«عکس خود را روی تخت بیمارستان در حالی که سرم در دست دارد در یکی از شبکههای اجتماعی منتشر میکند و از بی وفایی یار گله میکند.» امروزه این تبدیل به یکی از روشهایی شده که بسیاری از افراد که اکثراً نوجوان هم هستند برای نشان دادن شکست احساسی خود منتشر میکنند. شاید در بسیاری از موارد این رفتار فقط بخشی از سرگرمی یک نوجوان مخصوصاً دختر برای جلب محبت طرف مقابل تعبیر شود، ولی وقتی با مسئولان بخش مسمومیت بیمارستانها صحبت میکنیم، متوجه میشویم این مسئله در برخی از موارد جدی هم میشود و حتی ممکن است عواقب جسمی سوئی برای این نوجوانان به همراه داشتهباشد.
شنیدن جمله «من اصلاً این بچه را درک نمیکنم» از والدین و حتی مسئولان دیگر خیلی عجیب به نظر نمیرسد، جملهای که نشان از سردرگمی بسیاری از بزرگسالان در برابر نوجوانان دارد. پدر و مادری که مشاهده میکنند تا همین چند دقیقه قبل در حال گفت وگوی راحت و خوب با فرزند نوجوان خود بودهاند و اکنون او به خاطر یک سخن خیلی ساده به شکلی برافروخته شدهاست که از همه اعلام انزجار میکند، دچار کلافگی در نوع واکنش خود با فرزندش شدهاند. از یک طرف پدر و مادر نهایت تلاش شان را برای تربیت صحیح فرزند خود انجام میدهند و از طرف دیگر شاهد لجبازی مداوم آنها برای نافرمانی در برابر هرگونه خواستهای هستند.
ویژگیهای دوره نوجوانی
واقعیت این است که فارغ از تفاوت نسلها، نوجوانان ویژگیهایی دارند که بدون شناخت آنها مدیریت فرزندان برای والدین به نظر غیرممکن میرسد. اولین نکتهای که باید به آن توجه داشت، این است که نوجوانان در حال طی کردن شرایط پرتنشی هستند که حتی برخی از نظریه پردازان آن را مرحله اختلال روانی تعبیر کردهاند. در این دوره بدخلقی و سعی در اعلام استقلال رأی یکی از ویژگیهای نوجوانان است، همچنین آنها به حفظ حریم خصوصی خود بسیار اهمیت میدهند و در تلاش هستند برای خود هویتی فارغ از والدین تعریف کنند. در کنار سرعت تغییرات جسمی و جنسی که منجر به تغییر فیزیک نوجوان میشود، آنها در خود احساس نوعی تهور نیز دارند که منجر به تصمیمگیریهایی با ریسک بالا میشود و از سوی دیگر، چون این حس در آنها تقویتشده که نسبت به همه چیز آگاهی دارند و اصطلاحاً خود را همهچیزدان میدانند، منجر به این میشود که مثلاً یک دختر نوجوان از سوار شدن به یک ماشین غریبه خیلی احساس ترس نکند و تصور کند میتواند خود را از هر وضعیتی رهایی ببخشد.
در این سن، نوجوانان بیشتر به خودشناسی نیز مشغول هستند و به همین دلیل زمان زیادی را در برابر آینه به خود مینگرند و این مسئله در کنار تغییرات جسمی به آمادگی برای شنیدن تأیید دیگران منجر میشود و البته در این میان در صورت نبود نظر والدین، گروه همسالان بیشترین تأثیر را روی آنها خواهند داشت. همچنین نوجوانان در این دوره با تفکر انتزاعی نیز آشنا میشوند و خیال پردازی و برنامهریزی برای آینده یکی از ویژگیهای آنها در این دوره است.
