعي ايجاد ميكند. ساختمانهاي مدرسهاي كه كر در زادگاهش، بوركينافاسو طراحي كرد نشان ميدهد كه چگونه ميتوان فضاهاي راحت و دلپذير را در هواي بسيار گرم بدون نياز به تهويه مطبوع ساخت. در ايالت تاميل نادو در جنوب هند مؤسسه زمين آروويل به مركز اين جنبش معماري بومي رو به رشد تبديل شده است. بيش از چهار دهه اين مركز تحقيقاتي با معماران و سازندگان در سراسر جهان كه علاقهمند به يادگيري نحوه ساخت سازههاي اقتصادي با استفاده از گل و خاك فشرده شده هستند همكاري داشته است. آجرهاي خاكي سنتي در مقايسه با بتن، شيشه و فولاد گرما و رطوبت بيشتري را جذب ميكنند.
