مسئله محرومیتزدایی از نگاه آموزههای دینی و مبانی بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی، حضرت امام خمینی (ره) نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است و حضرت امام (ره) زاغهنشینان، محرومان و پابرهنگان را صاحبان اصلی انقلاب معرفی میکنند که بر مسئولان منت دارند و باید به آنها خدمت کرد.
رهبر معظم انقلاب حضرت آیتاللهالعظمی امام خامنهای نیز رفع فقر و محرومیت را در راستای تحقق عدالت اجتماعی و از مبانی اساسی و ارزشهای اساسی نظام اسلامی و مسئولیت امر را متوجه حکومت، دولت و مردم میدانند.
معظمله درباره بیانیه گام دوم انقلاب که همان کلید ورود انقلاب اسلامی به مرحله خودسازی، جامعهپردازی و تمدنسازی است پس از اشاره به سنگین شدن کفه عدالت در تقسیم امکانات عمومی کشور بعد از انقلاب اسلامی، در دو سرفصل اقتصاد و عدالت اجتماعی توجه ویژهای به محرومیتزدایی دارند و آن را در سایه مدیریتهای جهادی الهام گرفته از ایمان اسلامی و اعتقاد به اصل «ما میتوانیم» میسر میدانند.
بر اساس همین رویکرد پس از ادغام وزارت جهاد سازندگی با وزارت کشاورزی، سازمان بسیج سازندگی در سال۱۳۷۹ با تدبیر و فرمان رهبر معظم انقلاب به منظور حفظ، تقویت و تداوم حرکتهای جهادی برآمده از روحیه معنوی سالهای ابتدای انقلاب برای کمک به محرومان و آبادانی مناطق محروم کشور تشکیل شد.
سازمان بسیج سازندگی که در ابتدا با اهدافی همچون بهرهگیری از اوقات فراغت جوانان در عرصههای کشاورزی، آموزش و افزایش مهارت جوانان و دانشآموختگان این بخش و در نهایت افزایش تولید درآمد روستاییان برنامهریزی شده بود، به مرور زمان در عرصههای محرومیتزدایی و اشتغالزایی نقش پررنگتری به خود گرفت.
در اصول متعدد قانون اساسی، اسناد توسعه و سند چشمانداز۱۴۰۴ نیز تکالیفی در عرصههای امدادی، محرومیتزدایی و کمک به آبادانی کشور بر عهده نیروهای مسلح با هدف کمک به دولت مشخص و تعیین شده است.
در سال۱۳۸۶ با تصویب قانون اصلاح اختیارات بسیج سازندگی توسط مجلس شورای اسلامی، این سازمان به عنوان دستگاه اجرایی معرفی و به نوعی با بهکارگیری مشارکت عموم مردم و جهادگران، امتداد مردمی دولت و سایر دستگاههای اجرایی در خدمترسانی به مناطق محروم و روستایی تعیین شد.
در سال۱۳۹۵ نیز آییننامه اجرایی سازمان بسیج سازندگی توسط هیئت وزیران به تصویب رسید که به موجب آن دستگاههای اجرایی مجاز به واگذاری پروژه به بسیج سازندگی شدند.
نوع پروژههایی که بسیج سازندگی در اجرای آنها ورود میکند، در سه محور پروژههای زودبازده، کمهزینه و عامالمنفعه در مناطق محروم، کمتربرخوردار و روستایی است.
جهادگران سازمان بسیج سازندگی با بهکارگیری بیش از ۴۲ هزار گروه جهادی فعال ثبتشده در سامانه اطلس جهادگران و با مشارکت سایر دستگاهها، نهادهای انقلابی، خیرین و مشارکت مردم از بدو تأسیس تاکنون بالغ بر ۱۷۴ هزار طرح و پروژه محرومیتزدایی در قالب احداث، تکمیل و مرمت و در عرصههای بیابانزدایی، آبرسانی شرب و کشاورزی، مسکن محرومان، راه و پل مواصلاتی، مساجد، مدارس و مراکز فرهنگی، آموزشی، ورزشی و درمانی اجرا کرده و تحویل مردم عزیز در نقاط محروم کشور دادهاند.
از سال۱۳۹۹ نیز با هدف همافزایی نهادهای مسئول در حوزه محرومیتزدایی و هدفمند کردن این امر برنامه جامع محرومیتزدایی «مردم پایه» سازمان بسیج سازندگی با همکاری دستگاههای مربوط از قبیل وزارت کشور (معاونت امور عمرانی و توسعه شهری و روستایی)، وزارت راه و شهرسازی، معاونت مناطق محروم ریاست جمهوری، وزارت جهاد کشاورزی (معاونت آب و خاک)، شرکت بازآفرینی شهری ایران، سازمان نوسازی و تجهیز مدارس کشور، کمیته امداد امام خمینی (ره)، سازمان بهزیستی کشور، بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی (بنیاد علوی)، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور، سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور و شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور تدوین و به منظور همکاری در اجرا توسط فرمانده محترم کل سپاه و ریاست محترم سازمان بسیج مستضعفین به سپاههای استانی و توسط معاونت امور عمرانی وزارت کشور به استانداران محترم ابلاغ شد.
برنامه جامع محرومیتزدایی «مردم پایه» به عنوان یک برنامه میانمدت پنج ساله به صورت روستامحور و محلهمحور با رویکرد جهش تولید به عنوان سند بالادستی بسیج و سپاه در حوزه محرومیتزدایی محسوب میشود.
در محور پیشرفت روستایی، ۶۵۵دهستان با ضرایب محرومیت ۶ تا ۹ که ۱۰ هزارو ۲۰۰ روستا را شامل میشود به عنوان مناطق هدف سازمان بسیج سازندگی تعیین شده است که طرحهای عمرانی با اولویت چهار عرصه اصلی آبرسانی شرب و کشاورزی روستایی، مسکن محرومان، راه و جاده بین مزارع و زیرساخت اشتغال با همکاری و مشارکت گروههای جهادی، عموم مردم و دستگاههای اجرایی در حال برنامهریزی و اجراست. همچنین با هدف کاهش معضلات اجتماعی، محور محلات برنامه جامع در هزارو ۷۸ محله آسیبپذیر و حاشیه شهرهای کشور تعریف و در مدت پنج سال به دو شکل اقدام فوری و اقدام اساسی در حال اجراست.