به دلیل نوسانات هورمونی شدید مخصوصاً در دختران، نوجوانان در این دوره تعادل و ثبات زیادی از نظر هیجانات و عواطف ندارند و به هنگام خشم یا هر احساس دیگری بدون کنترل بر رفتار و گفتار خود به سرعت احساساتشان را بروز میدهند و حتی ممکن است دست به رفتار ناشایستی بزنند که البته سریعاً نسبت به آن پشیمان میشوند و خود را سرزنش میکنند.
راهکارهایی برای والدین
والدین نیازمند این هستند که در کنار شناخت ویژگی های نوجوانان، راهکارهایی را نیز برای تعامل با نوجوانان داشتهباشند. در این میان یکی از مهمترین اقداماتی که والدین میتوانند انجام دهند، قبول کردن این واقعیت است که نوجوان آنها دیگر بچه خردسال گذشته نیست و نیاز دارد استقلالش به رسمیت شناخته شود. در این میان حفظ حریم خصوصی نوجوانان یکی از مهمترین مسائلی است که کارشناسان امر بر آن تأکید دارند؛ مثلاً امروزه گوشی تلفن همراه برای نوجوان یکی از مهمترین بخشهای خصوصی به حساب میآید و روانشناسان توصیه میکنند حتی برای انجام وظایف نظارتی نیز والدین به شکل تعاملی و همراه خود نوجوان و بدون تلاش برای به اصطلاح مچگیری این امر را انجام دهند.
والدین در این دوره باید با اصول گفت وگوی مؤثر آشنا باشند و مثلاً متوجه باشند در شرایطی که نوجوان از شرایط روحی یا جسمی مناسبی برای گفتگو برخوردار نیست، با او در مورد مسائل مهم گفتگو نکنند، همچنین باید از توصیه کردن در زمانی که نوجوان خشمگین است خودداری کرد و اجازه داد زمانی که نوجوان در شرایط آرام تری قرار گرفت، با او صحبت کرد، البته مسئله مهم این است که نوجوانان در این سن بسیار به تأییدشدن از طرف دیگران نیازمند هستند و والدین باید از این فرصت برای تأکید بر رفتار درست آنان استفاده کنند.
با توجه به اینکه در دوره نوجوانی فرزندان تأثیرپذیری زیادی مخصوصاً از گروه همسالان خود دارند، والدین باید تلاش کنند آنها را با جمعهای مناسب آشنا کنند و همچنین با ایجاد رابطه دوستی با آنها اجازه ندهند فرزندان آنها جلب دوستان نامناسب یا دوستی با جنس مخالف شوند. کارشناسان تأکید دارند اکثر روابطی که امروز به عنوان فریب خوردگی احساسی دوره نوجوانی مخصوصاً در میان دختران معرفی میشود، در نتیجه نیاز نوجوان به روابط محبت آمیزی بوده که، چون در منزل آن را به دست نیاورده تلاش کرده در بیرون از منزل آن را کسب کند و البته اکثراً خود شکستهای روحی سنگینی را برای نوجوان به بار میآورد که منجر به بحرانهای عمیق روحی میشود و حتی ممکن است تا آخر عمر با فرد همراه باشد. در اینجا باید توجه داشت همانطور که گفته شد نوجوانان اکنون در شرایطی نیستند که پذیرای توصیههای صریح و مستقیم والدین باشند و برای ارائه راهکار جلوگیری از خطرات، والدین باید از روشهای غیرمستقیم با آنها گفتگو کنند و از سوی دیگر نباید تلاش کرد نوجوان را محدود به سلایق خود کرد، چون همانطور که حضرت امیرالمؤمنین علی (ع) میفرمایند، هر فردی باید فرزند زمان خویش باشد و از این نظر قابل پیش بینی است که سلیقه والدین در موارد بسیاری با فرزندان نوجوان خود متفاوت باشد. با این حال همدلی و صبوری در برابر نوجوانان به نظر بهترین راهکاری است که والدین میتوانند فرزندان خود را برای گذراندن بحرانهای دوره نوجوانی یاری کنند.
